สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาการเรียนรู้ (มสวร) ลงพื้นที่อำเภอบ้านม่วง และอำเภอวานรนิวาสจังหวัดสกลนคร ร่วมกันขยายผลการขับเคลื่อนชุมชนล้อมรักษ์ในระดับอำเภอ และพัฒนาอำเภอให้เป็นต้นแบบในการดำเนินงานป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดระดับพื้นที่ โดยใช้กระบวนการ CBTx ผ่านกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) ซึ่งถือเป็นการขยายผลการดำเนินงานต่อเนื่องเพื่อให้เกิดการสร้างเครือข่ายการบำบัดรักษา เสริมสร้างศักยภาพบุคลากรและเครือข่าย พัฒนารูปแบบการฟื้นฟูผู้ป่วยบำบัด ยกระดับกลไกการสื่อสารรวมถึงสร้างพื้นที่ชุมชนให้กลายเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับชีวิตของประชาชนชาวจังหวัดสกลนครอย่างยั่งยืน

นพ.ยงยุทธ์ วงศ์ภิรมย์ศานติ์ ประธานมูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาการเรียนรู้ กล่าวว่า การแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างยั่งยืน จำเป็นต้องเริ่มจากการคืนพลังให้กับชุมชนเพราะชุมชนคือพื้นที่ชีวิตจริงที่รู้จัก เข้าใจ และอยู่ใกล้ผู้ที่ได้รับผลกระทบจากยาเสพติดมากที่สุด การขับเคลื่อนผ่านกระบวนการชุมชนล้อมรักษ์ โดยใช้ CBTx เป็นฐาน จึงไม่ใช่เพียงการบำบัดรักษาผู้ป่วย แต่เป็นการสร้างระบบดูแลกันและกันในชุมชนให้เข้มแข็งไปพร้อมกัน ซึ่งระยะเวลาในการบำบัดรักษาถือเป็นปัจจัยสำคัญ โดยช่วง 1 ปีขึ้นเป็นระยะเวลาที่เหมาะสมในการฟื้นฟูผู้ป่วยให้ค่อยๆ กลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และความสัมพันธ์กับครอบครัวและสังคม

“เราอาจไม่จำเป็นต้องเริ่มจากพื้นที่ขนาดใหญ่ แต่สามารถเริ่มจากการนำร่องในระดับตำบลหนึ่งตำบล ให้เห็นผลจริง เห็นการเปลี่ยนแปลงจริง เมื่อชุมชนหนึ่งลุกขึ้นมาล้อมรักษา ดูแลกันอย่างเป็นระบบ ความหวังก็จะค่อยๆ ขยายไปสู่พื้นที่อื่นได้ นี่คือพลังของกระบวนการชุมชน” นพ.ยงยุทธ์ กล่าว

นายปัณณวิชญ์ กุลตังคะวนิชย์ นายอำเภอบ้านม่วง จังหวัดสกลนคร กล่าวว่า สถานการณ์ปัญหายาเสพติดในพื้นที่อำเภอบ้านม่วง 98 หมู่บ้าน เป็นพื้นที่ที่มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดบึงกาฬ และเชื่อมโยงกับเส้นทางในจังหวัดหนองคายและจังหวัดอุดรธานี ซึ่งเอื้อต่อการเป็นเส้นทางพักยาและมีผู้ค้ารายย่อยในพื้นที่ ส่งผลให้การแก้ไขปัญหายาเสพติดจำเป็นต้องดำเนินการอย่างจริงจังและรอบด้าน ที่ผ่านมา อำเภอบ้านม่วงได้ดำเนินงานแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยใช้อุดรโมเดลเป็นกลไกหลัก เริ่มจากการรีเอกซเรย์ทุกหมู่บ้านและชุมชน ครอบคลุมประชากรอายุ 12-65 ปีขึ้นไป เพื่อคัดกรองผู้ใช้สารเสพติดเข้าสู่ระบบการบำบัด

สำหรับการขับเคลื่อนโครงการ CBTx จุดเด่นสำคัญคือการดึงชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่ต้นทาง ไม่ใช่เพียงปลายทางของการบำบัด แต่หลังจากนี้ต้องจริงจังกับการให้ระยะเวลาการบำบัด 1 ปี ตามคำแนะนำของ นพ.ยงยุทธ์ หลังที่ผ่านมามีกระบวนการบำบัดเพียง 5 วัน เนื่องด้วยข้อจำกัดทางงบประมาณ ซึ่งพบผู้บำบัดกลับเข้าสู่วงจรยาเสพติดซ้ำแล้วซ้ำอีก

“ปัญหายาเสพติดแตกหักจริงๆ อยู่ที่ระดับหมู่บ้าน การที่ชุมชนลุกขึ้นมาเป็นเจ้าของปัญหา ช่วยดึงลูกหลาน ญาติพี่น้องออกจากวงจรยาเสพติด คือหัวใจสำคัญของความสำเร็จ หากชุมชนเข้มแข็ง ผู้นำเข้มแข็ง และมีกรอบการทำงานที่ชัดเจน ชาวบ้านพร้อมที่จะร่วมมือ” นายปัณณวิชญ์ กล่าว

นายชินวัต ทองปรีชา นายอำเภอวานรนิวาส จังหวัดสกลนคร กล่าวว่า ถือเป็นครั้งสำคัญของอำเภอที่มีการประชุมเรื่องการแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างจริงจังร่วมกับภาคส่วนต่างๆ ซึ่งต้องการอยากจะให้ทางโครงการชุมชนล้อมรักษ์ CBTx โดย สสส. มาพบปะทีม พชอ. ของอำเภอวานรนิวาส ผู้นำชุมชนต่างๆ เพื่อแนะนำการทำงานแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างเห็นเป็นรูปแบบที่หมายความถึงต้องดึงลูกหลานของคนในชุมชนหลุดพ้นจากวงจรยาเสพติด ซึ่งที่ผ่านมาต่างฝ่ายต่างทำงานโดยไม่ประสานกัน ทั้งในด้านการป้องกันและปราบปราม การฟื้นฟูและบำบัด ยอมรับว่ายังไม่ประสบความสำเร็จในการดึงคนเหล่านี้กลับมาได้ จึงเป็นโอกาสที่ดีที่จะนำกระบวนการ CBTx มาเป็นกลไกหลักในการแก้ไขปัญหายาเสพติดพื้นที่อำเภออย่างจริงจัง เพราะท้ายที่สุดทั้งคนโดนจับ ทั้งผู้ค้า ทั้งผู้ใช้สารเสพติดก็คือคนในชุมชนที่จะกลับมาอยู่ในชุมชนเราอยู่

“อำเภอวานรนิวาส มี 14 ตำบล โดยปัญหายาเสพติดเป็นปัญหาอันดับหนึ่ง ที่เราให้ความสำคัญและต้องร่วมมือแก้ไขสอดคล้องกับวาระแห่งชาติและผู้ว่าราชการจังหวัด ตามนโยบาย สกลนครโมเดลผมจริงจังและค่อนข้างเข้มแข็งต่อการแก้ไขปัญหาเรื่องนี้จากประสบการณ์ทำงานเรื่องยาเสพติดมากว่า 10 ปี จึงอยากให้ประชาชนเรามีความสุข ใช้ชีวิตในชุมชนโดยไม่หวาดระแวงกับญาติพี่น้องหรือเพื่อนบ้านตัวเองที่เข้าไปยุ่งเกี่ยวกับยาเสพติด เพราะฉะนั้นเราร่วมกันแก้ไขที่จุดเล็กๆ คือในชุมชนไปด้วยกันครับ” นายอำเภอวานรนิวาส กล่าว