คดีทุจริตการสอบแข่งขันเพื่อบรรจุบุคคลเป็นข้าราชการหรือพนักงานส่วนท้องถิ่น ที่เจ้าหน้าที่ตำรวจสอบสวนกลาง ร่วมกับเจ้าหน้าที่คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ(ป.ป.ช.) สนธิกำลังเข้าตรวจค้นบ้านพักแห่งหนึ่งในจังหวัดนนทบุรี เมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2569 พบกลุ่มบุคคล 11 คน ส่วนใหญ่เป็นเจ้าหน้าที่รัฐ แต่งเครื่องแบบราชการ กำลังลักลอบแก้ไขคะแนนและกระดาษคำตอบในระบบคอมพิวเตอร์และเอกสาร เพื่อช่วยเหลือผู้เข้าสอบที่ได้จ่ายเงินให้ได้รับการบรรจุเข้ารับราชการส่วนท้องถิ่น

การสอบครั้งนี้ เป็นการจัดสอบสนามใหญ่ครอบคลุมทั่วประเทศ มีผู้สมัครสอบลงทะเบียนสมัครสอบทั่วประเทศ 438,277 คนผู้ที่สอบผ่านและขึ้นบัญชีไว้ 55,753 คน แต่มีผู้ที่ถูกตรวจพบว่า คะแนนผิดปกติหรือทุจริต 5,924  คน

พฤติการณ์การทุจริตมีลักษณะเป็นขบวนการ แบ่งแยกหน้าที่กันทำ มีนายหน้าเข้าหาผู้สมัครสอบ แอบอ้างว่า มีเส้นสายสามารถช่วยให้สอบผ่านและบรรจุได้ โดยเรียกเงินตอบแทนตั้งแต่
350,000-800,000 บาทต่อคนแล้วแต่ความสำคัญของแต่ละตำแหน่งประมาณการว่า เงินตอบแทนทุจริตที่เรียกกันสูงถึง 5,000 ล้านบาท

การแก้ไขคะแนนโดยทุจริตนี้เกิดขึ้นหลังจากที่ประกาศผลการสอบแล้ว เพื่อให้กระดาษคำตอบมีผลตรงกับที่ได้ประกาศแล้ว

การสอบเป็นแบบปรนัย กระดาษคำตอบ จึงมีคำตอบที่เป็น ก. ข. ค. และ ง. ให้ผู้ตอบเลือก โดยใช้ดินสอดำวงคำตอบที่เป็นวงกลม หากใช้ดินสอดำวงคำตอบด้วยมือ การวงคำตอบจะมีทั้งวงไม่เต็มวงกลม และเลยขอบวงกลม ซึ่งเป็นเรื่องปกติธรรมชาติเนื่องจากวงด้วยมือ แต่การแก้ไขกระดาษคำตอบโดยทุจริตใช้เครื่องคอมคอมพิวเตอร์ การวงคำตอบในวงกลม จะเสมอกับเส้นวงกลมแบบเรียบเนียนทุกครั้ง เพราะใช้เครื่องคอมพิวเตอร์

ผู้ดำเนินงานจัดสอบ เป็นมหาวิทยาลัยรัฐแห่งหนึ่งที่ชนะการประมูลด้วยวงเงินสูงถึง 133 ล้านบาทเศษ ที่ดำเนินงาน แบบครบวงจรตั้งแต่การออกข้อสอบ ประมวลผล และตรวจข้อสอบ มหาวิทยาลัยรัฐแห่งนี้ ได้ยืนยันว่า ดำเนินงานตามสัญญาว่าจ้างได้เสร็จครบถ้วนและส่งมอบงานให้กับหน่วยราชการที่เกี่ยวข้องแล้ว

มีข้อสังเกตว่า ใน TOR (Term of Reference)หรือขอบเขตงานในการดำเนินงานจัดสอบ กำหนดไว้ว่า คะแนนและผลการสอบ จะจัดเก็บไว้ใน Thumb Drive ซึ่งมี ลักษณะที่ธรรมดา และแก้ไขได้ง่าย เมื่อเปรียบเทียบกับความสำคัญของงาน ถือว่าเป็นเรื่องแปลก โดยไม่ได้กำหนดให้จัดเก็บไว้ในระบบคอมพิวเตอร์ ที่สามารถตรวจสอบการเข้าถึงข้อมูลโดยบุคคลแต่ละครั้ง รวมถึงการแก้ไขข้อมูลด้วย นับว่าเป็นข้อพิรุธที่สำคัญอย่างหนึ่ง ที่ควรจะตรวจสอบสาวไปถึงบุคคลผู้กำหนดขอบเขตงานประมูลนี้ว่า มีการวางแผนไว้ล่วงหน้า หรือมีวัตถุประสงค์อย่างไรกันแน่

