สวัสดีครับ สัปดาห์นี้หมอมีเรื่องมาเล่าให้ฟัง จากสิ่งที่พบในการออกตรวจอายุรกรรม โดยพบสุนัขมีปัญหาขนบาง โดยเป็นหย่อม ๆ ซึ่งเป็นความผิดปกติของโรคผิวหนัง พบในสุนัขหลายสายพันธุ์ แต่พบบ่อยในสุนัขพันธุ์เล็กเช่น ปอมเปอเรเนี่ยน สายพันธุ์นี้มีความไวต่อภาวะโรคผิวหนังหรือกลุ่มอาการขนบางหรือขนร่วง หรือ Alopecia X เป็นภาวะขนร่วงที่ไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด (idiopathic alopecia) พบบ่อยในสุนัขบางสายพันธุ์ โดยเฉพาะกลุ่มสไปท์และพันธุ์ขนยาว เช่น Pomeranian, Chow Chow, Samoyed, Keeshond และ Siberian Husky

โรคนี้เดิมถูกเรียกหลายชื่อ เช่น Growth hormone–responsive alopecia, Adult-onset hyposomatotropism, Pseudo-Cushing alopecia หรือ Black skin disease แต่ปัจจุบันใช้ชื่อรวมว่า “Alopecia X” เพื่อสะท้อนความไม่ชัดเจนของสาเหตุการเกิดโรค

กลไกการเกิดโรคยังไม่เป็นที่ยืนยัน แต่มีทฤษฎีที่ได้รับการยอมรับมากที่สุด ได้แก่ ความผิดปกติของวงจรเส้นขน (Hair cycle arrest) เส้นขนของสุนัขอยู่ในระยะขนร่วง (telogen) มากผิดปกติ ทำให้ขนไม่งอกขึ้นมาใหม่

และยังมีปัญหาความไวผิดปกติต่อฮอร์โมนเพศ และฮอร์โมนต่อมหมวกไต สุนัขบางตัวแสดงความผิดปกติของการตอบสนองต่อฮอร์โมนเพศ (sex hormones) หรือ adrenal hormones ถึงแม้ผลเลือดอยู่ในช่วงปกติก็ตาม และยังมีความผิดปกติทางพันธุกรรม โดยพันธุ์ที่มีความเสี่ยงสูงบ่งชี้ว่าโรคนี้อาจมีองค์ประกอบด้านพันธุกรรมเกี่ยวข้อง และยังพบความผิดปกติของเอนไซม์หรือโปรตีนของผิวหนังด้วย

และยังมีรายงานว่าพบค่าของฮอร์โมนในกลุ่ม growth factors บางชนิดผิดปกติ เช่น IGF-1 และ fibroblast growth factor 

อาการที่พบของโรคมีลักษณะทางคลินิกจำเพาะ คือ เริ่มจากขนเส้นอ่อน (primary hairs) ร่วงก่อน แล้วตามด้วยขนชั้นล่าง ผิวหนังบริเวณที่ขนร่วงกลายเป็น สีเข้ม (hyperpigmentation) พบมากบริเวณลำตัว ด้านข้างสะโพก คอ หาง แต่ขนบนหัวและขายังคงอยู่ ทั้งนี้ไม่มีอาการคันและการอักเสบ มักพบในสุนัขอายุ 1–4 ปี เป็นส่วนใหญ่ แต่สุขภาพโดยรวมยังปกติดี

การวินิจฉัยทางคลินิก แบบผลการวินิจฉัยโรคโดยรวมที่ไม่เด่นชัด โดยตัดสาเหตุอื่น ๆ ออกไปก่อน (diagnosis of exclusion) ต้องแยกโรคที่ทำให้ขนร่วงแบบอื่น ๆ ออกก่อน ได้แก่ ภาวะไทรอยด์ต่ำ โรคคุชชิ่ง (Cushing’s disease ปัญหาจากฮอร์โมนเพศ (Reproductive hormone imbalance) โดยเฉพาะในสุนัขที่ไม่ทำหมัน และปัญหาขนร่วงจากภาวะโภชนาการ หรือการติดเชื้อของผิวหนัง

การตรวจวินิจฉัย ต้องดูจากประวัติและลักษณะทางคลินิกเพื่อช่วยวินิจฉัย การเก็บตัวอย่างผิวหนัง เช่น การเก็บตัวอย่างเซลล์ การแยกการเกิดจากภาวะโรคเชื้อราที่ผิวหนัง โรคไรขี้รูขุมขน และตรวจประเมินความสมบูรณ์ของร่างกาย ด้วยการตรวจเลือด การทำงานของตับและไต ฮอร์โมนต่าง ๆ และฮอร์โมนที่ผลิตจากต่อมหมวกไต

และต้องใช้การวินิจฉัยที่ดีเข้าร่วมด้วย คือการเก็บตัวอย่างชิ้นเนื้อของผิวหนัง ส่งตัวอย่างไปตรวจทางพยาธิวิทยาเพื่อประเมินลักษณะเส้นขนหยุดเจริญเติบโต (follicular arrest)

การรักษามีความจำเป็นต้องทำหลายวิธีพร้อม ๆ กัน แต่ทว่ายังไม่มีวิธีรักษาที่เป็นมาตรฐาน แต่มีแนวทางการจัดการที่ใช้และมีรายงานผลลัพธ์ที่ดี ได้แก่ ทำหมัน (Neutering / Spaying) สุนัขบางรายตอบสนองดีและขนขึ้นกลับภายใน 3–6 เดือน โดยเฉพาะกรณีที่เกี่ยวกับภาวะฮอร์โมนเพศ ให้กิน Melatonin ขนาด 3–6 mg/ตัว กินวันละ 1–2 ครั้ง นาน 6–12 สัปดาห์ อาจช่วยปรับวงจรเส้นขนได้ และให้กินยาในกลุ่ม Trilostane แต่ใช้ในบางกรณี แม้สุนัขไม่ได้มีอาการจากร่างกายมีฮอร์โมนกลูโคคอร์ติคอยด์ หรือคอร์ติซอล มากเกินปกติ โดยมุ่งควบคุมสเตียรอยด์ที่เกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโตของขน การให้ Growth hormone โดยร่วมกับการบำบัด แต่ปัจจุบันไม่นิยมวิธีนี้ เพราะมีความเสี่ยงสูง เช่น อาจเกิดโรคเบาหวานและโรค acromegaly คือโรคเรื้อรังที่มีต้นเหตุจากการหลั่งฮอร์โมนการเจริญเติบโตมากเกินไป

ส่วนการดูแลผิวหนังให้ใช้แชมพู Omega-3 / Omega-6 ช่วยการผลัดเซลล์ผิว และการหลีกเลี่ยงสเตียรอยด์ระยะยาว รวมถึงใช้การรักษาด้วยเลเซอร์ผิวหนัง ช่วยกระตุ้นวงจรสร้างขน

การรักษาโรคขนร่วง ต้องใช้เวลาพอสมควร และต้องรักษาต่อเนื่อง สุนัขบางตัวรักษาหายแล้วก็สามารถกลับมาเป็นโรคซ้ำได้ เพราะฉะนั้น จึงต้องเน้นการรักษาในระยะยาวแล้วคอยติดตามผลอย่างใกล้ชิด เพื่อให้สุนัขของเรากลับมามีสุขภาพดีเหมือนเดิม

น.สพ. นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน