ก่อนอื่นขอบคุณท่านหวัง อี้ รัฐมนตรีต่างประเทศจีนและกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์และประธานกิจการต่างประเทศจีน ถือเป็นบุคคลสำคัญสูงสุดที่มาเยือนประเทศไทยในรัฐบาล อนุทิน ชาญวีรกูล

ถึงแม้ว่าประเทศไทยเป็นหนึ่งในสามประเทศอาเซียน ได้แก่ กัมพูชา ประเทศไทย และพม่า ที่นักการทูตระดับสูงสุดมาเยือนอย่างเป็นทางการ ในห้วงเวลาที่โลกอยู่ในภาวะเสี่ยงเศรษฐกิจซบเซาและความมั่นคงอันเนื่องจากสงครามในตะวันออกกลาง ที่ประเทศไทยต้องปรับท่าทีว่าจะวางนโยบายต่างประเทศไปทิศทางไหน

พิเคราะห์จากการแถลงโดย นายกัว เจีย โฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีน ที่ว่า นายหวัง อี้ สมาชิกกรมการเมืองแห่งคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศจีน มีกำหนดเดินทางเยือนกัมพูชา ไทย และเมียนมา ระหว่างวันที่ 22-26 เมษายน ตามคำเชิญของประเทศดังกล่าว

ตอนหนึ่งของการแถลงข่าวนายกัว เจีย กล่าวว่า “จีนแสวงหาความสัมพันธ์ให้มั่นคงแข็งแรงขึ้นกับมิตรประเทศของจีน ในห้วงเวลาที่โลกเผชิญหน้ากับความเสี่ยงและความไม่แน่นอน “จีนวางตัวเป็นทางเลือกที่มั่นคงกว่านโยบายลงโทษภาษีศุลกากรและนโยบายกลับไปกลับมาของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์”

ตีความตามภาษาทางการทูตว่า จีนพยายามบอกสามประเทศในสุวรรณภูมิว่า จีนเป็นทางเลือกที่มั่นคงและดีกว่าสหรัฐอเมริกา ที่กำลังทำให้คนทั้งโลกเสี่ยงต่อภัยจากสงครามกับอิหร่าน ที่นำมาซึ่งความหายนะทางเศรษฐกิจจากวิกฤตพลังงาน น้ำมันขาดแคลน

เพื่อแสดงให้เห็นว่าชาวโลกกำลังหันหลังให้สหรัฐอเมริกา และหันมาหาจีนมากขึ้น นายกัว เจีย กล่าววันแถลงข่าว (วันที่ 21 เม.ย.) เรื่องนายหวัง อี้ เยือนสามประเทศอาเซียนว่า..“อาทิตย์ก่อนปักกิ่งเป็นเจ้าภาพต้อนรับผู้นำต่างชาติเยอะมาก รวมทั้งรัฐมนตรีต่างประเทศรัสเซียเซอร์เกย์ ลาฟรอฟ เปโดร ซานเชซ นายกรัฐมนตรีสเปน มกุฎราชกุมารแห่งอาบูดาบี เจ้าชายคาเลด บิน โมฮัมเหม็ด บิน ซาเยด อัล เนห์ยาน และนายโต เลิม ผู้นำเวียดนาม..”

นั่นคือพิธีการทูตที่มีอารยะและวุฒิภาวะของจีน คือปักกิ่งจะบอกเป็นนัยว่า จุดประสงค์หรือเป้าหมายของการเยือนคืออะไร และโดยมารยาทนักการทูตจีนจะไม่ให้สัมภาษณ์ประเด็นอ่อนไหว หรือเกี่ยวข้องกับประเทศที่สาม แต่จีนเลือกจะแถลงข่าวผ่านกระทรวงการต่างประเทศในกรุงปักกิ่ง

