ความผิดปกติชนิดหนึ่งที่พบบ่อยในสัตว์เลี้ยง ที่ทำให้เจ้าของสัตว์ต้องพาสัตว์ไปพบสัตวแพทย์คือกลุ่มอาการโรคผิวหนัง อาการผิดปกติของผิวหนังในสัตว์เลี้ยงพบได้หลายรูปแบบ โดยสัตว์อาจแสดงออกแตกต่างกันไป ความผิดปกติที่พบคือ อาการคัน ขนร่วง รอยแดง ผิวหนังอักเสบ มีก้อนเนื้อและตุ่ม ผิวหนังเป็นขุย หรือสะเก็ด มีกลิ่นที่ผิดปกติหรือไม่พึงประสงค์ เป็นต้น ความรุนแรงและระยะเวลาการแสดงออกของโรคผิวหนังในสัตว์เลี้ยงอาจแตกต่างกันไปขึ้นกับสาเหตุและลักษณะเฉพาะตัวสัตว์ 

เบื้องต้นสามารถสังเกตสภาพทั่วไปของผิวหนังและขนจากลักษณะของเส้นขนที่มีความแข็งแรง ไม่หลุดร่วงง่าย เส้นขนเป็นมันเงาและเรียบ เส้นขนไม่เปราะหรือหยาบ และผิวหนังที่สุขภาพดีควรมีความยืดหยุ่น ผิวไม่มันหรือแห้งจนเกินไปไม่เป็นขุยหรือมีก้อนนูนผิดปกติ หากพบลักษณะผิดปกติไปจากเดิมต้องพาไปพบสัตวแพทย์

ในสุนัขและแมวมีการผลัดขน การผลัดขนจะแตกต่างกันไปขึ้นกับสายพันธุ์ ฤดูกาล และสภาพแวดล้อม เมื่อสุนัขและแมวมีความผิดปกติของร่างกาย เช่น ความเครียด โภชนาการที่ไม่สมดุล หรือการเจ็บป่วยอาจทำให้เกิดการผลัดขนมากกว่าปกติ จนเห็นว่าขนร่วง 

ขนร่วงคือลักษณะที่ในบริเวณใดบริเวณหนึ่งของร่างกายที่ปกติจะพบการมีอยู่ของเส้นขนและต่อมาไม่พบเส้นขนหรือขนบางลง โดยอาจเกิดขึ้นเฉพาะที่หรือเป็นบริเวณกว้าง และอาจเป็นเพียงชั่วคราวหรือถาวร สาเหตุของขนร่วง ได้แก่ พันธุกรรม การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน การเจ็บป่วย เป็นต้น หากพบอาการขนร่วงผิดปกติต่อเนื่องนานกว่าหนึ่งสัปดาห์ ต้องไปปรึกษาสัตวแพทย์

อาการคันนั้นพบได้บ่อย สังเกตได้จากการกัด เกา แทะ เลียในตำแหน่งเดิมเป็นประจำ สัตว์บางตัวอาจแสดงอาการโดยใช้ขาหน้าเขี่ยหูและปาก และสะบัดหัว บางตัวอาจจะชอบนอนกลิ้ง นอนหงาย หรือเอาตัวถูไถกับสิ่งที่อยู่รอบๆ ตัว เช่น เก้าอี้ โซฟา โต๊ะ ตู้ พรม เฟอร์นิเจอร์ในบ้าน สนามหญ้า และต้นไม้ เป็นต้น โดยอาจมีอาการบ่อยครั้ง เช่น ทุกวัน หรือเกือบทุกวัน หรือวันละหลายๆ ครั้ง หากเป็นต่อเนื่องอาจพบว่าขนจะร่วงตามมา สำหรับแมวจะมีพฤติกรรมการแต่งตัวซึ่งจะเลียขนเป็นประจำอยู่แล้ว แต่หากพบการเลียขนที่มากเกินไปและทำให้ขนร่วงตามมา ก็บ่งบอกถึงอาการคันได้

อาการคันและความผิดปกติอื่นๆ ที่พบบนผิวหนังสัตว์เลี้ยงเกิดได้จากหลากหลายสาเหตุเช่น ติดเชื้อแบคทีเรีย ยีสต์ เชื้อรา ติดเชื้อจากปรสิตภายนอก ภาวะภูมิแพ้ที่ผิวหนังต่อน้ำลายหมัดและเห็บ ภาวะภูมิแพ้อาหาร และภูมิแพ้ต่อสิ่งแวดล้อม ระบบภูมิคุ้มกันต่อต้านตนเอง เนื้องอกที่ผิวหนัง เป็นต้น 

การวินิจฉัยหาสาเหตุของโรคไม่สามารถระบุได้จากอาการและลักษณะผิดปกติที่พบบนผิวหนังเท่านั้น จึงต้องอาศัยกระบวนการวินิจฉัยและขั้นตอนการรักษาที่ถูกต้องเหมาะสม ความผิดปกติที่ผิวหนังที่ทำให้เกิดอาการคันอาจเกิดจากหลายปัจจัยพร้อมกันได้ และโรคต่างๆ มีอาการทางคลินิกที่คล้ายคลึงกัน จึงต้องทดสอบหลายวิธีและ
หลายครั้งเพื่อให้ได้ผลวินิจฉัยชัดเจน หากเจ้าของสัตว์เลี้ยงสังเกตเห็นว่าสัตว์เริ่มแสดงอาการผิดปกติที่ผิวหนัง ต้องพาไปพบสัตวแพทย์ให้เร็วที่สุด

ปัญหาโรคผิวหนังในสัตว์เลี้ยงอาจถูกมองว่าไม่ใช่เรื่องใหญ่หรือเร่งด่วน แต่แนะนำว่าต้องไปปรึกษาสัตวแพทย์เพื่อให้แน่ใจว่าสัตว์เลี้ยงได้รับการวินิจฉัยและนำไปสู่การรักษาที่ถูกต้อง การวินิจฉัยโรคที่ถูกต้องเป็นสิ่งสำคัญเพื่อช่วยให้รักษาอาการได้ตรงกับเหตุปัจจัย การจัดการดูแลสุขภาพสัตว์ในเวลาที่เหมาะสมทำให้สัตว์เลี้ยงมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น และเจ็บปวดน้อยลง แต่หากไม่ดูแลรักษาให้ดี ก็จะนำไปสู่ปัญหาที่ใหญ่และหนักมากขึ้น 

การรักษาปัญหาผิวหนังในสุนัขและแมวขึ้นอยู่กับสาเหตุ โดยต้องดูเรื่องการรักษาเฉพาะที่ หมายถึงการใช้ยาในรูปแบบที่สัมผัสโดยตรงกับผิวหนัง เช่น แชมพูหรือครีม รวมถึงยาที่ให้โดยการป้อนทางปากหรือยาฉีด ดังนั้น เพื่อให้สัตว์เลี้ยงได้รับการรักษาครบถ้วนและทันเวลา จึงต้องปรึกษาสัตวแพทย์โดยตรง และต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของสัตวแพทย์อย่างเคร่งครัด 

ผศ.สพ.ญ.ดร.ศุฐฐิวีร์ เจิมประไพ

คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์