ประเทศที่จำเป็นต้องร้องขอข้าวเพื่อช่วยเหลือแจกจ่ายแก่ประชาชนที่ขาดแคลนอาหารบริโภคอันมีผลกระทบโดยตรงจากภัยโควิด-19 ในปัจจุบัน คือ ประเทศกัมพูชา จะว่าไปแล้ว ประเทศกัมพูชาในตอนแรกๆ ของการระบาดของโควิด-19 ใหม่ๆ ตามข่าวปีที่แล้ว ตัวเลขข้อมูลการระบาดหรือเสียชีวิตก็ไม่มาก เหมือนๆ กับประเทศ สปป. ลาว และเวียดนามที่ดูเงียบๆ ไม่น่าตื่นเต้น แต่พอมาปีนี้กลับมีตัวเลขผู้คนติดเชื้อโควิด-19 กันจนทางการต้องเร่งระดมหาทางช่วยเหลือ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในเขตเมืองหลวง กรุงพนมเปญเกิดปัญหาด้านความมั่นคงทางอาหาร ตามข่าวก็คือ เมื่อถูกประกาศเป็นเขตสีแดง และล็อกดาวน์พื้นที่ ก็ทำให้การทำมาหากินของประชาชนฝืดเคืองมากขึ้น รายได้ไม่มี ตัวอย่างเจ้าของร้านซ่อมมอเตอร์ไซค์ ปกติมีรายได้จากการซ่อมรถตกวันละเกือบ 400 บาท แต่ปัจจุบันหลังการประกาศล็อกดาวน์ รายได้จากการซ่อมมอเตอร์ไซค์ดังกล่าวแทบไม่มีเลย เป็นผลให้ไม่มีเงินพอที่จะซื้อหาอาหารรับประทาน อาหารที่กินอยู่ทุกวันนี้ คือ บะหมี่สำเร็จรูปกับปลากระป๋อง

กลุ่มคนที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด คือ ลูกจ้างในภาคธุรกิจ เนื่องจากโรงงานต่างๆ ต้องปิดตัวลง ทำให้บรรดาลูกจ้างต่างๆ ไม่ได้รับเงินค่าจ้าง กลุ่มคนงานเหล่านี้กำลังเดือดร้อนมาก เพราะทำงานได้ค่าจ้างพอมีพอกินไปเป็นช่วงๆ ปราศจากซึ่งเงินเก็บออม หากไม่ได้ค่าจ้าง พวกเขาก็ไม่มีเงินซื้ออาหารกิน ยิ่งมีการล็อกดาวน์ด้วยแล้ว พวกเขาก็ไม่สามารถที่จะออกไปหาอาหารตามธรรมชาติได้

มีความโชคดี ที่ประเทศกัมพูชามีข้าวของแอปเตอร์เก็บรักษาไว้ตามระบบ prepositioning อยู่ 300 ตัน ซึ่งเป็นโปรแกรมของปี 2020 ได้รับการบริจาคโดยรัฐบาลประเทศญี่ปุ่น ซึ่งทางกระทรวงเกษตรฯ ของกัมพูชาในฐานะหน่วยงานที่รับผิดชอบ ก็ได้เร่งเสนอมายังสำนักเลขานุการแอปเตอร์เพื่อเสนอต่อไปยังคณะมนตรีแอปเตอร์ให้การอนุมัติให้นำข้าวดังกล่าวออกมาแจกจ่ายช่วยเหลือประชาชนผู้ขาดแคลนได้ ซึ่งเป็นการแสดงเห็นได้ชัดถึงประโยชน์ของสำรองข้าวตามรูปแบบของแอปเตอร์ สิ่งที่ต้องขอบคุณบรรดาสมาชิก คือ ทุกประเทศมีความห่วงใยและเข้าใจสถานการณ์อันยากลำบากของผู้ประสบภัย โดยจะพบว่าการให้ความเห็นชอบของคณะมนตรีในการช่วยเหลือแต่ละครั้งจะเป็นไปโดยเร็ว ส่วนมากใช้เวลาไม่เกิน 7 วันเท่านั้น

แต่กระนั้นปริมาณข้าวของแอปเตอร์ที่จะใช้เพื่อวัตถุประสงค์เชิงมนุษยธรรม หรือ ข้าวเทียร์ 3 แต่ละปีก็มีค่อนข้างจำกัด เพราะปัจจุบันมีผู้บริจาคอยู่เพียง 2-3 ประเทศ และในปริมาณที่ไม่มากนัก ส่วนมากเป็นข้าวจากประเทศบวกสามที่มั่งคั่งอยู่แล้วส่วนข้าวในประเทศอาเซียนเอง ถ้าไม่ใช่ภัยธรรมชาติที่ใหญ่จริงๆ ก็มักจะไม่ค่อยมีการบริจาคช่วยเหลือเท่าใดนัก หมายถึง ต้องเกิดภัยใหญ่จริงๆ จึงระดมกันช่วยเหลือ ดังนั้น รูปแบบแอปเตอร์ที่มีอยู่จะว่าไปก็คงไม่เหมือนกับ WFP หรือ World Food Programme ที่เขาตั้งหน้าตั้งตาที่จะช่วยอย่างเดียว ทั้งนี้ เพราะเขามีเงินทุนที่ได้รับบริจาคจากสมาชิกและเอกชนผู้ใจบุญมากมาย สามารถนำไปซื้อทุกอย่างที่จำเป็นและช่วยเหลือประชาชนผู้ประสบภัยหรือตกทุกข์ได้ยากได้ตลอดเวลา ต่างจากแอปเตอร์ที่ต้องพยายามรักษาสมดุลระหว่างการให้เปล่า กับการค้าพาณิชย์ด้วย มิฉะนั้น ก็จะเกิดผลกระทบต่อระบบการค้าข้าวเสรี ซึ่งผู้เดือดร้อนก็คือประเทศผู้ส่งข้าวออกจำหน่ายในตลาดโลกนั่นเอง

ชาญพิทยา ฉิมพาลี

[email protected]