ตัวอย่างเช่น การเยือนกัมพูชาเมื่อวันที่ 23 เมษายน กระทรวงการต่างประเทศจีน ในกรุงปักกิ่งแถลงเมื่อวันที่ 24 เมษายนว่า ระหว่างการพบปะเจรจากับฮุน มาเนต นายกรัฐมนตรีกัมพูชา นายหวัง อี้ ขอให้ “ฮุน มาเนตปราบสแกมเมอร์ให้หมดไปอย่างเด็ดขาด (Completed eradicate scamsin Cambodia) นั่นคือหวัง อี้ แสดงบทเข้มกับกัมพูชานอกเหนือจากให้สติว่าปักกิ่งเป็นทางเลือกที่ดีกว่าวอชิงตัน

ส่วนที่โซเชียลในประเทศไทยวิเคราะห์ไปต่างๆ นานาว่าหวัง อี้ จะช่วยกัมพูชาไม่ให้ไทยยกเลิก MOU 44 บ้าง จีนส่งรัฐมนตรีกลาโหมมากัมพูชาเพื่อช่วยเหลือทางทหารบ้าง จากประสบการณ์ติดตามพิธีการทูตจีนมานานมั่นใจว่า ไม่มีประเด็นที่โซเชียลไทยกล่าวถึง

ในสามประเทศสุวรรณภูมิที่ หวัง อี้ เยือนถือว่านักการทูตสูงสุดของจีนให้เกียรติให้ความสำคัญกับประเทศไทยมากที่สุดในการกระชับความสัมพันธ์ทางการทูต การค้า และความมั่นคง ในความร่วมมือทางยุทธศาสตร์รอบด้าน ในขณะที่ภูมิรัฐศาสตร์โลกกำลังผันผวน

การหารือกับนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีต่างประเทศของไทย มั่นใจว่า คงได้ข้อสรุปพอเป็นแนวทาง นำไปสู่การพิจารณาว่าประเทศไทยจะไปทิศทางไหน ในสงครามภูมิรัฐศาสตร์

ส่วนการพบปะกับ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีไทยนั้น เป็นเพียงการให้เกียรติตามมารยาททางการทูตเท่านั้น เรื่องความสัมพันธ์ทางการทูต และการค้านายสีหศักดิ์ ได้กรุยทางไว้ให้ตั้งแต่ไปเยือนประเทศโอมานและสหภาพเมียนมาแล้ว

ส่วนการเยือนพม่าของนายหวัง อี้ เชื่อว่า จีนไปให้ความมั่นใจแก่อูมิน อ่อง หล่าย ประธานาธิบดีป้ายแดงว่า กลุ่มประเทศอาเซียนในสุวรรณภูมิ สปป.ลาว กัมพูชา และประเทศไทย
จะรับรองรัฐบาลจากการเลือกตั้งของมิน อ่อง หล่าย ในไม่ช้าถึงแม้อาเซียนส่วนใหญ่ยังละล้าละลังอยู่ก็ตาม

โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศไทยกับสปป.ลาว กำลังเดินหน้าช่วยอำนวยความสะดวก ให้ทุกกลุ่มทุกฝ่ายในพม่าหันหน้าเข้าหากันในการเจรจาสันติภาพที่ครอบคลุมทุกฝ่าย นอกจากนั้นประเทศไทยยังใช้ความพยายามทางการทูตให้พม่ากลับเข้าร่วมกิจกรรมกับอาเซียนอย่างสมบูรณ์อีกครั้ง หลังพม่ามีรัฐบาลจากการเลือกตั้ง

พม่าถูกกีดกันไม่ให้ร่วมกิจกรรมใดๆ กับอาเซียนตั้งแต่เดือน พ.ค. 2564 หลังจากพลเอกมิน อ่อง หล่าย ยึดอำนาจ และไปลงนามในฉันทามติห้าข้อ ที่การประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน
นัดพิเศษในกรุงจาการ์ตา เมื่อวันที่ 24 เมษายน 2564 หลังจากนั้นรัฐบาลทหารพม่าไม่ได้ร่วมกิจกรรมกับอาเซียนอีกเลย เนื่องจากถูกกล่าวว่า ไม่ปฏิบัติตามฉันทามติห้าข้อของอาเซียน

