11 สิงหาคม 2569 วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ โพสต์วิเคราะห์เจาะลึกคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 8/2569 เกี่ยวกับ พ.ร.ก. กู้เงิน 4 แสนล้านบาท (โครงการที่ 2) แผนเปลี่ยนผ่านพลังงาน พร้อมสะท้อนมุมมองทางกฎหมายและการคลัง โดยมีข้อความทั้งหมดว่า "เจาะลึกคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 8/2569: พ.ร.ก. กู้เงิน 4 แสนล้าน (โครงการที่ 2) แผนเปลี่ยนผ่านพลังงาน กับบทเรียนวินัยการเงินการคลังไทย การออก พ.ร.ก. ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินฯ พ.ศ. 2569 วงเงินรวม 400,000 ล้านบาท กลายเป็นประเด็นถกเถียงทางกฎหมายรัฐธรรมนูญและเศรษฐศาสตร์ครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งของประเทศไทย โดยเฉพาะ "แผนงาน/โครงการที่ 2" วงเงิน 200,000 ล้านบาท ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ และรองรับการเปลี่ยนผ่านไปสู่เทคโนโลยีพลังงานทดแทน/พลังงานทางเลือก

คำถามสำคัญคือ การกู้เงินก้อนโตเพื่อโครงการพัฒนาระยะยาวเช่นนี้ เหมาะสมที่จะตราเป็น "พระราชกำหนด" ซึ่งเป็นกฎหมายที่มีความจำเป็นยิ่งยวดของฝ่ายบริหารหรือไม่? 

คำวินิจฉัยเสียงข้างมาก (คำวินิจฉัยที่ 8/2569 ลงวันที่ 9 ก.ค.69 ประกาศราชกิจจาฯ วันที่ 7 ส.ค.69): ไฟเขียวเพื่อการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้าง ศาลรัฐธรรมนูญมีมติเสียงข้างมาก (7 ต่อ 2) วินิจฉัยว่า โครงการที่ 2 วงเงิน 2 แสนล้านบาท เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 172 วรรคหนึ่ง โดยให้เหตุผลสำคัญว่า:

• ขอบเขตการตรวจสอบ: ศาลรัฐธรรมนูญมีอำนาจตรวจสอบเฉพาะเงื่อนไขตามมาตรา 172 วรรคหนึ่ง (เรื่องประโยชน์ในการรักษาความมั่นคงทางเศรษฐกิจ) เท่านั้น ส่วนเรื่อง "กรณีฉุกเฉินที่มีความจำเป็นรีบด่วนอันมิอาจจะหลีกเลี่ยงได้" ตามวรรคสอง เป็นดุลพินิจทางการเมืองของฝ่ายบริหารที่จะต้องไปสู้กันในชั้นการอนุมัติของรัฐสภา

• การมองปัญหาแบบบูรณาการ: วิกฤตพลังงานโลกกระทบต่อต้นทุนและ GDP ของประเทศอย่างรุนแรง การอุดหนุนระยะสั้นอย่างเดียวไม่เพียงพอ แต่ต้องทำควบคู่ไปกับการปรับโครงสร้างพลังงานระยะยาวเพื่อแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ แม้โครงการเปลี่ยนผ่านจะใช้เวลา แต่จำเป็นต้องเริ่มดำเนินการทันทีนับแต่อนุมัติ

คำวินิจฉัยส่วนตน "เสียงข้างน้อย" 2 ท่าน: เสียงเตือนสติเรื่องอำนาจอธิปไตยและหนี้สาธารณะ ในทางกลับกัน ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญเสียงข้างน้อย 2 ท่าน ได้แก่ นายจิรนิติ หะวานนท์ และ นายอุดม รัฐอมฤต เห็นตรงกันว่า โครงการที่ 2 นี้ ขัดต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 172 วรรคหนึ่ง โดยมีสาระสำคัญดังนี้:

