31 พฤษภาคม 2569 นพ.วีระพันธ์ สุวรรณนามัย รองประธานกรรมการสาธารณสุข วุฒิสภา สมาชิกวุฒิสภา โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า  “อาสา = Volunteer” ในต่างประเทศ เขาไม่จ่ายเงินเดือน แต่ให้สิ่งที่มีค่ากว่า

ผมอยากเล่าเรื่องหนึ่งที่หลายคนอาจไม่รู้ ก่อนที่เราจะถกเรื่องอาสาพยาบาลไทยต่อกัน

ที่สวิตเซอร์แลนด์ เมือง St. Gallen มีระบบที่ชื่อว่า “Zeitvorsorge” แปลตรงๆ ว่า “ธนาคารเวลา” (Time Bank) รัฐบาลสวิสออกแบบระบบให้คนที่ยังแข็งแรงอยู่ สามารถอาสาสมัครไปดูแลผู้สูงอายุในชุมชน แล้วนำชั่วโมงที่ทำไป “ฝาก” เข้าบัญชีพิเศษในระบบประกันสังคม เมื่อถึงวันที่ตัวเองแก่และต้องการความช่วยเหลือ ก็สามารถ “ถอน” ชั่วโมงเหล่านั้นออกมาใช้ได้ โดยมีอาสาสมัครรุ่นถัดไปมาดูแลแทน

ฟังแล้วรู้สึกยังไงบ้างครับ?

โครงการนี้เริ่มที่ St. Gallen ในปี 2015 และสะสมชั่วโมงอาสาสมัครได้มากกว่า 50,000 ชั่วโมงแล้ว ไม่มีใครได้เงินเดือน ไม่มีใครได้ค่าตอบแทนรายเดือน แต่ระบบทำงานได้จริง

แล้วจีนก็ทำในแบบของตัวเอง ที่ปักกิ่ง อาสาสมัครได้รับ “เหรียญ” หนึ่งเหรียญต่อหนึ่งชั่วโมงที่ดูแลผู้สูงอายุ สะสมครบ 10,000 เหรียญ มีสิทธิ์เข้าพักในบ้านพักคนชราของรัฐ และยังสามารถโอนเหรียญให้ญาติหรือเพื่อนที่ต้องการได้ด้วย

แล้วมันต่างจากบ้านเราอย่างไร?

ความต่างสำคัญคือ “อาสา” ในภาษาสากลนั้น หมายถึงการให้โดยไม่หวังเงิน แต่ได้รับสิ่งตอบแทนในรูปแบบอื่นที่มีคุณค่าระยะยาว เช่น สิทธิ์ในการรับการดูแล ความมั่นคงในยามแก่ หรือความรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่าในชุมชน

ผู้อำนวยการ Pro Senectute องค์กรดูแลผู้สูงอายุที่ใหญ่ที่สุดของสวิสบอกว่า คนเกษียณจำนวนมากไม่ได้ต้องการเงิน แต่ต้องการความรู้สึกว่าชีวิตยังมีความหมาย และการช่วยเหลือผู้อื่นคือความสุขที่ซื้อด้วยเงินไม่ได้

งานวิจัยยังพบว่าการมีส่วนร่วมในชุมชนและการอาสาสมัครช่วยพัฒนาสุขภาพจิต ลดความเหงา และสร้างความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของสังคม มันจึงเป็นนโยบายที่ได้สองต่อ — ผู้รับได้รับการดูแล ผู้ให้ได้สุขภาพจิตที่ดีขึ้น

กลับมาที่ “อาสาพยาบาล” ของไทย

ผมเชื่อว่าคนไทยมีจิตใจอาสาไม่แพ้ใครในโลก อสม. กว่า 1 ล้านคนที่ทำงานมาหลายสิบปี คือหลักฐานที่ดีที่สุด แต่นโยบายปัจจุบันออกแบบมาให้จ่ายเงินเดือน 15,000 บาท ซึ่งมันเปลี่ยนนิยามของคำว่า “อาสา” ไปโดยสิ้นเชิง

ผมไม่ได้บอกว่าผิด แต่ถามว่า — ถ้าเราออกแบบระบบแบบสวิสได้ คือให้คนวัยกลางคนที่ยังแข็งแรงออกมาดูแลผู้สูงอายุวันนี้ แล้วสะสมสิทธิ์เพื่อรับการดูแลในอนาคตของตัวเอง มันจะยั่งยืนกว่าไหม? ประหยัดงบกว่าไหม? และยังคงความหมายของคำว่า “อาสา” ไว้ได้ไหม?

กว่า 30 ประเทศทั่วโลกกำลังทดลองใช้ระบบ Time Bank ไทยเราไม่จำเป็นต้องประดิษฐ์ทุกอย่างขึ้นมาใหม่ แค่เรียนรู้จากสิ่งที่เขาพิสูจน์แล้วว่าใช้ได้จริง

บางทีคำตอบที่ดีที่สุดสำหรับสังคมสูงวัยของไทย ไม่ใช่การจ้างคนใหม่ แต่คือการออกแบบระบบที่ทำให้ทุกคนอยากช่วยกัน — เพราะรู้ว่าวันหนึ่งตัวเองก็จะต้องการคนช่วยเหมือนกัน

ขอให้ทุกท่านแข็งแรงและมีความสุข

นพ.วีระพันธ์ สุวรรณนามัย
รองประธานกรรมการสาธารณสุข วุฒิสภา
สมาชิกวุฒิสภา
#DRV #LifestyleMedicine #หมอวี #หมอวีระพันธ์ #อาสาพยาบาล #TimeBanking #สังคมสูงวัย

- 006