มั่นใจว่า ผู้อ่านหลายท่านจะเคยเห็นแม่สุนัขและแม่แมว(ที่มีลูกเล็กที่กำลังดูดนมอยู่) ว่ามีเต้านมใหญ่ บวม ห้อย ย้อย โตงเตง(ต้องใช้คำนี้เพราะจะทำให้เห็นภาพชัดเจนครับ) ซึ่งคงไม่แปลกใจอะไร ถ้าเต้านมที่ใหญ่ขึ้นมานั้นเป็นช่วงที่แม่สุนัขและแม่แมวกำลังให้นมลูก แต่ถ้าเต้านมที่ใหญ่ขึ้นนั้นเกิดขึ้นในสัตว์เลี้ยงที่ไม่ได้อยู่ในช่วงให้นม หรือไม่ได้ผ่านการผสมพันธุ์ แต่สังเกตเห็นหรือคลำพบก้อนแข็งๆ ที่บริเวณหน้าท้องในขณะที่เรากอดหรืออาบน้ำให้ และเมื่อเราจับให้นอนหงายดู แล้วพบว่าเป็นก้อนแข็งๆ อาจเพียงก้อนเดียวหรือตลอดแนวของราวนม คงเกิดความวิตกกังวลขึ้นแน่ๆ ความคิดแรกก็คงหนีไม่พ้น “เนื้องอกหรือมะเร็งเต้านม!???” แต่จริงๆ แล้ว ความเป็นไปได้ที่อาจเกิดขึ้นมีหลายสาเหตุด้วยกัน วันนี้เรามาคุยกันเรื่องนี้กันครับ

ต้องเรียนว่า การขยายใหญ่ของเต้านมสุนัขนั้น แม้ว่าสาเหตุหนึ่งที่เป็นไปได้คือ เนื้องอกหรือมะเร็งเต้านมก็ตาม แต่ก็ไม่ใช่เป็นสาเหตุเนื้องอกมะเร็งเสมอไป ยังมีอีกหลายสาเหตุไม่ว่าจะเป็นความผิดปกติของฮอร์โมนในช่วงต้นของการเป็นสัดเต้านมอักเสบ รวมถึงสภาพท้องเทียม (Pseudopregnancy)อีกด้วย

เบื้องต้น เรามารู้จักโครงสร้างทางกายวิภาคและสรีรวิทยาของเต้านมสุนัขกันครับ โดยปกติ สุนัขและแมวจะมีเต้านม 10 เต้า หรือ 5 คู่ แบ่งออกเป็น 2 แถว แถวซ้ายและขวาจำนวนแถวละเท่าๆ กัน (ข้างละ 5 เต้า) เรียกชื่อตามตำแหน่งของเต้านม

- สองคู่แรกอยู่บริเวณส่วนอก เรียก thoracic mammae 

- สองคู่ถัดมาอยู่บริเวณส่วนท้อง เรียกว่า Abdominal mammae 

- หนึ่งคู่สุดท้ายอยู่บริเวณก่อนถึงขาหนีบ เรียกว่า inguinal mammae

เต้านมแต่ละเต้าในแต่ละข้าง จะเชื่อมต่อกันด้วยเส้นเลือดและท่อน้ำเหลืองซึ่งจะประกอบไปด้วยต่อมสร้างน้ำนม (mammaryglands) จำนวนมาก รวมกันในชั้นใต้ผิวหนัง ซึ่งโดยทั่วไปแล้วในสุนัขเพศเมียปกตินั้น ภายหลังมีอาการเป็นสัด ก็จะมีฮอร์โมนเพศที่ชื่อ “Progesterone” ซึ่งมีอิทธิพลทำให้เต้านมขยายใหญ่ขึ้น (เล็กน้อย) ต่ออีกเป็นเวลา 1-2 เดือน แต่น้องหมาบางรายอาจมีการขยายใหญ่และแข็งมากผิดปกติได้ ซึ่งมักจะพบว่า จะเป็น “ทุกเต้า” แต่เมื่อผ่านพ้นระยะเวลา 2 เดือนนี้ไปแล้ว เต้านมก็จะหดตัวลงกลับเข้าสู่สภาวะปกติ

อย่างไรก็ตาม ในระยะท้ายๆ ของเดือนที่สองหลังแสดงอาการเป็นสัดนี้ น้องหมาบางรายอาจมีอาการเพิ่มเติม ที่อาจทำให้เราตกใจเข้าไปอีก เช่น ขุดคุ้ยสิ่งของ กระวนกระวาย และตะกุยพื้นเหมือนกำลังหาที่ทำรัง เสมือนหนึ่งว่าจะคลอดลูก ทั้งที่อยู่กับเราในห้องตลอดเวลา ไม่ได้หลุดหนีออกไปพบสุนัขหนุ่มที่ไหนเลย และเราก็มั่นใจว่าสาวน้อยของเราไม่ได้รับการผสมพันธุ์มาแน่ๆ เหตุการณ์นี้ก็อย่าพึ่งตกใจไปครับ อาจมีสาเหตุเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในระยะที่กำลังจะพ้นจากวงรอบการเป็นสัดได้ อาการนี้เรียกว่า “อาการท้องเทียม” (Pseudopregnancy)ซึ่งไม่น่าเป็นห่วงอะไร เนื่องจากเมื่อพ้นระยะนี้ไปแล้ว เต้านมก็จะกลับมาอยู่ในสภาพปกติได้เอง แต่หากผ่านไปหลายสัปดาห์แล้ว เต้านมยังไม่นิ่มลง และสังเกตว่ายังมีก้อนเนื้อแข็งในบางเต้าอยู่ นั่นอาจเป็นสัญญาณที่ไม่ดี ควรพาไปปรึกษาสัตวแพทย์โดยด่วนครับ

สรุปข้อสังเกตง่ายๆ ว่าน้องหมามีความเสี่ยงต่อการโอกาสเป็นมะเร็งเต้านมหรือไม่นั่น มีดังนี้ครับ

1.สุนัขที่อายุมากกว่า 5 ปีขึ้นไป มีโอกาสเป็นมะเร็งมากกว่าสุนัขวัยรุ่น

 2.หากก้อนแข็งที่พบ มีหลายขนาด และกระจายอยู่หลายเต้า

3.ไม่ได้อยู่ในระยะ 2 เดือนหลังเป็นสัด

อย่างไรก็ตาม หากเต้านมที่บวมผิดปกติที่เกิดขึ้นหลังการเป็นสัดนั้น น้องหมาอาจจะไม่ได้เป็นมะเร็งเต้านม แต่ก็ไม่ควรชะล่าใจ เนื่องจากอาจเป็นอาการอักเสบของเต้านมก็ได้ ซึ่งมักจะเกิดเป็นบางเต้า ดังนั้นหากเราสังเกตอาการว่า เต้านมมีลักษณะ “ร้อน บวม แดง จับแล้วน้องหมาแสดงอาการเจ็บ”เราก็ควรพาไปพบสัตวแพทย์เพื่อทำการวินิจฉัยแยกออกจากมะเร็งเต้านมครับ

ขอบคุณข้อมูลจาก ศ.สพ.ญ.ดร.เกวลี ฉัตรดรงค์ รองคณบดีคณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

หมอโอห์ม

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ฝ่ายประชาสัมพันธ์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย