สัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัย คือสิ่งนโยบายสำคัญหนึ่งที่ถูกกำหนดไว้ เพื่อสวัสดิภาพคนและสัตว์เลี้ยงในสังคมไทย เพราะสังคมของเรานั้นมีทั้งคนและสัตว์อยู่อาศัยร่วมกัน ดังนั้น จึงจำเป็นต้องทำให้ทั้งคนและสัตว์อยู่ร่วมกันได้อย่างปรกติสุข และมีสุขภาวะที่ดี การดูแลสุขภาพคน สัตว์เลี้ยง และปศุสัตว์ รวมถึงสิ่งแวดล้อม จึงมีความเชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิด ซึ่งเป็นไปตามแนวคิดสุขภาพหนึ่งเดียว หรือ One Health ที่เป็นแนวคิดสากลว่า การป้องกันโรคติดต่อระหว่างสัตว์และคน เป็นเรื่องจำเป็นที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน จากด้านการแพทย์ สัตวแพทย์ สาธารณสุข สิ่งแวดล้อม ภาครัฐ และประชาชน

โครงการสัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัย จึงเป็นเรื่องที่สังคมจำเป็นต้องให้ความสำคัญอย่างมา โดยเฉพาะการทำให้สังคมปราศจากโรคพิษสุนัขบ้า ซึ่งเป็นโครงการเร่งด่วนที่มุ่งขจัดโรคพิษสุนัขบ้าให้สูญสิ้นไปจากประเทศไทย เพราะโรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคที่รักษาไม่ได้ แต่สามารถป้องกันได้ด้วยการนำสัตว์เลี้ยง โดยเฉพาะสุนัข แล้วแมวไปฉีดวัคซีนป้องกันโรคกลัวน้ำ หรือโรคพิษสุนัขบ้า โรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคติดต่อจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมสู่คน ย้ำว่าสามารถป้องกันโรคได้ด้วยวัคซีน

โรคนี้สร้างความสูญเสียต่อชีวิตผู้คน และต่อเศรษฐกิจ และเป็นปัญหาหนึ่งของสังคม แต่ย้ำว่าเป็นโรคที่สามารถป้องกันได้ ด้วยการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้สุนัขและแมว ผสมกับการควบคุมประชากรสัตว์อย่างมีมนุษยธรรม นำสัตว์ไปขึ้นทะเบียนสัตว์เลี้ยง และเฝ้าระวังโรค รวมถึงพัฒนาระบบห้องปฏิบัติการ การให้ความรู้ความเข้าใจกับประชาชน และการส่งเสริมการเลี้ยงสัตว์อย่างมีความรับผิดชอบ เพื่อให้คนและสัตว์อยู่ร่วมกันอย่างปลอดภัยและยั่งยืน

ทั้งนี้ องค์การอนามัยโลก (World Health Organization) โดยความร่วมมือระดับนานาชาติภายใต้โครงการ United Against Rabies กำหนดเป้าหมายเรื่อง Zero by 30 คือ ยุติการเสียชีวิตของคนจากโรคพิษสุนัขบ้าให้เป็นศูนย์ภายในปี ค.ศ. 2030 โดยความร่วมมือขององค์การอนามัยโลก  องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) องค์การสุขภาพสัตว์โลก (WOAH) และ Global Alliance for Rabies Control (GARC) โดยเน้นการป้องกันโรคตั้งแต่ต้นทาง ด้วยการสร้างภูมิคุ้มกันในสุนัขและแมว ให้ครอบคลุมอย่างน้อยร้อยละ 70 ของประชากรสัตว์ ควบคุมประชากรสัตว์จรจัด และให้ประชาชนได้รับวัคซีนโดยเร็วที่สุดหลังจากจากถูกสัตว์กัดหรือข่วน และเน้นการสร้างความตระหนักรู้กับประชาชน โดยวิธีเหล่านี้องค์การอนามัยโลกยืนยันว่ามีประสิทธิภาพมากที่สุดในการยุติการเสียชีวิตจากโรคพิษสุนัขบ้า ทั้งนี้ประเทศไทยได้ขับเคลื่อนการดำเนินงานตามแนวทางดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง ตามโครงการสัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัยจากโรคพิษสุนัขบ้า

ในด้านสาธารณสุข และด้านปศุสัตว์ รวมถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถาบันการศึกษา หน่วยงานภาคเอกชน บุคลากรทางการแพทย์และสัตวแพทย์ ตลอดจนประชาชน ต่างร่วมกันขับเคลื่อนประเทศไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือ การยุติการเสียชีวิตของคนจากโรคพิษสุนัขบ้า และสร้างสังคมที่คนและสัตว์อยู่ร่วมกันอย่างปลอดภัย ส่วนในวิชาชีพสัตวแพทย์ เน้นการพัฒนางานด้านเวชศาสตร์ป้องกัน ส่งเสริมสวัสดิภาพสัตว์ เฝ้าระวังโรค และสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อควบคุมโรคติดต่อระหว่างสัตว์และคนให้มีประสิทธิภาพ เพื่อยกระดับความมั่นคงด้านสุขภาพของประเทศในระยะยาว

ขอย้ำว่า สัตว์เลี้ยงมิใช่เป็นเพียงผู้เฝ้าบ้านหรือสัตว์ใช้งาน หากเขาเป็นสมาชิกของครอบครัว เป็นเพื่อนที่มอบความรัก ความผูกพัน และคุณค่าทางจิตใจแก่ผู้คน การนำสัตว์ไปรับวัคซีนตามกำหนด การควบคุมการผสมพันธุ์ การดูแลสุขภาพสัตว์อย่างเหมาะสม และไม่ปล่อยสัตว์ออกสู่ชุมชน ล้วนเป็นการแสดงออกถึงความรับผิดชอบต่อสังคม การพาสัตว์ไปทำหมันก็เป็นการลดจำนวนสัตว์ได้อย่างดี เท่ากับลดสัตว์จรจัดได้ด้วย  ถือเป็นการควบคุมประชากรสัตว์อย่างมีมนุษยธรรม 

ขอให้คนไทยร่วมกันนำพาให้ประเทศไทยบรรลุเป้าหมายการยุติการเสียชีวิตของมนุษย์จากโรคพิษสุนัขบ้าภายในปี พ.ศ. 2573 ตามเป้าหมายขององค์การอนามัยโลก และทำให้เป็นประเทศที่คนและสัตว์ต่างมีสุขภาพดี อยู่ร่วมกันอย่างปลอดภัย และมีคุณภาพชีวิตที่ดีแบบยั่งยืน

น.สพ.นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

หน่วยกิจการพิเศษ โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน