เหนือโต๊ะกินข้าวอาจจะมีเชื้อโรคถึง 79.2% ภัยเงียบในครัวที่คุณคาดไม่ถึง!

หลายคนอาจจะคิดว่า "บ้าน" คือสถานที่ที่ปลอดภัยที่สุด โดยเฉพาะพื้นที่อย่าง "ห้องครัว" และ "โต๊ะกินข้าว" ที่เราใช้เวลาร่วมกับครอบครัวในการรับประทานอาหารแสนอร่อยในทุกๆ วัน แต่คุณรู้หรือไม่ว่า ภายใต้ความดูสะอาดตาที่เราเห็นนั้น อาจมีภัยเงียบระดับไมโครซ่อนอยู่! จากงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารระดับนานาชาติ ได้ออกมาเปิดเผยข้อมูลที่น่าตกใจว่า บริเวณโต๊ะกินข้าวและโต๊ะเตรียมอาหารในบ้านของเรา อาจมีเชื้อโรคและแบคทีเรียเจริญเติบโตอยู่สูงถึง 79.2% เลยทีเดียว

งานวิจัยชิ้นนี้ (อ้างอิงจากบทความวิจัย PMC4944045 โดยสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกา หรือ NIH) ได้ทำการศึกษาเจาะลึกถึงปัจจัยที่ส่งผลต่อปริมาณเชื้อจุลินทรีย์ แบคทีเรียที่ก่อให้เกิดโรค และแบคทีเรียที่ทำให้อาหารเน่าเสียในห้องครัวระดับครัวเรือน ทีมนักวิจัยได้ลงพื้นที่เก็บตัวอย่างจากพื้นผิวโต๊ะในห้องครัว (ทั้งโต๊ะสำหรับรับประทานอาหารและโต๊ะเตรียมอาหาร) จากทั้งหมด 53 ครัวเรือน รวมจำนวนตัวอย่างที่เก็บมาเพาะเชื้อทั้งสิ้น 212 ตัวอย่าง

ผลลัพธ์ที่ออกมาทำเอาหลายคนต้องหันกลับไปมองโต๊ะกินข้าวที่บ้านใหม่ เพราะจากตัวอย่างทั้งหมด 212 จุด มีถึง 168 จุด หรือคิดเป็น 79.2% ที่พบ "การเจริญเติบโตของแบคทีเรีย" และอีก 12.7% พบเชื้อยีสต์ปะปนอยู่ นอกจากนี้ยังพบแบคทีเรียตัวร้ายที่คุ้นชื่อกันดี ไม่ว่าจะเป็น เชื้อสแตฟฟิโลค็อกคัส ออเรียส (S. aureus) ที่มักทำให้เกิดอาการอาหารเป็นพิษ, เอนเทอโรค็อกคัส (Enterococcus spp.), ซูโดโมแนส (Pseudomonas spp.), โปรเตียส (Proteus spp.) และ โคลิฟอร์ม (Coliforms) ซึ่งเป็นกลุ่มแบคทีเรียที่มักพบในอุจจาระและเป็นตัวบ่งชี้ถึงสุขอนามัยที่ย่ำแย่

อะไรคือสาเหตุที่ทำให้โต๊ะกินข้าวกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์เชื้อโรค?

จากการศึกษาพฤติกรรมของคนในบ้านพบว่า เชื้อโรคเหล่านี้ไม่ได้ลอยมาติดโต๊ะเอง แต่เกิดจาก "พฤติกรรมความเคยชิน" ในชีวิตประจำวันของเราทั้งสิ้น โดยมีปัจจัยเสี่ยงหลักๆ ดังนี้:

1. ฟองน้ำและผ้าเช็ดโต๊ะอเนกประสงค์ นี่คือตัวการสำคัญที่สุด! บ้านที่ใช้ฟองน้ำหรือผ้าเช็ดทำความสะอาดผืนเดียวเช็ดทุกอย่าง ตั้งแต่เช็ดเตา เช็ดโต๊ะเตรียมอาหาร ไปจนถึงเช็ดโต๊ะกินข้าว จะมีปริมาณแบคทีเรียสะสมสูงที่สุด (สูงถึง 8,475 CFU ต่อ 25 ตารางเซนติเมตร) การทำแบบนี้ไม่ใช่การทำความสะอาด แต่คือการ "นำพารถบัสขนเชื้อโรค" จากจุดหนึ่งไปกระจายสู่อีกจุดหนึ่ง
2. การใช้โต๊ะเตรียมอาหารแทนเขียง ครัวเรือนมากถึง 32.1% มักหั่นผักหรือเนื้อสัตว์ลงบนโต๊ะโดยตรงโดยไม่ใช้เขียง และอีกกว่าครึ่งใช้เขียงเดียวกันหั่นทั้งเนื้อดิบและผักสด ซึ่งทำให้เกิด "การปนเปื้อนข้าม" (Cross-contamination) เชื้อโรคจากเนื้อดิบจึงฝังตัวอยู่บนโต๊ะได้อย่างง่ายดาย
3. พลาสติกปูโต๊ะ ใครที่ชอบใช้พลาสติกใสปูทับโต๊ะกินข้าวเพื่อให้เช็ดง่าย อาจต้องคิดใหม่ เพราะงานวิจัยพบว่า โต๊ะที่ทำจากพลาสติกหรือโต๊ะที่ปูด้วยพลาสติก มีปริมาณแบคทีเรียสะสม "สูงกว่า" โต๊ะไม้หรือโต๊ะที่ปูด้วยผ้าอย่างมีนัยสำคัญ
4. ละเลยการล้างมือ มีเพียง 39.6% ของผู้เข้าร่วมการศึกษาเท่านั้นที่ล้างมือทุกครั้งก่อนเตรียมอาหารหรือก่อนทานอาหาร ซึ่งพบว่าบ้านที่คนทำอาหารล้างมือเป็นประจำ จะมีปริมาณเชื้อโรคบนโต๊ะลดลงอย่างเห็นได้ชัด