อาจมีคำถามว่าทำไมนักการทูตสูงสุดของจีน จึงเลือกเยือนสามประเทศในสุวรรณภูมิ ในขณะที่สงครามในตะวันออกกลางกำลังร้อนแรง คำตอบคือปักกิ่งตระหนักว่าสมาชิกอาเซียนนอกสุวรรณภูมิ ไม่ว่าจะเป็น สิงคโปร์ อินโดนีเซียและฟิลิปปินส์ ล้วนถือข้างเอนเอียงไปทางวอชิงตัน

ประธานาธิบดี ปราโบโว ซูเบียนโต ของอินโดนีเซีย เยือนทำเนียบขาวสองครั้งระหว่างสงครามสหรัฐอเมริกากับอิหร่าน และมีรายงานว่าอินโดนีเซียอนุญาตให้เครื่องบินรบสหรัฐใช้สนามอินโดนีเซียได้

ฟิลิปปินส์เป็นพันธมิตรใกล้ชิดกับวอชิงตัน มีฐานทัพสหรัฐในประเทศหลายแห่ง นอกจากนั้นในอดีตฟิลิปปินส์เคยยึดเรืออิหร่าน

ส่วนสิงคโปร์เป็นนอมินีทางการค้า และเป็นพันธมิตรใกล้กับวอชิงตันมาอย่างยาวนาน รัฐมนตรีต่างประเทศสิงคโปร์ถึงกับประกาศกร้าวว่า “ไม่ก้มหัวให้อิหร่านและไม่จ่ายเงินค่าผ่านทางช่องแคบฮอร์มุซ”

สิงคโปร์จองหองได้เพราะใช้เรือน้ำมันร่วมกับไทย ตัวอย่างเช่นเรือน้ำมันลำแรกที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซมาได้ เรือน้ำมันลำนั้นแวะถ่ายน้ำมันให้สิงคโปร์ 300,000 บาร์เรล ก่อนมาถึงโรงกลั่นน้ำมันบางจากในประเทศมีน้ำมันเหลือในเรือ 700,000 บาร์เรล

ด้านมาเลเซียตั้งแต่ถูกหวัง อี้ หักหน้าในที่ประชุมเอเปกเกาหลีใต้ ในปี 2025 ในครั้งนั้น นายอันวาร์ อิบราฮิมในฐานะประธานหมุนเวียนอาเซียน ที่เคยเชิญประธานาธิบดีทรัมป์ มาเต้นรำตามเสียงปี่เสียงกลองของมาเลเซียได้เมื่อเห็นประธานาธิบดีสี จิ้นผิง นั่งอยู่ในที่นั่งพนักพิงคนเดียว ก็ปรี่เข้าไปยื่นมือให้ประธานาธิบดี สี จิ้นผิงจับมือ

ในวินาทีนั้น หวัง อี้ กับบอดี้การ์ดถลันเข้ามาผลักไสนายอันวาร์ออกไป ตั้งแต่นั้นมานายอันวาร์ไม่เสนอหน้ากับจีนอีกเลย

โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลานี้มาเลเซีย สิงคโปร์และอินโดนีเซีย กำลังพิจารณาถึงความเปราะบางของช่องแคบมะละกาหากเกิดสงครามในภูมิภาคเอเชียซึ่งสร้างความกังวลแก่ปักกิ่ง

ทั้งหมดที่กล่าวมาคือเหตุผลที่บ่งชี้ว่า ทำไมนายหวัง อี้ ถึงเยือนสามประเทศในสุวรรณภูมิในตอนนี้โดยเฉพาะประเทศไทยจีนอยากได้ความมั่นใจว่า จะเอนเอียงไปทางไหน ส่วนประเทศสุวรรณภูมิด้วยกันไม่ว่าจะเป็น กัมพูชา สปป.ลาว และ พม่า ปักกิ่งกำหนดได้ ยังเหลือแต่ประเทศไทยที่ต้องพิจารณารอบด้านว่า จะส่งยิ้มสยามให้ปักกิ่งหรือวอชิงตัน

สุทิน วรรณบวร