ทุกวันที่ 4 กรกฎาคม คือวันสำคัญวันหนึ่งที่พสกนิกรชาวไทยพร้อมใจน้อมสำนึกในพระกรุณาธิคุณ ร่วมกันถวายพระพรชัยมงคล เนื่องในวันประสูติ ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี ผู้ทรงอุทิศพระวรกาย พระสติปัญญา และพระวิริยะอุตสาหะ เพื่อประโยชน์สุขของประเทศชาติและประชาชนตลอดเวลา โดยเฉพาะด้านวิทยาศาสตร์ การแพทย์ การสาธารณสุข และการพัฒนาสุขภาพสัตว์ อันเป็นรากฐานสำคัญของการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนไทย

ด้วยพระวิสัยทัศน์อันกว้างไกล พระองค์ทรงตระหนักว่าการดูแลสุขภาพของคน สัตว์ และสิ่งแวดล้อม มีความเชื่อมโยงกัน สอดคล้องกับแนวคิด “สุขภาพหนึ่งเดียว” (One Health) ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลว่า การป้องกันโรคติดต่อระหว่างสัตว์และคนจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งด้านการแพทย์ สัตวแพทย์ สาธารณสุข สิ่งแวดล้อม และประชาชน

พระราชปณิธานดังกล่าว สะท้อนเป็นรูปธรรมผ่านโครงการสัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัยจากโรคพิษสุนัขบ้าตามพระปณิธานของพระองค์ท่าน ซึ่งเป็นโครงการสำคัญที่มุ่งขจัดโรคพิษสุนัขบ้าให้หมดไปจากประเทศไทย

โรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคติดต่อจากสัตว์สู่คนที่สามารถป้องกันได้ด้วยวัคซีน แต่หากปล่อยให้ผู้ป่วยเริ่มแสดงอาการแล้วจะเสียชีวิตเกือบทุกราย จึงนับเป็นโรคที่สร้างความสูญเสียต่อชีวิต เศรษฐกิจ และสังคม ภายใต้พระปณิธานอันแน่วแน่ พระองค์ทรงส่งเสริมให้ทุกภาคส่วนร่วมดำเนินงานแบบบูรณาการ ด้วยการรณรงค์ฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าในสุนัขและแมว การควบคุมประชากรสัตว์อย่างมีมนุษยธรรม การขึ้นทะเบียนสัตว์เลี้ยง การเฝ้าระวังโรค การพัฒนาระบบห้องปฏิบัติการ การสร้างความรู้ความเข้าใจแก่ประชาชน รวมถึงการส่งเสริมการเลี้ยงสัตว์อย่างมีความรับผิดชอบ เพื่อให้ประชาชนและสัตว์สามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างปลอดภัยและยั่งยืน

พระปณิธานของพระองค์สอดคล้องกับเป้าหมายขององค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) โดยความร่วมมือระดับนานาชาติภายใต้โครงการ United Against Rabies ซึ่งกำหนดเป้าหมาย “Zero by 30” คือ การยุติการเสียชีวิตของมนุษย์จากโรคพิษสุนัขบ้าที่ติดต่อจากสุนัขให้เป็นศูนย์ภายในปี พ.ศ. 2573 (ค.ศ. 2030) โดยความร่วมมือขององค์การอนามัยโลก องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) องค์การสุขภาพสัตว์โลก (WOAH) และ Global Alliance for Rabies Control (GARC)

เป้าหมายนี้ มิใช่เพียงรักษาผู้ป่วยเมื่อเกิดโรค แต่เน้นป้องกันตั้งแต่ต้นทาง ด้วยการสร้างภูมิคุ้มกันในสุนัขและแมวให้ครอบคลุมอย่างน้อยร้อยละ 70 ของประชากรสัตว์ ควบคุมประชากรสัตว์จรจัด เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงวัคซีนหลังสัมผัสโรคโดยรวดเร็ว และสร้างความตระหนักรู้แก่ประชาชน ซึ่งองค์การอนามัยโลกยืนยันว่าเป็นมาตรการที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการยุติการเสียชีวิตจากโรคพิษสุนัขบ้า ซึ่งประเทศไทยได้ขับเคลื่อนการดำเนินงานตามแนวทางดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง โดยมีโครงการสัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัยจากโรคพิษสุนัขบ้า ตามพระปณิธาน เป็นกลไกสำคัญเชื่อมโยงการทำงานของหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง

ในด้านสาธารณสุข มีหน่วยงานด้านปศุสัตว์ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถาบันการศึกษา หน่วยงานภาคเอกชน บุคลากรทางการแพทย์และสัตวแพทย์ ตลอดจนประชาชน ร่วมกันขับเคลื่อนประเทศไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือ การยุติการเสียชีวิตของคนจากโรคพิษสุนัขบ้า และร่วมสร้างสังคมที่คนและสัตว์อยู่ร่วมกันอย่างปลอดภัย

่ส่วนด้านวิชาชีพสัตวแพทย์ พระกรุณาธิคุณของพระองค์เป็นแรงบันดาลใจสำคัญในการพัฒนางานด้านเวชศาสตร์ป้องกัน การส่งเสริมสวัสดิภาพสัตว์ การเฝ้าระวังโรค และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อให้การควบคุมโรคติดต่อระหว่างสัตว์และคนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ถือเป็นการยกระดับความมั่นคงด้านสุขภาพของประเทศในระยะยาว

เพราะว่าสัตว์เลี้ยงมิได้เป็นเพียงผู้เฝ้าบ้านหรือสัตว์ใช้งาน แต่นับเป็นสมาชิกของครอบครัว เป็นเพื่อนที่ควรได้รับความรัก ความผูกพัน และมีคุณค่าทางจิตใจกับผู้คน การนำสัตว์ไปรับวัคซีนตามกำหนด การควบคุมการผสมพันธุ์ การดูแลสุขภาพสัตว์อย่างเหมาะสม และการไม่ปล่อยสัตว์ออกสู่ชุมชน ล้วนเป็นการแสดงออกถึงความรับผิดชอบต่อสังคม เป็นการร่วมสืบสานพระปณิธานของพระองค์ให้เกิดผลเป็นรูปธรรม ดังเห็นได้จากการเสด็จทรงงานในต่างจังหวัด การออกหน่วยฉีดวัคซีน และทำหมันให้สัตว์เลี้ยง ช่วยสร้างความเข้าใจให้ผู้เลี้ยงสัตว์ได้ตระหนักถึงความรุนแรงของโรคพิษสันบ้าในสังคมอย่างเป็นรูปธรรม

เนื่องในโอกาสวันประสูติของ ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี ในนามของผู้เขียนคอลัมน์ Pet Care และในนามของผู้อ่าน รวมถึงหนังสือพิมพ์แนวหน้า ขอน้อมสำนึกในพระกรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ พร้อมตั้งปณิธานขอร่วมสืบสานพระปณิธานในการทำโครงการ สัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัยจากโรคพิษสุนัขบ้าตามพระปณิธานของพระองค์ท่าน และขอร่วมสนับสนุนการเลี้ยงสัตว์อย่างมีความรับผิดชอบ ส่งเสริมการฉีดวัคซีนป้องกันโรค การควบคุมประชากรสัตว์อย่างมีมนุษยธรรม และสร้างความร่วมมือในทุกภาคส่วน เพื่อให้ประเทศไทยบรรลุเป้าหมายยุติการเสียชีวิตของมนุษย์จากโรคพิษสุนัขบ้าภายในปี พ.ศ. 2573 ตามเป้าหมายขององค์การอนามัยโลก และก้าวสู่การเป็นประเทศที่ประชาชนและสัตว์มีสุขภาพดี อยู่ร่วมกันอย่างปลอดภัย มีคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืน สมดังพระปณิธานอันเปี่ยมด้วยพระเมตตา

น.สพ. นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

หน่วยกิจการพิเศษ โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน