สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ร่วมกับ ภาคียุทธศาสตร์ 9 หน่วยงานที่รวมตัวกันในนาม “ภาคีอาสา” (Area Strengthening Alliance - ASA) หรือ คณะกรรมการภาคีสานพลังบูรณาการกลไกทุกภาคส่วน (ภสพ.) ร่วมกันจัดเวทีสานพลังภาคีอาสา “เชียงรายล้านนาแห่งความสุข” เมื่อวันที่ 26 พ.ค. 2568 ที่ผ่านมา ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย

โดย จ.เชียงราย เป็น 1 ใน 5 พื้นที่นำร่องของปี 2568 ในการดำเนินงานภายใต้กลไกภาคีอาสา 9 หน่วยงาน ที่ประกอบด้วย สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.) สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) และ สปสช.

นพ.จเด็จ ธรรมธัชอารี เลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) กล่าวว่า ความสำคัญของการร่วมมือในครั้งนี้ในนามของภาคีอาสา คือ การสร้างความเข้มแข็งให้กับพื้นที่ในการจัดการตนเอง โดยพื้นที่จะเป็นทั้งผู้กำหนดปัญหา และหาแนวทางแก้ปัญหา ส่วนหน่วยงานภาครัฐที่มีทรัพยากรในด้านงบประมาณ งานวิชาการ และนวัตกรรมจะอยู่เบื้องหลังคอยสนับสนุน ซึ่งถือว่าเป็นเรื่องที่ดีและมีความสำคัญอย่างมาก

รวมถึงที่ผ่านมา สปสช. เองก็พยายามผลักดันให้เกิดการดำเนินงานในลักษณะนี้ เพราะเดิมด้วยความเป็นหน่วยงานรัฐบางครั้งอาจยังไม่ได้มีการร่วมมือกันเท่าที่ควร โดยแต่ละหน่วยงานก็มีงบประมาณสนับสนุนลงไปในพื้นที่ ซึ่งในพื้นที่ก็นำมาใช้ในการแก้ไขปัญหาที่หลากหลาย และไม่ได้มีการนำมาบูรณาการกัน และค่อนข้างมีความกระจัดกระจาย ตลอดจนอาจมีความซ้ำซ้อนได้ ซึ่งส่งผลให้ไม่มีการกำหนดปัญหาที่ชัดเจน และแรงขับเคลื่อนในการแก้ไขปัญหาอาจไม่มากเท่าที่ควร

“จ.เชียงราย ที่มาดูในวันนี้กำหนดปัญหาใหญ่ๆ ไว้ทั้งหมด 9 ประเด็น ที่ไม่ใช่แค่สาธารณสุข แต่ครอบคลุมทั้งความเป็นอยู่ สิ่งแวดล้อม จากนั้นจะมาช่วยกันแนวทางดำเนินการ ซึ่งหากแนวทางเหล่านั้นเข้าได้กับกลไกของรัฐก็จะเข้าไปเสริม เช่น ปัญหาผู้สูงอายุ สปสช. ก็มีกลไกในการสนับสนุนอย่างกองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่นหรือพื้นที่ (กปท.) อันนี้ก็ใช้ได้ หรืออย่างพื้นที่หนึ่งมีปัญหาเรื่องเด็กจมน้ำเสียชีวิตตำบลในเชียงรายก็มีการนำ กปท. ไปใช้จนตอนนี้ไม่มีเด็กจมน้ำเสียชีวิตอีกเลย เพราะพื้นที่เขารู้ปัญหาของพื้นที่และมีการแก้ไขปัญหาได้ตรงจุดภายใต้กลไกสนับสนุนงบประมาณจากรัฐ” นพ.จเด็จ กล่าว

เลขาธิการ สปสช. กล่าวต่อไปว่า รูปแบบการทำงานในลักษณะนี้เองที่จะเป็นรูปแบบใหม่ที่จะช่วยให้พื้นที่ได้แก้ไข และพัฒนาอย่างตรงจุด ขณะเดียวกันงบประมาณจากรัฐที่สนับสนุนลงไปก็เกิดประสิทธิภาพ โดยปัจจุบันมีการนำร่องในระยะแรกแล้ว 5 จังหวัด คือ เชียงราย นครสวรรค์ ตราด ขอนแก่น และพัทลุง ส่วนระยะถัดไปจะเป็น 7 จังหวัด จากนั้นในปีงบประมาณ 2569 จะขยายต่อไปให้ครบทุกเขตสุขภาพทั่วประเทศ

