โครงการพัฒนานโยบายรองรับสังคมสูงวัย ที่สืบเนื่องมาจากสภาปฏิรูปแห่งชาติ ได้ทำจดหมายเปิดผนึกถึงพรรคการเมืองและพลเมืองไทย เตือนให้เห็นเงื่อนไขของประเทศไทยว่าจะเกิดสงครามใหม่ในไม่ช้า

ทุกนโยบายในการบริหารประเทศ จะต้องคำนึงถึงเงื่อนไขสังคมสูงวัยที่คนในสังคมไทยทุกคนจะต้องประสบอย่างแน่นอน ถึงกับประกาศอย่างหนักแน่นว่า “ถ้าพรรคการเมืองไหนไม่ตระหนัก ก็ไม่ต้องเลือก”

น่าสนใจที่พรรคการเมืองของเรา มุ่งแต่จะได้คะแนนเสียงจากคนรุ่นใหม่ อายุ 18-24 ปี ที่จะมีโอกาสเลือกตั้งครั้งแรก แต่หากไม่สนใจสงครามใหม่ของประเทศ คือ “สังคมสูงวัย” ที่คนทั้งหมดของประเทศโดยเฉพาะคนอายุ 40 ปีขึ้นไป จะต้องพบเจอก่อนเพื่อน

เลือกพรรคการเมืองอย่างไร?

ประเทศไทยเข้าสู่สังคมสูงวัย สัดส่วนผู้สูงอายุจะมากขึ้นเรื่อยๆ สัดส่วนคนวัยทำงานกำลังลดลงเรื่อยๆ เด็กเกิดใหม่มีสัดส่วนน้อยลง เพราะคนปัจจุบันมีลูกน้อย บางคนก็ไม่มีลูก ยิ่งกว่านั้น “คนที่พร้อมไม่ท้อง แต่คนท้องไม่พร้อม”

เด็กที่เกิดส่วนหนึ่งจึงมีปัญหาด้านคุณภาพ แล้วคนวัยทำงานใน 10-20 ปีข้างหน้าจะเป็นอย่างไร ใครจะจ่ายภาษีอากร ระบบสวัสดิการจะเป็นอย่างไร สภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัย ถนนหนทาง อาคารสาธารณะต้องปรับให้เหมาะสมกับคนทุกวัยอย่างไร ระบบสุขภาพต้องปรับเปลี่ยนพัฒนาอย่างไร ชุมชนและสังคม บ้าน วัด โรงพยาบาล องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น
จะต้องจับมือกันสร้างระบบรองรับสังคมสูงวัยอย่างไร

ยิ่งกว่านั้นในต่างประเทศที่เข้าสู่สังคมสูงวัยที่ “รวยก่อนแก่” จะมีปัญหาน้อยกว่าประเทศของเราที่ “แก่ก่อนรวย”

คนวัย 18-23 ปี ที่มีสิทธิเลือกตั้งครั้งแรกมี 5.9 ล้านคน หรือ 10.9% ขณะที่คนวัย 60 ปีขึ้นไป มีจำนวน 10.3 ล้านคน หรือ 20.1% นับเป็น 2 เท่า ของผู้มีสิทธิเลือกตั้งครั้งแรก

ผู้ที่จะประสบปัญหาสังคมสูงวัยในอนาคต คือ คนไทยอายุ 40-60 ปีในปัจจุบัน เพราะใน 10-20 ปี คนกลุ่มนี้ก็จะเป็นผู้สูงอายุอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งมีจำนวนถึง 30 ล้านคน มากกว่าจำนวนคนที่มีสิทธิเลือกตั้งครั้งแรกถึง 5 เท่าตัว

เลือกตั้งครั้งต่อไปจะเลือกพรรคใดจะต้องดูที่นโยบาย และความเข้าใจสภาพปัญหาของประเทศในอนาคต

นโยบายพรรคการเมืองกับสังคมสูงวัย

พรรคการเมืองต้องเตรียมพร้อมที่จะบริหารประเทศ เพื่อวางระบบรองรับสังคมสูงวัย สงครามใหม่ ข้าศึกใหม่ ที่จะเกิดใน 10 ปีข้างหน้าอย่างแน่นอน หลีกหนีไม่พ้น

ถ้าไม่มีนโยบายเพื่อสร้างระบบรองรับสังคมสูงวัย ประเทศจะตกต่ำ ผู้คนจะยากลำบากทั้งด้านเศรษฐกิจ สภาพแวดล้อม สุขภาพ และสังคม

พรรคการเมืองที่ดีต้องตอบโจทย์ต่างๆ เหล่านี้ได้

1. ด้านเศรษฐกิจ

1) จะปรับปรุงและพัฒนาระบบสวัสดิการโดยเฉพาะระบบบำนาญอย่างไร? เมื่อไร? ถึงจะเพียงพอ มั่นคง และยั่งยืน

2) จะพัฒนาระบบการออมของคนไทยอย่างไรให้เป็นจริง เพื่อให้คนสูงอายุเมื่อหยุดทำงานจะมีเงินเก็บออม เป็นบำนาญของตัวเอง

3) จะส่งเสริมการขยายอายุการทำงานของคนไทยอย่างไร โดยคำนึงถึงประสิทธิภาพการผลิตโดยรวม และส่งเสริมให้คนไทยหันมาขยายอายุการทำงานของตนเองอย่างไร?