อันตรายที่มองไม่เห็น แต่ส่งผลถึงชีวิต

องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าในแต่ละปีมีผู้ป่วยจากโรคอาหารเป็นพิษหลายร้อยล้านคนทั่วโลก และหลายแสนคนต้องเสียชีวิต โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางอย่าง เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ ซึ่งหลายคนมักคิดว่าอาหารเป็นพิษเกิดจากการทานอาหารนอกบ้าน แต่ความจริงแล้ว "ห้องครัวในบ้าน" คือสถานที่ที่เกิดการติดเชื้อโรคมากที่สุดเป็นอันดับสองรองจากร้านอาหาร

เชื้อแบคทีเรียเหล่านี้สามารถสร้าง "ไบโอฟิล์ม" (Biofilm) หรือเมือกหุ้มเซลล์ที่เกาะติดแน่นอยู่บนพื้นผิวโต๊ะ ทำให้เชื้อโรคถูกปล่อยออกมาปนเปื้อนกับอาหารที่วางทิ้งไว้ หรือแม้แต่มือของเราที่ไปสัมผัสโต๊ะ ส่งผลให้อาหารเน่าเสียเร็วขึ้น และเมื่อเรารับประทานเข้าไปก็ก่อให้เกิดอาการท้องร่วง ท้องเสียรุนแรง อาเจียน หรือติดเชื้อในระบบทางเดินอาหารได้

เปลี่ยนพฤติกรรมตั้งแต่วันนี้ เพื่อมื้ออาหารที่ปลอดภัย

เพื่อเปลี่ยนโต๊ะกินข้าวให้กลับมาเป็นพื้นที่ปลอดภัยของครอบครัวอีกครั้ง เราสามารถเริ่มต้นได้ง่ายๆ ด้วยการปรับเปลี่ยนสุขลักษณะในครัวเรือน ได้แก่:

• แยกการใช้งานอุปกรณ์ทำความสะอาด: ควรแยกฟองน้ำและผ้าเช็ดโต๊ะให้ชัดเจน ผ้าเช็ดโต๊ะกินข้าวไม่ควรนำไปเช็ดบริเวณอ่างล้างจานหรือคราบเนื้อสัตว์ดิบ และควรซักทำความสะอาดผ้าเช็ดโต๊ะบ่อยๆ หรือเปลี่ยนใหม่เป็นประจำ
• ใช้เขียงให้ถูกต้อง: ห้ามหั่นอาหารบนพื้นโต๊ะโดยตรงเด็ดขาด และควรแยกเขียงสำหรับเนื้อสัตว์ดิบ ออกจากเขียงสำหรับผักผลไม้หรืออาหารที่ปรุงสุกแล้ว
• หมั่นล้างมือ: สร้างนิสัยล้างมือด้วยสบู่ทุกครั้งก่อนเริ่มทำอาหารและก่อนนั่งทานอาหาร
• ทำความสะอาดด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ: หากใช้พลาสติกปูโต๊ะ ควรเช็ดทำความสะอาดด้วยน้ำยาฆ่าเชื้ออย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่แค่การใช้ผ้าชุบน้ำเปล่าเช็ดเท่านั้น

ตัวเลข 79.2% ไม่ใช่แค่สถิติทางวิทยาศาสตร์ แต่เป็นสัญญาณเตือนภัยที่บอกเราว่า ความสะอาดที่เรามองเห็นด้วยตาเปล่า อาจไม่สะอาดอย่างที่คิด ถึงเวลาแล้วที่เราต้องใส่ใจรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ในห้องครัวให้มากขึ้น ก่อนที่โต๊ะกินข้าวแสนอบอุ่น จะกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อโรคที่ทำร้ายสุขภาพของคนที่เรารักโดยไม่รู้ตัว!