วันที่ 8 มิถุนายน 2569 ผศ.นพ.สุรัตน์ ตันประเวช แพทย์เชี่ยวชาญด้านสมองและระบบประสาท ได้โพสต์ข้อความผ่านเพจเฟซบุ๊กชื่อ “สาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์” ระบุว่า  คนไข้ stroke 2 คน อ่อนแรง อัมพาตเท่า ๆ กันตำแหน่งสมองขาดเลือด ก็พอ ๆ กัน ปัจจัย อื่น ๆ พอ ๆ กัน แต่คนแรก ฟื้นตัวดี กลับมาทำงานได้ อีกคน ติดเตียงไป 

คำถามคือ ทำไม สองคน ฟื้นตัวไม่เท่ากัน 

น่าสนใจ เพราะ เราให้ความสำคัญ กับ ยา การรักษาใน รพ แต่การฟื่นตัว ที่สำคัญ นับที่ 3 เดือนแรก และ ปัจจัย ที่หลายคน ก็ละเลยคือ สภาพสังคม และ คนรอบตัว ทีบ้าน นั่นเอง 

ปัจจัยแรก 

เรื่อง อาการซึมเศร้า

มีหลายคน ที่ เป็น stroke แล้ว ซึมเศร้า ไม่ว่าจากเป็นเองเพราะทำงานไม่ได้ หรือ จากสมอง ส่วนที่เกี่ยวกับ อารมณ์ก็ตาม นั่นก็เป็นสิ่งที่ ละเลยไม่ได้ 

จากการศึกษาพบว่า คนไข้ ที่หลัง stroke พบ ซึมเศร้าระดับ ใดระดับหนึ่ง ถึง 40% คือ มันทำให้ ร่างกายขี้เกียจ สมองขี้เกียจฟื้น มันสำคัญ เมื่อไร้ความหวัง คนไข้และสมองของเขา ก็คงเลือกที่จะติดเตียง ดังนั้นประเมินเรื่องซึมเศร้าให้ ดี หากมีซึม หดหู่ ไม่ค่อยพูด อยากตาย ไม่อยากไปไหน ก็ต้องประเมิน 

อีกอันคือ ภาวะสังคมและเศรษฐกิจ 

งานวิจัยแบบ cohort study ใน JAMA Network Open ที่ศึกษาผู้ป่วย stroke จำนวน 2,203 ราย ได้ชี้ ความแตกต่างของการฟื้นตัวหลัง stroke ตามฐานะเศรษฐกิจและสังคมของพื้นที่ ที่มัน ไม่สามารถอธิบายได้อย่างชัดเจนด้วยปัจจัยที่คาดได้ อย่างพวก การได้รับการรักษาเฉียบพลัน ความหนาแน่นของบริการ home health คลินิกฟื้นฟู การเดินทาง หรือความสะดวกในการเดินในชุมชน
การฟื้นตัวดีไม่ดี อาจต้องถามว่า “ผู้ป่วยกลับไปใช้ชีวิตในสภาพแวดล้อมแบบไหน”

คนไข้คนหนึ่งอาจมีครอบครัวคอยดูแล พาไปกายภาพ จัดยา เตรียมอาหาร และให้กำลังใจทุกวัน ขณะที่อีกคนอาจอยู่คนเดียว ไม่มีรถ ไม่มีเงินพอจ้างคนดูแล หรืออยู่ในบ้านที่มีบันไดสูง ห้องน้ำลื่น และไม่มีพื้นที่สำหรับฝึกเดิน

ทั้งสองคนอาจได้รับการรักษาเฉียบพลันดีเหมือนกัน แต่โอกาสฟื้นตัวอาจไม่เท่ากันเลย

ครอบครัวสำคัญ มาก ๆ ในการฟื้นฟู และ ภาวะจิตใจก็สำคัญมาก ๆ เช่นกัน 

ผศ นพ สุรัตน์ ตันประเวช