4) อนาคตประเทศไทยจะขาดแคลนแรงงาน เพราะประเทศเพื่อนบ้านกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยตามหลังประเทศไทย เราจะมี
นโยบายเรื่องแรงงานอย่างไร?

5) จะส่งเสริมการจ้างงานที่ใกล้ชุมชนชนบทอย่างไร เพื่อให้คนทำงานยังสามารถดูแลพ่อ แม่ และลูกได้

2. ด้านสภาพแวดล้อม

1) จะมีนโยบายและมาตรการปรับปรุง ที่อยู่อาศัย บ้าน ถนนหนทาง การเดินทาง และอาคารสาธารณะอย่างไร เพื่อรองรับสังคมสูงวัยที่จะมีผู้สูงอายุจำนวนมากเกิดขึ้น โดยให้สามารถเป็นประโยชน์ร่วมกันทั้งเด็ก คนพิการ และคนวัยทำงาน (อยู่ดี ทุกวัย) ได้อย่างไร?

2) จะกระจายอำนาจการบริหารจัดการให้ท้องถิ่นและชุมชน เพื่อพัฒนาปรับปรุงสภาพแวดล้อมร่วมกับชุมชนและเจ้าของบ้านอย่างไร? จะระดมช่างชุมชนเพื่อเป็นกลุ่มจิตอาสาร่วมกับสถาบันการศึกษาด้านช่างหรือไม่ 
อย่างไร?

3) จะส่งเสริมภาคธุรกิจ อุตสาหกรรม ให้เข้ามีส่วนร่วมเพื่อปรับสภาพแวดล้อมของบ้านและชุมชนอย่างไร?

3. ด้านสุขภาพ

1) จะมีนโยบาย มาตรการให้คนไทยแก่ช้าและเจ็บป่วยช้าลงอย่างไร? และเมื่อเจ็บป่วยในบั้นปลายชีวิตจะทำอย่างไรให้ไม่ต้องทรมาน ยื้อชีวิตอยู่อย่างไม่มีคุณภาพ

2) อนาคตคนสูงอายุจะมากขึ้น โรงพยาบาลย่อมขาดแคลนไม่เพียงพอ รัฐจำเป็นต้องส่งเสริมศูนย์ฟื้นฟูสุขภาพ ทั้งก่อนไปโรงพยาบาล ก่อนกลับบ้าน 
และก่อนตายอย่างไร?

3) อนาคตจะมีคนติดบ้าน ติดเตียงมากขึ้น ประเทศไทยควรมีระบบให้ชุมชนระดมจิตอาสา เพื่อสร้างศูนย์กิจกรรมบำบัดของผู้สูงอายุ และผู้พิการกระจายทุกตำบลอย่างไรหรือไม่? จะพัฒนาผู้มีจิตอาสาให้เป็นนักบริบาลออกเยี่ยมเยียนผู้ติดเตียงอย่างเป็นระบบได้อย่างไร?

4) จะใช้เทคโนโลยีในยุคดิจิทัลให้เกิดประโยชน์ในการดูแล รักษา ผู้สูงอายุอย่างไร?

4. ด้านชุมชนสังคม

1) จะสร้างแรงจูงใจและลดภาระให้หนุ่ม-สาว ที่พร้อมมีลูกเพิ่มขึ้นอย่างไร รัฐจะอุดหนุนอย่างเป็นระบบเพื่อลดภาระการเลี้ยงดูลูกอย่างไร ชุมชนและองค์การบริหารส่วนท้องถิ่นควรมีบทบาทอย่างไร? แค่ไหน?

2) จะให้ชุมชน บ้าน วัด โรงพยาบาล องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น รพ.สต. ชมรมผู้สูงอายุมีส่วนร่วมรวมตัว เพื่อสร้างระบบรองรับสังคมสูงวัยอย่างไร?

3) ในอนาคตโรงเรียนจะมีที่ว่างมากขึ้น ครูจะว่างงานมากขึ้น เพราะจำนวนเด็กเกิดใหม่น้อยลง ยิ่งกว่านั้นการศึกษาหาความรู้มิใช่อยู่แต่เพียงในโรงเรียนเท่านั้น

รัฐจะส่งเสริม พัฒนาโรงเรียน ให้เป็นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ของคน 3 วัยอย่างไร? 
ผู้สูงอายุจะมีความสุขมากขึ้น เมื่อมีกิจกรรมร่วมกับลูกและหลาน ใคร? องค์กรไหน? ควรเป็นผู้ดำเนินการ

4) จะต้องกระจายอำนาจให้องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น ทั้ง อบต. เทศบาล อบจ. อย่างแท้จริงหรือไม่? เพราะแต่ละท้องถิ่นย่อมมีปัญหาและความต้องการต่างกัน

รัฐบาลส่วนกลาง จะต้องเปลี่ยนแนวคิด และวิธีปฏิบัติให้ท้องถิ่นสามารถแก้ปัญหาและพัฒนาท้องถิ่นของตนเองได้ในทุกเรื่อง เว้นแต่เรื่องอะไรที่ทำไม่ได้จึงระบุ เปลี่ยนจากเดิมที่รัฐบาลส่วนกลางคอยกำหนดหน้าที่ กิจกรรม ให้ท้องถิ่นดำเนินการ
หรือไม่?

ดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง

ศาสตราภิชาน มหาวิทยาลัยรังสิต