วันที่ 4 กรกฎาคม 2569 นพ.วีระพันธ์ สุวรรณนามัย สมาชิกวุฒิสภา (สว.) และ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญเวชศาสตร์ป้องกันแขนงเวชศาสตร์วิถีชีวิต และประสาทศัลยแพทย์ โพสต์เฟซบุ๊กระบุว่า ระบบสาธารณสุขไทยอันดับ 8 ของโลกเหนือกว่า ฝรั่งเศส เดนมาร์ก อันดับ 1 ในอาเซียนเหนือกว่าสิงคโปร์จริงหรือ? 

อย่าเพิ่งดีใจ ผมจะเล่าความจริงให้ฟัง!

เมื่อวานหลายท่านคงเห็นข่าวว่าระบบสาธารณสุขไทยดีติดอันดับ 8 ของโลก เหนือกว่าเดนมาร์ก สเปน ฝรั่งเศส ฟังแล้วน่าภูมิใจนะครับ 

แต่ในฐานะหมอคนหนึ่งที่อยู่ในระบบมานาน ผมขอชวนมองให้ครบทุกด้าน ก่อนที่เราจะหลงดีใจไปกับตัวเลขเพียงตัวเดียว

ข้อแรก อันดับ 8 นี้มาจากดัชนี Numbeo ซึ่งวัดจาก "ความรู้สึกพึงพอใจ" ของผู้ใช้บริการที่เข้ามาตอบแบบสอบถามออนไลน์ ไม่ใช่การวัดความแข็งแรงของโครงสร้างระบบ ซึ่งส่วนใหญ่ผู้ตอบไปใช้บริการโรงพยาบาลเอกชนมา

แต่ขณะที่อีกดัชนีหนึ่งคือ CEOWORLD ที่วัดหลายมิติกว่า 

ทั้งโครงสร้างพื้นฐาน กำลังคน งบประมาณ การเข้าถึงยา และความพร้อมของภาครัฐ ปีนี้ให้ไทยอยู่อันดับ 83 จาก 110 ประเทศ! ล่วงลงจากอันดับ 6 เมื่อปี 2562!

ความจริงอยู่ตรงไหน? ผมว่าอยู่ตรงกลาง เราไม่ได้ดีเลิศอันดับ 8 และก็ไม่ได้แย่ถึงอันดับ 83 แต่คำถามที่สำคัญกว่าอันดับคือ ทำไมผู้ใช้บริการถึงยังพึงพอใจ ทั้งที่โครงสร้างระบบกำลังมีปัญหา

คำตอบคือ เพราะมีคนกลุ่มหนึ่งแบกระบบนี้ไว้ด้วยหยาดเหงื่อครับ

หมอที่ตรวจผู้ป่วยวันละร้อยกว่าคน พยาบาลที่ควบเวรจนแทบไม่ได้นอน เจ้าหน้าที่ที่ทำงานในโรงพยาบาลซึ่งการเงินติดลบ คลินิกชุมชนที่ทยอยปิดตัวเพราะเบิกจ่ายไม่พอต้นทุน บุคลากรเหล่านี้คือเหตุผลที่คนไข้ยังได้รับบริการดี ยังรู้สึกประทับใจ ยังกดคะแนนให้ประเทศไทยสูง

พูดง่ายๆ คือ หน้าบ้านเรายังสวย เพราะคนหลังบ้านยอมเหนื่อยเกินกำลัง

อันตรายของการเอาอันดับ 8 มาอวดกัน คือมันทำให้เราไม่เห็นความจำเป็นต้องแก้ปัญหา ทั้งที่สัญญาณเตือนดังมาตลอด งบประมาณที่ตึงตัวขึ้นทุกปี โรงพยาบาลที่แบกหนี้ บุคลากรที่ทยอยลาออก ผู้ป่วยบางกลุ่มที่เข้าถึงการรักษายากขึ้น ถ้าเรานิ่งนอนใจ วันหนึ่งความพึงพอใจอันดับ 8 นี้จะหายไป พร้อมกับแรงของคนที่แบกมันไว้

ผมไม่ได้เขียนเพื่อด้อยค่าระบบสุขภาพไทยนะครับ ตรงกันข้าม ผมภูมิใจในประเทศของเรามาก โดยเฉพาะบุคลากร 

แต่ความภูมิใจที่แท้จริงต้องมาพร้อมความกล้ายอมรับปัญหา อันดับในนิตยสารขึ้นๆ ลงๆ ได้ แต่สุขภาพของระบบและของคนทำงานในระบบ คือสิ่งที่เราต้องดูแลด้วยข้อมูลจริง ไม่ใช่ด้วยพาดหัวข่าว

ขอบคุณบุคลากรสาธารณสุขทุกท่านที่ยังยืนหยัดแบกระบบนี้ไว้ พวกท่านคือเหตุผลที่แท้จริงของทุกอันดับที่น่าภูมิใจ

อย่าเอาอันดับ 8 มาอวดกันเล่นๆ เลยครับ

บุคลากรแบกกันไม่ไหวแล้ว

ขอให้ทุกท่านแข็งแรงและมีความสุข

นพ.วีระพันธ์ สุวรรณนามัย 

รองประธานกรรมาธิการการสาธารณสุข วุฒิสภา