มีมุมวิเคราะห์ที่น่าสนใจ จาก “รศ.ดร.ธนพร ศรียากูล” นักวิชาการและนักวิเคราะห์การเมือง ว่า สถานการณ์ของรัฐบาล “อนุทิน 2” ท่ามกลางวิกฤตพลังงานโลก
ที่แต่เดิมส่อเค้า “ชะตาขาด” จากการขาดแคลนน้ำมัน ต่อด้วยน้ำมันขึ้นราคาตอนดึก และข้อสงสัยเรื่อง “ไอ้โม่ง” อิ่มท้องจากวิกฤติพลังงาน มหาศาลชนิดที่ถูกเรียกว่า “ถอนทุนจากการเลือกตั้งคืนได้หมดแล้ว”

ทว่าเวลานี้ รศ.ดร.ธนพร มองว่า แนวโน้มทางการเมืองเริ่มพลิก หลังรัฐบาลสามารถตั้งหลักรับแรงกดดันได้ จากเดิมที่พรรคฝ่ายค้านและฝ่ายการเมืองต่างเร่งโจมตีรัฐบาลอย่างต่อเนื่อง โดยใช้วิกฤตพลังงานโลกเป็นเครื่องมือกดดัน หวังลดความนิยมทางการเมือง ส่งผลให้รัฐบาลอยู่ในภาวะตั้งรับ ทั้งจากภาพประชาชนรอเติมน้ำมัน และแรงกดดันเรื่องค่าครองชีพ

ปัจจุบันสถานการณ์เริ่มคลี่คลาย โดยเฉพาะปัญหาหน้าปั๊มน้ำมันที่ไม่ปรากฏภาพความโกลาหลเหมือนก่อน สะท้อนว่า รัฐบาลยังสามารถแก้ปัญหาได้ ขณะที่สังคมเริ่มเข้าใจมากขึ้นว่า ปัญหาราคาน้ำมันเป็นผลจากวิกฤตพลังงานโลก ไม่ใช่ปัจจัยที่รัฐบาลควบคุมได้ทั้งหมด

รศ.ดร.ธนพร ยังชี้ด้วยว่า รัฐบาลมีหลักยึดด้านนโยบาย โดยเฉพาะการเน้นเสถียรภาพระบบพลังงาน และการบริหารจัดการผ่านกลไกเศรษฐกิจ ไม่ไหลไปตามแรงกดดันทางการเมืองมากเกินไป

ขณะเดียวกัน ความเคลื่อนไหวของ นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกฯ รมว.คลัง ในฐานะประธานคณะกรรมการศึกษาการกำหนดต้นทุนราคาน้ำมันเชื้อเพลิง (คตร.) ถือเป็นเกมรุกสำคัญ โดยอยู่ระหว่างเดินหน้าปรับโครงสร้างราคาน้ำมัน ทั้งการทบทวนต้นทุนแฝง เช่น War Premium ค่าการกลั่น ค่าการตลาด และการแยกโครงสร้างต้นทุนขนส่งออกจากประกันภัย

“โครงสร้างราคาน้ำมันไทยมีหลายชั้นซ้อนกัน การรื้อเพื่อดูว่าอะไรควรลด อะไรควรเลิก ถือเป็นทิศทางที่ถูกต้อง” รศ.ดร.ธนพร ระบุ

นอกจากนี้ นายเอกณัฐ พร้อมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน ยังมีแผนปรับโครงสร้างราคาพลังงานควบคู่กัน สะท้อนการทำงานเชิงบูรณาการของทีมเศรษฐกิจรัฐบาล

ทั้งนี้ รศ.ดร.ธนพร มองว่า การขยับเชิงนโยบายดังกล่าวเป็นสัญญาณว่ารัฐบาลกำลังเปลี่ยนจากตั้งรับ เป็นตีโต้ และหากสามารถทำให้ราคาพลังงานสะท้อนต้นทุนที่เป็นธรรมมากขึ้นได้ ก็มีโอกาสพลิกฟื้นความเชื่อมั่นและคะแนนนิยมทางการเมืองในระยะต่อไป

แต่เรื่องใหญ่กว่า ที่อยู่นอกเหนือการวิเคราะห์ของ รศ.ดร.ธนพร ก็คือ การค้นหาตัว “ไอ้โม่ง” ที่ “หากิน” กับภาวะวิกฤตน้ำมัน แม้ไอ้โม่งที่เพียรหานั้น มิได้อยู่ในพื้นที่การเมืองอย่างที่สังคมเพ่งเล็งก็เถอะ

1) พล.ต.ท.รุทธพล เนาวรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม แถลงความคืบหน้าการตรวจสอบการกักตุนและลักลอบส่งออกน้ำมัน ตามนโยบายของรัฐบาล โดยระบุว่า ได้แบ่งการดำเนินงานออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือ การตรวจสอบปลายทาง และต้นทาง เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายเป็นไปอย่างครอบคลุม

ปลายทาง ได้แก่ สถานีบริการน้ำมันหรือปั๊มน้ำมัน ได้มอบหมายให้สำนักงานตำรวจแห่งชาติร่วมกับฝ่ายปกครองเข้าตรวจสอบ ซึ่งที่ผ่านมา พบการกระทำผิดและมีการจับกุมหลายราย เช่น ในพื้นที่อ่างทอง แม่สอด และนครสวรรค์ รวมถึงตรวจพบการกักตุนน้ำมันของผู้ค้าตามมาตรา 7 และมาตรา 10 โดยรายละเอียดจะมีการชี้แจงเพิ่มเติมในลำดับถัดไป

ต้นทาง ได้มอบหมายให้กรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) ตรวจสอบตั้งแต่โรงกลั่นไปจนถึงคลังน้ำมัน โดยยกกรณีศึกษาที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี พบความผิดปกติของการขนส่งน้ำมันทางเรือ โดยมีการขนส่งรวม 96 เที่ยว ปริมาณน้ำมันรวมกว่า 217 ล้านลิตร ไปส่งยังคลังน้ำมัน 6 แห่งในจังหวัด แต่เมื่อตรวจสอบปลายทาง พบว่า น้ำมันส่งถึงเพียง 160 ล้านลิตร เท่ากับว่า มีน้ำมันหายระหว่างทางถึง 57 ล้านลิตร

ทั้งนี้ การดำเนินคดีจะใช้มาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ โดยกรณีสุราษฎร์ธานีจะถูกนำมาเป็นต้นแบบในการตรวจสอบการขนถ่ายทางทะเล พร้อมใช้หลักฐานเชิงวิทยาศาสตร์ เช่น เอกสารการขนส่ง (นม.9 นม.10) และการตรวจสอบระยะเวลาการคงคลังและการขนส่ง หากพบว่ามีการเก็บหรือขนส่งเกินระยะเวลาที่เหมาะสมจะเข้าข่ายความผิด เบื้องต้น จะให้กรมสอบสวนคดีพิเศษรับเป็นคดีพิเศษ และจะเรียกผู้เกี่ยวข้องเข้าสอบปากคำ หากพบการกระทำผิดจะดำเนินคดีตามกฎหมายทันที

2) พล.ต.อ.ธัชชัย ปิตะนีละบุตร รองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ กล่าวว่า สำนักงานตำรวจแห่งชาติได้รับมอบหมายให้ไปดูสถานีบริการน้ำมันต่างๆ ในช่วงที่เกิดเหตุวิกฤต จากการสุ่มสถานีบริการที่มีการปิดตัวลง

“เราพบว่ามีสถานีบริการทั้งหมด 27 แห่ง แล้วก็ 12 จ๊อบเบอร์ ที่ทำหน้าที่ส่งไปสถานบริการน้ำมันที่มีการปิดตัวลง จากจำนวนรวม 39 แห่ง ที่เราตรวจสอบทั้งหมด เราพบว่ามีอยู่ประมาณ 6 แห่งที่น่าสงสัยและน่าเชื่อว่ามีการกักตุนน้ำมัน แล้วก็มีการจับกุมเพิ่มเติมในส่วนการขนส่งครับ” พล.ต.อ.ธัชชัย กล่าว