1.นายจิรนิติ หะวานนท์: การตีความกว้างเกินไปกระทบหลักการแบ่งแยกอำนาจนายจิรนิติ ชี้ว่าคำว่า "รักษาความมั่นคงทางเศรษฐกิจ" ต้องตีความเฉพาะกรณีที่มีวิกฤตฉุกเฉินเกิดขึ้นจนเศรษฐกิจไม่อยู่ในสภาพปกติ จึงต้อง "รักษา" ให้กลับสู่ภาวะปกติอย่างเร่งด่วน หากยอมให้ฝ่ายบริหารอ้างเหตุผลทางเศรษฐกิจทั่วไปมาออก พ.ร.ก. ได้อย่างกว้างขวาง จะเป็นการทำลายหลักการแบ่งแยกอำนาจและถ่วงดุลของฝ่ายนิติบัญญัติ
นอกจากนี้ การเปลี่ยนผ่านพลังงานเป็นนโยบายระยะยาวที่ต้องใช้เวลาปรับพฤติกรรมประชาชน การที่ พ.ร.ก. ยินยอมให้กู้เงินได้ยาวถึงวันที่ 30 กันยายน 2570 ยืนยันในตัวเองว่า ไม่ใช่เรื่องวิกฤตเฉพาะหน้า แต่เป็นแผนงานที่สามารถใช้กลไกตรา พ.ร.บ. งบประมาณปกติได้ การรวบรัดกู้เงินเช่นนี้จึงเป็นการทำลายวินัยการเงินการคลังตามมาตรา 62 และโยนภาระหนี้สาธารณะให้ประชาชน

2. นายอุดม รัฐอมฤต: พ.ร.ก. ต้องเป็น "ข้อยกเว้น" ไม่ใช่ช่องทางหลัก นายอุดม เน้นย้ำว่าตาม พ.ร.บ. วินัยการเงินการคลังฯ มาตรา 53 การกู้เงินนอกงบประมาณปกติทำได้เฉพาะกรณีวิกฤตเร่งด่วนที่ตั้งงบประมาณไม่ทันเท่านั้น เพื่อป้องกันไม่ให้ฝ่ายบริหารใช้ พ.ร.ก. กู้เงินพิเศษเป็นช่องทางหลักในการพัฒนาเศรษฐกิจ

"ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ" ต้องตีความอย่างแคบ มาตรการพลังงานทดแทนจะอ้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจเพื่อออก พ.ร.ก. ได้ ก็ต่อเมื่อประเทศกำลังเผชิญภาวะ ขาดแคลนพลังงานอย่างรุนแรงฉับพลัน เท่านั้น แม้วิกฤตตะวันออกกลางจะกระทบราคาน้ำมัน (ซึ่งเข้าเงื่อนไขเยียวยาในโครงการที่ 1) แต่โครงการเปลี่ยนผ่านพลังงานในโครงการที่ 2 ขาดความยึดโยงกับปัญหาวิกฤตเฉพาะหน้า จึงไม่เข้าเงื่อนไขตามรัฐธรรมนูญ

บทวิจารณ์: เหตุใดคำวินิจฉัย "เสียงข้างน้อย" จึงมีน้ำหนักและน่ารับฟังอย่างยิ่ง? แม้มติเสียงข้างมากจะให้ พ.ร.ก. ผ่านในเชิงรูปการณ์ แต่มุมมองของตุลาการเสียงข้างน้อยทั้งสองท่านถือเป็น "บทเตือนสติทางกฎหมายและการคลัง" ที่ทรงคุณค่าและมีเหตุผลน่ารับฟังอย่างยิ่ง ด้วยเหตุผล 3 ประการหลัก:

1.พิทักษ์ดุลยภาพแห่งอำนาจอธิปไตย (Checks and Balances): การสร้างภาระหนี้ผูกพันประเทศระดับแสนล้านบาทในโครงการระยะยาว เป็นอำนาจโดยแท้ของ รัฐสภา (ฝ่ายนิติบัญญัติ) ที่ต้องใช้อำนาจแทนประชาชนในการถกเถียงและตรวจสอบ หากปล่อยให้ฝ่ายบริหารอ้าง "นโยบายพัฒนาหรือความเสี่ยงอนาคต" เพื่อออก พ.ร.ก. ได้ตามใจชอบ จะทำให้บทบาทตรวจสอบงบประมาณของสภาหมดความหมายไปทันที