สำหรับบทบาท สปสช. ซึ่งเป็น 1 ในหน่วยงานยุทธศาสตร์ภาคีอาสา จะเป็นการนำกลไกทางงบประมาณที่มีอยู่ ที่เป็นการร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) อย่าง กปท. หรือกลไกที่ใช้สำหรับดูแลผู้ป่วยในพื้นที่อย่างกองทุนระบบดูแลระยะยาวสำหรับผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง (LTC) สนับสนุนลงไปหลังจากในพื้นที่พบปัญหาร่วมกัน นอกจากนี้ สปสช. จะมีการปรับรูปแบบการสนับสนุนงบ กปท. ให้กับแต่ละ อปท. ด้วย เนื่องจากบางแห่งมีการตื่นตัว และดำเนินการโครงการจำนวนมากจนงบประมาณในแต่ละปีอาจจะไม่เพียงพอ

โดยต่อไปการจัดสรรจะไม่ใช่แค่นับเฉพาะจำนวนประชากรของแต่ละพื้นที่แล้ว แต่จะมีการพิจารณาตามจำนวนโครงการที่จะมีการดำเนินการเลย เพื่อให้การแก้ไขปัญหาในพื้นที่ของ อปท. และกลุ่มต่างๆ ไม่ต้องกังวลเรื่องงบประมาณไม่เพียงพอ แต่ให้มุ่งเน้นไปที่การแก้ไขปัญหาเพียงอย่างเดียว อีกทั้งจะมีการขอเพิ่มงบประมาณในการสร้างผู้ดูแลผู้สูงอายุ (Caregiver) โดยเฉพาะด้วย ซึ่งขณะนี้เสนอไปยังคณะรัฐมนตรี (ครม.) เรียบร้อยแล้ว

 “ที่ผ่านมา สปสช. มีงบประมาณที่เป็นการทำงานร่วมกับท้องถิ่นรวมในปัจจุบันนี้รวมกว่า 1 หมื่นล้านบาทแล้ว ซึ่งงบเหล่านี้ในอดีตพื้นที่ไม่ได้มีระบบในการพูดคุยขึ้นอยู่กับใครสนใจก็ทำโครงการขอเข้ามาและให้คณะกรรมการในพื้นที่ตัดสิน ทำให้บางส่วนงบประมาณใช้ไม่หมด ทำให้งบประมาณในส่วนดังกล่าวในปีต่อไปลดลง เพราะต้องนำไปใช้อย่างอื่น แต่ถ้าวันนี้พื้นที่เข้มแข็งสามารถนำปัญหาหลายอย่างมาแก้ได้ เชื่อว่างบประมาณตรงนี้ที่มีอยู่ถ้าใช้เต็มเม็ดเต็มหน่วยจะช่วยให้สถานการณ์ต่างๆ ในพื้นที่ดีขึ้น” เลขาธิการ สปสช. กล่าว

ในงานนี้ยังมีการประกาศเจตนารมณ์ร่วมสร้างเชียงรายล้านนาแห่งความสุข เพื่อสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับประชาชนใน จ.เชียงราย ภายใต้การดำเนินงานใน 4 เรื่อง ได้แก่ 1. ร่วมสร้างระบบบริการสุขภาพที่ลดความเหลื่อมล้ำ 2. สร้างพื้นที่กลางที่ทุกคนเป็นเจ้าของบนฐานข้อมูล ความรู้ วิชาการ และปฏิบัติการจริง 3. พัฒนานโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อการมีสุขภาพดี และ 4. กำหนดทิศทาง ยุทธศาสตร์การพัฒนาเชียงรายทุกมิติด้วยธรรมนูญเชียงรายล้านนาแห่งความสุข

ทั้งนี้ ทิศทาง และยุทธศาสตร์การพัฒนาตามธรรมนูญเชียงรายล้านนาแห่งความสุข มีการกำหนดไว้ทั้งหมด 9 ด้าน ได้แก่ 1. ด้านทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ภัยพิบัติ และเกษตรกรรมยั่งยืน 2. ด้านเศรษฐกิจ การค้า การลงทุน อุตสาหกรรม และการท่องเที่ยว 3. ด้านการศึกษา และศิลปวัฒนธรรม 4. ด้านเมืองน่าอยู่ เมืองแห่งความสุข 5. ด้านชาติพันธุ์ และชนเผ่าพื้นเมือง 6. ด้านเด็ก และเยาวชน รวมถึงคนรุ่นใหม่ 7. ด้านสุขภาพ และสุขภาวะผู้สูงวัย และผู้พิการ 8. ด้านพัฒนาชุมชน ภาคประชาสังคม และเครือข่ายองค์กรชุมชน และ 9. ด้านวิชาการเพื่อสังคม