บทบาทและแนวคิดของนักคิดสำคัญในสังคมไทย

* อานันท์ ปันยารชุน :

เน้นเสาหลัก 7 ประการของประชาธิปไตยและธรรมาภิบาล,

ชี้จุดอ่อนของการรวมศูนย์อำนาจ,

สนับสนุนการกระจายอำนาจ และ

การประสานพลังคนรุ่นใหม่และเก่า

* นายแพทย์ประเวศ วะสี :

เชื่อว่า “ตัวตั้งของการพัฒนาคือชีวิตและการอยู่ร่วมกัน”,

มนุษย์มี “เมล็ดพันธุ์แห่งความดี” ที่สามารถกระตุ้นเป็น “พลังของพลเมืองตื่นรู้”,

เสนอให้เปลี่ยนจาก “สังคมอำนาจ”ไปสู่ “สังคมแห่งการเรียนรู้” และ

“ปลดล็อกกฎหมาย” เพื่อกระจายอำนาจสู่ชุมชน

* ศ.ดร.ธีรยุทธ บุญมี :

มองว่า “ประชาธิปไตยเป็นวิถีชีวิต”ไม่ใช่แค่การเลือกตั้ง,

เสนอให้รัฐธรรมนูญใหม่ควรมี“เครื่องมือกระตุ้นประชาชน” ให้เป็น “พลเมือง”

และมีความรับผิดชอบต่อสังคม,

เน้นให้ประชาชนตรวจสอบการใช้อำนาจของนักการเมืองและข้าราชการด้วยตนเอง

* ดร.ประสาร ไตรรัตน์วรกุล :

นำเสนอแนวคิด “New Horizon”และ “Sustainability is the License to Grow”, ชี้ความเชื่อมโยงระหว่างธรรมาภิบาล, ความยั่งยืน, และการพัฒนาเศรษฐกิจ,

บทบาทในคณะกรรมการต่อต้านการทุจริตแห่งชาติและคณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษา ตอกย้ำความสำคัญของการปฏิรูป

ความท้าทายและอุปสรรคในการพัฒนาพลเมืองคุณภาพ

* ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาและการเข้าถึงข้อมูล :

ความยากจน,

ขาดแคลนครูคุณภาพในพื้นที่ห่างไกล,

สภาพแวดล้อมและครอบครัวไม่เอื้ออำนวย

ทำให้เด็กและเยาวชนเสียโอกาสทางการศึกษา

และขาดทักษะพื้นฐาน

ปัญหาการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของราชการที่ไม่มีความถูกต้อง, ชัดเจน, ครบถ้วน,

ใช้ภาษาที่เข้าใจยาก และ

ขั้นตอนที่ซับซ้อน บั่นทอนความสามารถของประชาชนในการเป็นพลเมืองตระหนักรู้

* อุปสรรคในการมีส่วนร่วมและการกระจายอำนาจ :

ประชาชนมีข้อจำกัดในการตัดสินใจ,

เจ้าหน้าที่รัฐละเลยการรับฟังความคิดเห็น,

ขาดความเป็นกลาง,

ประชาชนขาดความรู้และทักษะ,

และไม่เชื่อมั่นว่าคำวิจารณ์จะได้รับการรับฟัง

การกระจายอำนาจยังเผชิญกับกฎหมายที่ล้าสมัย,

แนวคิดรัฐรวมศูนย์,

ขาดรายได้และประสิทธิภาพการบริหารงบประมาณของ อปท.

* ความท้าทายในการปลูกฝังคุณธรรมและทักษะศตวรรษที่ 21 :

การเปลี่ยนพฤติกรรมในวงกว้างเป็นเรื่องซับซ้อน,

ขาดแบบอย่างที่ดีและความสอดคล้องจากทุกภาคส่วน

การพัฒนาทักษะยังเน้นการสอนแบบบอกเล่า,

เน้นสอบมากกว่าปฏิบัติ ทำให้ขาดทักษะการคิดวิเคราะห์และแก้ปัญหา

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและแนวทางปฏิบัติ

* การบูรณาการนโยบายและแผนงานอย่างเป็นองค์รวม :