พล.ต.อ.ธัชชัย ยกตัวอย่างพฤติกรรมที่ตรวจพบ อาทิ การมีน้ำมันในคลัง แต่ลดการจ่ายลงผิดปกติ โดยในเดือนกุมภาพันธ์มีการจ่ายเฉลี่ยราว 18 ล้านลิตร แต่ในเดือนมีนาคมลดลงเหลือประมาณ 11 ล้านลิตร ทั้งที่โรงกลั่นยังผลิตและส่งน้ำมันเต็มกำลัง สะท้อนลักษณะการเก็งกำไร

นอกจากนี้ ในบางพื้นที่ภาคเหนือ พบว่า ปกติจำหน่ายน้ำมันวันละกว่า 2 ล้านลิตร แต่ช่วงวิกฤตกลับลดเหลือเพียงประมาณ 1.2 ล้านลิตร และบริเวณนั้น เราได้ไปตรวจสอบสถานีบริการน้ำมันต่างๆ ในภาคเหนือตอนล่าง พบว่ามีปัญหาการขาดแคลนน้ำมันอย่างมาก น่าเชื่อว่าจะมีการกักตุน

“อีกส่วนหนึ่ง เราพบว่าคลังน้ำมัน 4 แห่งที่ไม่มีน้ำมัน ในขณะที่โรงกลั่นได้ส่งน้ำมันมาให้อย่างเต็มที่ ตรงนี้ต้องมีการตรวจสอบเพิ่มเติม อาจเป็นการนำน้ำมันไปไว้ที่อื่น หรือมีประเด็นอื่นอย่างไร เรากำลังตรวจสอบ ซึ่งตรงนี้เป็นประเด็นหนึ่งที่ทำให้คลังน้ำมันไม่มีน้ำมันจ่ายออกมา ทั้งที่โรงกลั่นส่งน้ำมันมาให้”

นอกจากนี้ มีการตรวจสอบพบ จับกุมสถานีบริการน้ำมันที่ใช้วิธีการสั่งน้ำมันไปแล้วไม่ได้ลงน้ำมัน แต่กลับข้ามไปจำหน่ายบริเวณภายนอก ซึ่งจะได้กำไรมากกว่าหน้าปั๊มอยู่ ลิตรละ 10 บาททันที เช่น ส่งมาให้ภาคอุตสาหกรรม หรือภาคเกษตรกรรม โดยไม่ต้องจำหน่ายหน้าปั๊ม

“เรามีการจับกุมเมื่อ 2 สัปดาห์ที่แล้วครับ ในช่วงวิกฤต พบว่ามีสถานีบริการน้ำมันได้สั่งน้ำมันไปลงที่ลาดกระบัง แต่ว่าแท้ที่จริงไปแอบไปลงที่นครสวรรค์ และพบการกักตุนน้ำมันอยู่หลังบริเวณปั๊ม ซึ่งลักษณะนี้เราเชื่อว่าจะมีลักษณะของพฤติกรรมอย่างนี้อยู่อีกหลายๆ ที่ ซึ่งตรงนี้อยู่ระหว่างการขยายผลครับ” พล.ต.อ.ธัชชัย กล่าว

ส่วน “การลักลอบส่งออก” พบความเคลื่อนไหวที่ อ.แม่สอด จ.ตาก โดยใช้รถบรรทุกน้ำมันขนาดประมาณ 40,000 ลิตร อยู่ระหว่างขยายผลจับกุมเครือข่าย

3) พล.ร.อ. ธาดาวุธ ทัดพิทักษ์กุล เสนาธิการทหารเรือ เลขาธิการ ศูนย์อำนวยการรักษาผลประโยชน์ของชาติทางทะเล (ศรชล.) กล่าวว่า จากสถานการณ์น้ำมันเชื้อเพลิงในห้วงเดือนมีนาคมที่ผ่านมา นายกรัฐมนตรีสั่งการให้งดการส่งน้ำมันไปยังกัมพูชาตั้งแต่วันที่ 6 มีนาคม 2569 ผู้บัญชาการทหารเรือได้กำชับให้คอยตรวจและสอบสกัดกั้นการขนส่งน้ำมันหรือการลักลอบค้าน้ำมันในทะเลตลอดมา

โดยเฉพาะจังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งศรชล.ตรวจสอบเส้นทางและพฤติกรรมการเดินเรือที่มีการขนส่งน้ำมันเกิดขึ้นในพื้นที่ทางทะเลของเรา โดยห้วงเดือนมีนาคมที่ผ่านมาได้ ตรวจสอบจากฐานข้อมูลและจากการวิเคราะห์ข้อมูลของศรชล.จำนวนเที่ยวเรือ 96 เที่ยว พบความผิดปกติการเดินเรือที่เพิ่มขึ้น เทียบกับการเดินเรือปกติ มีการเดินเรือช้าขึ้นกว่าเดิมอย่างมีนัย ซึ่งส่งผลว่า การหน่วงเวลาให้ล่าช้า แม้แต่วันเดียวหรือสองวัน ก็ทำให้เกิดมูลค่าน้ำมันที่เพิ่มสูงขึ้น

ฉะนั้น อาจจะเป็นเหตุผลหนึ่งในการที่จะทำให้เกิดการกักตุนน้ำมันมากขึ้น ด้วยการชะลอการเดินทาง ซึ่งจากการประวิงเวลาการเดินทางนี้ สิ่งที่เราพบความผิดปกติอยู่จำนวน 20 เที่ยวเรือ ซึ่งใน 20 เที่ยวเรือนั้น แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มโดยกลุ่มแรกผิดปกติจากเดิมที่เคยเดินเรือไปหนึ่งวัน ซึ่งมีทั้งหมด 13 เที่ยวเรือปริมาณน้ำมัน 35,764,709 ลิตรถือเป็นปริมาณมาก แม้เป็นเพียงแค่หนึ่งวัน แต่มูลค่าจากการปรับราคาน้ำมันเพิ่มขึ้นทำให้มีมูลค่าสูงมากขึ้น

ส่วนอีกกลุ่มหนึ่งเป็นการใช้เวลาจากปกติการเดินเรือช้าไปสองวันในการเข้ามาเทียบ มีอยู่จำนวน 7 เที่ยวเรือ มีปริมาณน้ำมัน 16,235,294 ลิตร ซึ่งรวมรวมกันแล้ว 2 กลุ่มนี้มีประมาณ 50,000,000 ลิตร ถือว่าเป็นปริมาณน้ำมันที่มีนัยยะและจะต้องมีการตรวจสอบกันต่อไป

นอกจากนั้นสิ่งที่เป็นฐานข้อมูลในการวิเคราะห์ข้อมูลของศรชล.ได้ตรวจสอบพบพฤติกรรมของเรือบางกลุ่มที่มีการเทียบเรือกลางทะเลในเวลานาน อาจจะอยู่ตามแนวชายแดนหรือเขตของเราเองอย่างมีความหมาย โดยมีการเทียบเรือใช้เวลาตรงนั้น เป็นเวลานาน อาจจะมีการขนถ่ายน้ำมันตามที่รองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติได้กล่าวถึง ซึ่งตรงนี้เราตรวจสอบพฤติกรรมได้แล้วและกำลังนำเข้าไปตรวจสอบในขั้นละเอียดและดำเนินการต่อหากพบว่ามีการกระทำที่ผิดกฏหมาย

ฉะนั้นในส่วนของ ศรชล. เราดำเนินการในเรื่องการตรวจสอบเส้นทาง และพฤติกรรมทางเรือต่างๆ ที่เกิดขึ้น หากผิดปกติก็จะดำเนินการในส่วนการดำเนินการต่อไปนั้นทางศรชล.ได้ประสานกับดีเอสไอในการที่จะส่งข้อมูลต่างๆ เพื่อที่จะดำเนินการให้มีผลทางคดีต่อไป ถ้ามีการปฏิบัติที่ผิดกฎหมาย

