ในช่วงที่สถานการณ์สงครามและความขัดแย้งในภูมิภาคต่างๆ ทั่วโลกปะทุขึ้น สิ่งแรกที่กระทบเงินในกระเป๋าคนไทยทันทีคือ "ราคาน้ำมัน" หลายครั้งที่เราได้ยินศัพท์เศรษฐกิจพลังงานจากหน้าข่าว แต่กลับไม่แน่ใจว่ามันเกี่ยวอะไรกับเรากันแน่?

“แนวหน้าออนไลน์” สรุปมาให้แล้วแบบเข้าใจง่ายในภาพเดียว กับเส้นทางราคาน้ำมันจากหลุมขุดเจาะ สู่ถังน้ำมันรถคุณ

1. น้ำมันดิบ (Crude Oil) และตลาดอ้างอิง

ก่อนจะมาเป็นน้ำมันใสที่เราใช้กัน มันคือ “น้ำมันดิบ” วัตถุดิบต้นทางที่ราคาผันผวนตามตลาดโลก โดยมี 3 ตลาดหลักอ้างอิงคือ WTI (สหรัฐฯ), Brent (ยุโรป) และ  Dubai ซึ่งเป็นตลาดที่ประเทศไทยใช้อ้างอิงเป็นหลัก

2. ค่าพรีเมียมน้ำมันดิบ (Crude Premium)

นี่คือ “ต้นทุนแฝง” ที่มักพุ่งสูงขึ้นในยามสงคราม มันคือเงินส่วนต่างที่โรงกลั่นต้องยอมจ่ายเพิ่มจากราคากลาง เพื่อแย่งชิงน้ำมันมาให้ได้ในภาวะที่ของขาดแคลน หรือมีความเสี่ยงในการขนส่ง ยิ่งโลกตึงเครียด ค่าพรีเมียมนี้ยิ่งแพง!

3. ค่าการกลั่น (GRM)

หรือ Gross Refining Margin คือส่วนต่างระหว่าง “ราคาน้ำมันสำเร็จรูปที่ขายได้เฉลี่ย” หักลบด้วย “ราคาน้ำมันดิบที่ซื้อมา” ย้ำว่านี่ “ไม่ใช่กำไรสุทธิ”  เพราะโรงกลั่นยังมีค่าใช้จ่ายอื่นๆ  ทั้งค่าไฟ ค่าแรง และสารเคมีในการปรุงน้ำมันให้ได้มาตรฐาน

4. กองทุนน้ำมัน (Oil Fund)

เปรียบเสมือน “กระปุกออมสินของผู้ใช้น้ำมัน” ซึ่งบริหารจัดการโดยรัฐบาล หลักการคือเก็บเงินจากเราไปสะสมไว้ตอนน้ำมันราคาถูก เพื่อเอาออกมาช่วย “พยุงราคา” ไม่ให้พุ่งสูงจนประชาชนรับไม่ไหวในช่วงวิกฤต หรือช่วงที่ราคาตลาดโลกสวิงตัวอย่างรุนแรง

5. โครงสร้างราคาหน้าปั๊ม

ทำไมราคาขายปลีกน้ำมันหน้าปั๊มน้ำมันแต่ละประเทศไม่เท่ากัน  สาเหตุเพราะ แต่ละประเทศมีนโยบายด้านภาษีน้ำมันต่างกันไป ทั้งอัตราภาษี และประเภทภาษ๊ อย่างในบ้านเรา ในหนึ่งลิตรที่เราจ่าย มีส่วนประกอบมากมาย ทั้งภาษีสรรพสามิต, ภาษีท้องถิ่น, VAT, เงินนำส่งกองทุนน้ำมัน , เงินสมทบกองทุนอนุรักษ์พลังงาน และค่าการตลาดของสถานีบริการ