โดยธรรมชาติแล้วมนุษย์ทุกคนรักความเป็นอิสระ ไม่ชอบถูกบังคับ ไม่ชอบให้ใครมากำหนดกฎเกณฑ์ว่าต้องทำอย่างนี้ อย่างโน้น อย่างนั้น

หลายคนที่ไม่เข้าใจธรรมชาติข้อนี้ เวลาตั้งใจหรือมุ่งความสำเร็จอะไรสักอย่าง จึงตั้งกฎเกณฑ์กับตัวเองที่เข้มข้นเกินพอดี

ลูกศิษย์ผมคนหนึ่งตั้งเป้ากับตัวเองว่า จะออมเงินเดือนละ 50% ของรายได้ ด้วยเหตุผลว่า เขาช้าไปมากแล้ว ทำงานมา 10 ปี แทบไม่มีเงินเก็บ เลยอยากตั้งเป้าหมายแบบแข็งกร้าวสุดๆ เพื่อเปลี่ยนแปลงตัวเอง

ตอนแรกที่ฟังก็รู้สึกดี เพราะดูมุ่งมั่นและมีเป้าหมายแต่มานึกดูอีกทีก็เกิดคำถามขึ้นมาว่า … แล้วมันจะมีความสุขรึเปล่านั่น และมันจะไม่บีบคั้นตัวเองไปหน่อยหรือ

ก็ได้แต่ท้วงติงตามสมควร แต่เมื่อเจ้าตัวยืนยันที่จะทำ ก็ต้องปล่อย เพราะยังไงก็ชีวิตเขา และจะว่าไปก็ยังถือเป็นการพยายามทำในสิ่งที่ดี แม้จะดูเข้มงวดกับตัวเองไปสักหน่อยก็ตาม

ผ่านไปได้ 2 เดือน เขาทักเข้ามาคุยกับผมผ่านทางเฟซบุ๊ก ด้วยรู้สึกท้อแท้และรู้สึกผิดหวังกับตัวเอง

หลังจากหักดิบกับชีวิตได้ร่วม 3 สัปดาห์ เขาก็รู้สึกว่าอยากให้รางวัลกับตัวเองบ้าง เลยพาตัวเองไปฉลองกับเพื่อน สุดท้ายเงินที่กะเกณฑ์ไว้ใช้จ่ายก็หมดก่อนสิ้นเดือน และทำให้ต้องเอาเงินที่หักออมไว้ออกมาใช้จ่าย

แต่แทนที่เมื่อนำเงินออกมาแล้ว จะใช้จ่ายประหยัดเหมือนที่เคยตั้งใจไว้ เขากลับใช้จ่ายมือเติบ แบบคนโหยหาความสุขจากการใช้จ่าย และนั่นทำให้สองเดือนที่ผ่านมา เขาก็ยังเก็บเงินไม่ได้เหมือนเดิม

สภาวะดังกล่าว ผมเรียกว่าเป็นสภาวะ “เขื่อนแตก”

อารมณ์ประมาณอยากทำในเรื่องที่ดี สิ่งที่ดี แต่ตึงเกินไป ไม่พอดี และเมื่อต้องใช้ชีวิตอยู่ในสภาวะไร้ความสุขอยู่นาน พอหลุดจากเป้าหมายเข้าสักครั้ง ทีนี้หลุดยาวเลย

เหมือนเขื่อนที่สะสมพลังงานศักย์ของน้ำไว้นานๆ พอเขื่อนแตก น้ำทั้งหมดก็ทะลักถาโถมออกจากเขื่อนจนหมด

เหมือนบางคนที่อยากประสบความสำเร็จตั้งเป้าหมายทำงานหลังเลิกงานวันละ 4 ชั่วโมง เสาร์อาทิตย์ไม่ไปเที่ยวไหน ทำแต่งาน ขยันทำได้แค่สัปดาห์สองสัปดาห์ก็เขื่อนแตก ทีนี้พักยาว ไม่หยิบไม่จับอะไรอีกเลย

จริงอยู่ที่ความสำเร็จต้องการ “วินัย” แต่การมีวินัยบนกฎเกณฑ์ที่บีบบังคับตัวเองมากเกินไป หรือตึงเกินพอดี ก็อาจทำให้ไปไม่ถึงเป้าหมายได้เหมือนกัน
หรือไม่ ประสบความสำเร็จได้ แต่ก็ไม่มีความสุข

“ความสำเร็จ อาศัย การสะสม ไม่ใช่การโหม”

ทางสายกลางในวิถีพุทธยังไงก็สวยงามเสมอ อยากมีเงินเก็บ ก็ค่อยๆ ออมตามกำลังจนคุ้นชิน แล้วค่อยปรับเพิ่ม อยากสำเร็จในการงาน ก็ค่อยๆ ปรับเพิ่มหรือจัดเวลาทำงานให้เหมาะและสอดคล้องกับการดำเนินชีวิต

ค่อยๆ เดินไปข้างหน้า แบบค่อยเป็นค่อยไปมีความสุขตลอดการเดินทาง ไม่ตึง ไม่หย่อนจนเกินไปน่าจะดีกว่านะโยม