“ขอยืนยันในฐานะเลขาธิการศรชล.ทุกอย่างในการปฏิบัติเน้นเรื่องผลประโยชน์ของชาติทางทะเล ทั้งในการปฏิบัติของศรชล.หรือกองทัพเรือ ยืนยันจากนโยบายของรัฐบาลและทางศรชล. เราตรวจสอบการดำเนินการทางเรืออย่างเข้มข้นและจะไม่ให้มีการเล็ดลอดน้ำมันออกไป และจะไม่ให้มีการดำเนินการกักตุน ซึ่งตรงนี้เราร่วมกันอย่างแข็งขัน โดยเฉพาะในช่วงนี้ที่มีเรื่องของราคาน้ำมันที่เพิ่มขึ้นและมีมูลค่าเพิ่มขึ้น ขอเรียนพี่น้องประชาชนให้มั่นใจ โดยการดำเนินการตามนโยบายของรัฐบาลและการปฎิบัติของศรชล.ช่วงนี้เข้มข้นจากปกติและไม่ให้มีการเล็ดลอดออกไปเด็ดขาด” พล.ร.อ. ธาดาวุธ กล่าว

4) พ.ต.ต.ยุทธนา แพรคำ อธิบดีกรมสอบสวนคดีพิเศษ แถลงกรณีการกักตุนน้ำมันและลักลอบส่งออกน้ำมันว่า ในการรับเป็นคดีพิเศษ พฤติการณ์มีหลายลักษณะ ถังน้ำมันหายกลางทะเลและการลักลอบส่งออก อาจต้องใช้เวลาพิสูจน์ แต่สิ่งที่พบการกักตุนน้ำมัน ซึ่งกฎหมายห้ามผู้ประกอบการ ปฏิเสธการจำหน่ายหรือชะลอหรือประวิงการจำหน่าย หรือแม้แต่ประวิงในการขนส่ง ซึ่งทาง ศรชล.บอกว่าการเดินทางปกติใช้ 2 วัน แต่พบความผิดกฎปกติหลายเที่ยวใช้เวลา 5 วันถึง 6 วัน อันนี้ถือเป็นการประวิงการส่งมอบสินค้า

โดยพฤติกรรมถือว่ามีความร้ายแรงและเกิดผลกระทบต่อความสงบเรียบร้อย และระบบเศรษฐกิจการคลัง เข้าเงื่อนไขเข้ารับเป็นคดีพิเศษได้ โดยจุดที่รับคดีจะใช้ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยราคาสินค้าบริการก่อนและจะขยายผลต่อไปเมื่อรับเป็นคดีพิเศษแล้วสามารถตั้งหน่วยงานต่างๆ เข้ามาร่วม พิจารณาสอบสวนโดยบูรณาการกันอย่างเต็มที่

สรุป : การจัดการให้ทุกปั๊มมีปริมาณน้ำมันเพียงพอต่อความต้องการของประชาชน, การปรับขึ้นราคาเพื่อให้อยู่กับโลกของความเป็นจริง บวกกับการแสดงตัวว่า “ฉันกำลังล่าตัวพวกฉวยโอกาสมาลงโทษอยู่นะ” กลายเป็นการฟื้นความเชื่อมั่นให้แก่รัฐบาล “อนุทิน ชาญวีรกูล” ให้กลับมาเป็นที่เชื่อถือเชื่อใจได้ในอีกระดับหนึ่ง

ที่เหลือ อยู่ที่ “การสื่อสาร” สร้างความเข้าใจกับประชาชน ที่อาจยังมีจุดอ่อนอยู่บ้าง เชื่อว่าหลังการเป็นรัฐบาลที่ “มีอำนาจเต็ม” ตามกฎหมาย การ “จับไอ้โม่ง” มาพลิกสถานการณ์คะแนนนิยม น่าจะเข้มข้นและ “โชว์ได้ชัด” มากกว่าขณะนี้เป็นแน่