2. ตรรกะเรื่อง "เงื่อนเวลา" ที่ขัดแย้งในตัวเอง (Chronological Contradiction): ข้อโต้แย้งของเสียงข้างน้อยเรื่องกรอบเวลากู้เงินถึงปี 2570 มีน้ำหนักสัจธรรมอย่างมาก เพราะสิ่งใดก็ตามที่รอการเบิกจ่ายและอนุมัติโครงการได้นานถึง 1 ปี 4 เดือนย่อม "ไม่อาจเรียกว่ามีความจำเป็นยิ่งยวดในการออก พ.ร.ก." เพื่อลัดขั้นตอนสภา แต่กลับวางกรอบเวลาทำงานแบบแผนงานปกติ จึงเป็นความย้อนแย้งทางตรรกะอย่างชัดเจน

3. ความเสี่ยงต่อเพดานหนี้สาธารณะและเสถียรภาพทางการคลัง: ในสภาวะที่หนี้สาธารณะของไทยสูงถึง ร้อยละ 66.66 ต่อ GDP (เฉียดเพดานร้อยละ 70) การกู้เงินเพิ่มอีก 200,000 ล้านบาทในโครงการที่ยังไม่มีรายละเอียดแผนงานย่อยหรือผลประเมินความคุ้มค่า (EIRR) ที่เสร็จสมบูรณ์ ถือเป็นการเพิ่มความเสี่ยงให้ประเทศ สุ่มเสี่ยงต่อการถูกปรับลดอันดับความน่าเชื่อถือ (Credit Rating) และลดทอนพื้นที่ทางการคลัง (Fiscal Space) สำหรับรับมือวิกฤตที่อาจเกิดขึ้นจริงในอนาคต

วิเคราะห์เงื่อนไขทิ้งทวน 5 บรรทัดสุดท้าย: "กันชนทางนโยบาย" หรือ "ตรรกะย้อนแย้งในตัวเอง"? ประเด็นที่น่าสนใจอีกประการหนึ่ง คือข้อความกำชับในส่วนท้ายของคำวินิจฉัยที่ศาลรัฐธรรมนูญระบุว่า: “ทั้งนี้ ในการเบิกจ่ายและการดำเนินโครงการตามพระราชกำหนดนี้ คณะรัฐมนตรีต้องรักษาวินัยการเงินการคลังอย่างเคร่งครัด นอกจากมุ่งหมายเพื่อให้การฟื้นฟูระบบเศรษฐกิจและสังคมเป็นผลสำเร็จแล้ว ต้องคำนึงถึงฐานะการเงินการคลังของประเทศด้วย ตลอดจนต้องดำเนินการให้เป็นไปตามขั้นตอนของกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การใช้จ่ายเงินมีประสิทธิภาพ โปร่งใส และสามารถตรวจสอบได้" หากเราพยายาม "เข้าใจฐานคิดของตุลาการเสียงข้างมาก" ข้อความนี้เปรียบเสมือนการขีดเส้นแบ่งว่า ศาลตรวจเฉพาะ "พ.ร.ก." ในวันออกกฎหมายว่าเข้ากรอบมาตรา 172 หรือไม่เท่านั้น แต่ศาลไม่ได้อนุมัติเช็คเปล่าให้ ครม. นำไปเบิกจ่ายตามใจชอบ จึงต้องสร้าง "กันชนทางกฎหมาย" เตือนให้ ครม. ระมัดระวังเรื่องกฎหมายวินัยการเงินการคลังเพิ่มเติมในการปฏิบัติจริง อย่างไรก็ตาม ในทางนิติศาสตร์มหาชน ข้อความ 5 บรรทัดสุดท้ายนี้กลับสะท้อนจุดอ่อนและข้อวิจารณ์สำคัญ 2 ประการ:

1.ความย้อนแย้งในเชิงตรรกะ (Logical Contradiction): หากโครงการที่ 2 วงเงิน 2 แสนล้านบาท มีความสมบูรณ์และจำเป็นยิ่งยวดเพื่อรักษาความมั่นคงทางเศรษฐกิจตามมาตรา 172 วรรคหนึ่ง จริง ศาลก็ไม่มีความจำเป็นใดๆ ที่จะต้องทิ้งทวนกำชับเรื่องความเสี่ยงทางการคลังไว้ในลักษณะนี้ การเขียนกำชับไว้เท่ากับศาลเองก็ตระหนักดีว่า "โครงการนี้ยังมีความคลุมเครือ สุ่มเสี่ยง และอาจส่งผลกระทบต่อวินัยการเงินการคลัง" เพียงแต่ศาลเลือกที่จะไม่ใช้อำนาจตัดไฟเสียแต่ต้นลม แล้วโยนภาระการตรวจสอบไปให้องค์กรอื่นในอนาคตแทน

2. ปัญหาเรื่องฐานอำนาจและสภาพบังคับ: คดีตรวจสอบ พ.ร.ก. ตามมาตรา 173 เป็นการตรวจความชอบด้วยรัฐธรรมนูญในเชิงรูปการณ์ (Abstract Constitutional Review) ผลลัพธ์มีเพียง "ชอบ" หรือ "ไม่ชอบ" เท่านั้น และไม่ใช่คดีที่ต้องใช้อำนาจออกคำบังคับหรือกำหนดเงื่อนไขการบริหาร จึงไม่ใช่อำนาจของศาลรัฐธรรมนูญตามมาตรา 74 แห่ง พ.ร.ป. ว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 ข้อความท่อนนี้จึงเป็นเพียง คำปรารภป้องปราม (Obiter Dictum) ที่ไม่มีสภาพบังคับทางกฎหมายโดยตรง แต่เป็นการใช้อำนาจศาลยื่นมือเข้าไปแตะดุลพินิจเชิงการบริหารของฝ่ายบริหารโดยมีปัญหาฐานอำนาจตามรัฐธรรมนูญ

บทสรุป คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 8/2569 แม้จะจบลงด้วยการให้ พ.ร.ก. กู้เงินฉบับนี้ผ่านความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ด้วยมติ 7 ต่อ 2 และข้อความ 5 บรรทัดสุดท้ายในคำวินิจฉัยเพื่อป้องปราม กลับยิ่งตอกย้ำให้เห็นถึง "ความไม่เด็ดขาดทางหลักการ" ของเสียงข้างมาก และทำให้บทวิเคราะห์ของ ตุลาการเสียงข้างน้อยทั้งสองท่าน (นายจิรนิติ หะวานนท์ และ นายอุดม รัฐอมฤต) ที่ยืนยันว่าโครงการที่ 2 ขัดต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 172 วรรคหนึ่งมาตั้งแต่ต้น มีความหนักแน่น ทรงคุณค่า และน่ารับฟังอย่างยิ่งในทางนิติศาสตร์มหาชนครับ

วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ 11/8/69

หมายเหตุ: โปรดอ่าน “ความเห็นส่วนตนในคดี พรก. กู้เงิน 4 แสนล้านของศาลรัฐธรรมนูญ” เมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม 2569 เพิ่มเติมได้ตามลิงก์นี้ (คลิกที่นี่) #กฎหมายรัฐธรรมนูญ #ศาลรัฐธรรมนูญ #พรกกู้เงิน #วิกฤตพลังงาน #หนี้สาธารณะ #วินัยการเงินการคลัง #การเมืองไทย #พลังงานสะอาด #วัสติงสมิตร""

หลังจากที่โพสต์ของ วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ ทำเอาชาวเน็ตเข้ามาคอมเมนต์แสดงความคิดเห็นกัน เช่น 

"ชัดเจนแบบที่มหาวิทยาลัยควรนำไปให้นักศึกษาได้อ่านกันทุกคณะทุกมหาวิทยาลัย เพื่อที่อนาคตจะได้มีคนที่อาจได้ทำหน้าที่ในการยุติธรรมได้มีหลักคิดที่ถูกต้อง นี่แบบสั้นๆด้วยครับ"

"ตีSafe กันทุกฝ่าย.... รบ. หน้า ก็น่าจะมีอีก ไหม?"

"ขอบคุณค่ะ สำหรับบทความที่ให้มุมมอง ความเข้าใจได้ดี ขอแชร์นะคะ"

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพจาก เฟซบุ๊ก วัส ติงสมิตร