เชื่อมโยงยุทธศาสตร์ชาติ,

แผนการศึกษาแห่งชาติ,

และแผนส่งเสริมคุณธรรมเข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ

เพื่อความสอดคล้องและการเสริมพลังซึ่งกันและกัน

* การเสริมสร้างบทบาทและศักยภาพของทุกภาคส่วน :

* ภาครัฐ :

ปรับเปลี่ยน “Mind set” จากการรวมศูนย์อำนาจสู่การเป็น “ผู้อำนวยการ”,

เร่งรัดการปฏิรูปกฎหมายเพื่อกระจายอำนาจสู่ อปท.อย่างแท้จริง,

เสริมสร้างความเชื่อมั่นในสถาบันยุติธรรมและการเปิดเผยข้อมูลภาครัฐ

* ภาคเอกชน :

ขยายบทบาทสู่ความรับผิดชอบทางสังคม (CSR)

และนำหลักธรรมาภิบาล (ESG) มาใช้ในการดำเนินธุรกิจ

* ภาคประชาสังคมและองค์กรพัฒนาเอกชน :

สนับสนุนบทบาทนำในการขับเคลื่อนการพัฒนาสังคม

โดยเฉพาะในการเข้าถึงกลุ่มด้อยโอกาส

* สถาบันการศึกษา :

ปรับเปลี่ยนกระบวนการเรียนรู้สู่การเรียนรู้เชิงประสบการณ์

(experiential learning) และ Project-Based Learning (PBL), พัฒนาศักยภาพครูผู้สอน

* สื่อมวลชน :

ส่งเสริมความฉลาดรู้สื่อ,

เผยแพร่เนื้อหาที่เป็นประโยชน์และสร้างสรรค์,

กระตุ้นจิตสำนึกและส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงสังคม

* การส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตและการเข้าถึงข้อมูลที่โปร่งใส :

ขยายโอกาสการเรียนรู้ตลอดชีวิตผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์,

ปรับปรุงกฎระเบียบและขั้นตอนการขอข้อมูลข่าวสารของราชการให้ง่ายขึ้น

* การสร้างกลไกการมีส่วนร่วมของประชาชนที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืน :

จัดให้มีเวทีสาธารณะและช่องทางการมีส่วนร่วมที่หลากหลาย,

สร้างความเชื่อมั่นและการตอบสนองจากภาครัฐ,

ส่งเสริมการเรียนรู้เชิงปฏิบัติ (Service-Learning)

* การปลูกฝังคุณธรรมและค่านิยมที่สอดคล้องกับสังคมประชาธิปไตย :

ดำเนินการปลูกฝังคุณธรรม 5 ประการอย่างต่อเนื่องและเป็นระบบ

ในทุกสถาบันทางสังคม,

สร้างแบบอย่างที่ดีจากผู้นำ, และ

ใช้โอกาสจากวิกฤตเพื่อกระตุ้น “เมล็ดพันธุ์แห่งความดี”

* การนำแนวคิดของนักคิดสำคัญมาประยุกต์ใช้ในการขับเคลื่อน :

น้อมนำแนวคิดการกระจายอำนาจของอานันท์ ปันยารชุน,

ปลุกพลัง “เมล็ดพันธุ์แห่งความดี” และ “อัจฉริยภาพกลุ่ม”ของนายแพทย์ประเวศ วะสี,

สร้าง “เครื่องมือกระตุ้นพลเมือง” ของ ศ.ดร.ธีรยุทธ บุญมี,

และใช้ธรรมาภิบาลเพื่อการเติบโตตามแนวคิดของดร.ประสาร ไตรรัตน์วรกุล

การพัฒนาคุณภาพของประชาชนไทยเป็นภารกิจที่ซับซ้อนและต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนอย่างแท้จริง

การลงทุนในการศึกษาที่มีคุณภาพและเท่าเทียม,

การปลูกฝังคุณธรรมที่ปรากฏเป็นพฤติกรรมจริง,

การสร้างกลไกการมีส่วนร่วมที่โปร่งใสและมีประสิทธิภาพ,

และการเสริมสร้างบทบาทของภาคประชาสังคมและสื่อมวลชน

จะเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างพลเมืองคุณภาพ

ที่พร้อมขับเคลื่อนประชาธิปไตยไทยให้เข้มแข็งและยั่งยืน

ชัยวัฒน์ สุรวิชัย