เมื่อการสอบทุจริตถูกเปิดเผย และมีผู้ถูกจับกุม เจ้าหน้าที่ระดับสูงผู้มีอำนาจกำกับดูแล ได้แสดงความคิดเห็นในลักษณะที่ว่า จะไม่ยกเลิกการสอบทั้งหมด จะตัดสิทธิผู้ทุจริต และเลื่อนผู้ที่สอบได้โดยสุจริตแต่ไม่ได้รับการประกาศรายชื่อให้ขึ้นมาเป็นผู้ที่สอบบรรจุตำแหน่งได้

ในการสอบบรรจุตำแหน่งดังกล่าว ไม่ได้มีเพียงแต่ประเด็นการสอบได้และสอบตก ผู้สอบที่ทุจริตบางคนสอบผ่านแล้วแต่ได้คะแนนไม่ดี เมื่อแก้ไขคะแนนโดยทุจริต ทำให้ได้รับอันดับที่สูงขึ้น มีโอกาสได้รับตำแหน่งที่ดีและอาวุโสราชการที่ดีขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีประเด็นที่ผู้สอบได้คะแนนสูง จะถูกจัดในอันดับที่สูง มีผลต่อการนับตำแหน่งอาวุโสราชการด้วย จึงมีคำถามว่า เมื่อตัดสิทธิผู้ทุจริตแล้ว จะสามารถคืนสิทธิและโอกาสให้กับผู้เข้าสอบที่สุจริตทุกคนได้ อย่างเต็มที่เท่าเทียมกันไม่ตกหล่น ได้หรือไม่

แนวทางที่คณะกรรมการกลางการสอบแข่งขันพนักงานส่วนท้องถิ่น (กสถ.) และกระทรวงมหาดไทย จะไม่จัดสอบใหม่ และเพิกถอนผู้ทุจริต โดยตัดชื่อผู้ทุจริต 5,924 คนออก แล้วนับคะแนนเรียงลำดับใหม่ เป็นเรื่องที่ดีและดูเป็นธรรม แต่อาจเป็นเรื่องที่ยากในการปฏิบัติ

เมื่อพิจารณาเทียบเคียงบรรทัดฐานคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุด ที่ อบ. 235/2565 ซึ่งเป็นคดีทุจริตการสอบรับราชการในอดีต ศาลยึด “หลักกระบวนการสอบเสียไปทั้งหมด” กระบวนการคัดเลือกทั้งหมดไม่ชอบด้วยกฎหมายตั้งแต่ต้น และคำสั่งประกาศผลสอบจะถือเป็นโมฆะทั้งฉบับ ต้องยกเลิกและจัดสอบใหม่ทั้งหมดเท่านั้น จะเลือกตัดเฉพาะบางคนไม่ได้

การจับกุมผู้ทุจริตในการสอบคัดเลือกข้าราชการส่วนท้องถิ่นได้ผ่านมาแล้วประมาณ 1 เดือน แต่ยังนับว่า จับกุมผู้ต้องหา ประเภท ปลาซิว ปลาสร้อย ซึ่งเป็นผู้ต้องหาตัวเล็กตัวน้อยเสียเป็นส่วนใหญ่ ยังไม่สามารถสืบสวนสอบสวนไปถึงตัวการใหญ่ที่บงการ ซึ่งอาจเป็นข้าราชการหรือเจ้าหน้าที่ระดับสูง ที่อยู่เบื้องหลัง

คำถามที่คาใจผู้คนทั้งหลายคือ การทุจริตสอบคัดเลือกข้าราชการท้องถิ่นที่ถูกจับกุมนี้ คงไม่ใช่การทุจริตครั้งแรก แล้วที่ผ่านมาไม่เป็นข่าวหรือเรื่องไม่แดงขึ้น จะถือเป็นการปล่อยผีหรืออย่างไร

ดร.รุจิระ บุนนาค

กรรมการผู้จัดการ

Marut Bunnag International Law Office

[email protected]

Twitter : @RujiraBunnag