มีประเด็นสำคัญที่ต้องจับตามองเป็นพิเศษภายหลังนายกรัฐมนตรีไทย นายอนุทิน ชาญวีรกูล และนายกรัฐมนตรีกัมพูชา ฮุน มาเนต ร่วมลงนามถ้อยแถลงเพื่อนำไปสู่สันติภาพไทย-กัมพูชา ท่ามกลางการเป็นสักขีพยานของโดนัลด์ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ และนายอันวาร์ อิบราฮิม นายกรัฐมนตรีมาเลเซีย ระหว่างการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 47 ที่กัวลาลัมเปอร์

เรื่องแรกคือ สื่อกัมพูชาอ้างอิงข้อมูลจากเว็บไซต์ทำเนียบขาว ซึ่งเปิดเผยเอกสารสรุปผลงานของประธานาธิบดีทรัมป์ ซึ่งระบุว่า สหรัฐฯจะยกเลิกการคว่ำบาตรอาวุธต่อกัมพูชา จะกลับมาซ้อมรบร่วมกับกัมพูชา และจะเพิ่มโควตาให้นายทหารกัมพูชาเข้าศึกษาในสถาบันการทหารชั้นนำของสหรัฐฯ เช่น โรงเรียนนายร้อยเวสต์พอยต์ และโรงเรียนนายเรืออากาศ

เรื่องที่สอง มีการอ้างแหล่งข่าวจากกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ กดดันประเทศไทยให้เริ่มการปล่อยตัวทหารกัมพูชา 18 นายทันที โดยอ้างเป็นความคาดหวังของสหรัฐฯที่ต้องการเห็นกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับพันธกรณีทั้งหมดเกี่ยวกับข้อตกลงจะต้องเริ่มต้นขึ้นทันที ภายหลังจากที่ผู้นำของทั้งสองประเทศได้ลงนามไปแล้ว

ถ้าจะบอกว่า นี่คือความสำเร็จของกัมพูชาก็ว่าได้ ไม่ว่าจะเป็นยกเลิกการคว่ำบาตรอาวุธ หรือ ดึงเอามหาอำนาจโลกอย่างสหรัฐฯมาร่วมกดดันให้ไทยปล่อยตัวทหารกัมพูชาทันที โดยเฉพาะประเด็นหลังนี้ แม้กองทัพไทยตั้งเงื่อนไขพร้อมส่งตัว 18 เชลยศึก แต่กัมพูชาต้องปฏิบัติตามเงื่อนไข 4 ข้ออย่างเป็นรูปธรรมก่อน ก็ยังบอกไม่ได้ว่าจะรับแรงกดดันได้นานแค่ไหน

ทั้งสองเรื่องนี้ จึงเป็นสิ่งที่ต้องกังวลอย่างมาก ถือว่าเป็นเรื่องใหญ่ที่ฝ่ายไทยต้องเตรียมการรับมือให้ดีเนื่องจากเป็นการส่งสัญญาณอย่างชัดเจนว่า สหรัฐฯได้กระโจนเข้าสู่เกมที่ซับซ้อนของภูมิรัฐศาสตร์ในภูมิภาคนี้แล้ว โดยใช้สถานการณ์กัมพูชาเป็นเงื่อนไข และก็เป็นคำตอบเช่นเดียวกันว่าทำไมกัมพูชาจึงพยายามดึงสหรัฐฯเข้ามาอยู่ในสถานการณ์นี้

หันมาดูฝ่ายไทย เรายังติดกับดักอยู่กับเงื่อนไข 4 ข้อตกลงคือ ถอนอาวุธหนัก เก็บกู้ทุ่นระเบิด ปราบปรามสแกมเมอร์ และบริหารจัดการพื้นที่ชายแดน ซึ่งยังเป็นแค่ข้อตกลงในแผ่นกระดาษที่ไม่มีใครรับประกันได้ว่า จะเกิดผลในทางปฏิบัติจริงแค่ไหน ใช้เวลานานเท่าไหร่ เพราะปัญหาใหญ่ของวันนี้ วันหน้า และวันต่อๆ ไปก็คือ ความจริงใจของกัมพูชา

ขณะนี้แม้ว่าการปฏิบัติตามพันธกรณีในข้อตกลงร่วมไทย–กัมพูชา เพื่อสร้างสันติภาพที่ได้ลงนามกันไว้เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2568 ที่มาเลเซีย เริ่มขับเคลื่อนนำไปสู่ภาคปฏิบัติตามแผนแอ๊กชั่นแพลน โดยกองทัพทั้งสองประเทศเห็นชอบการถอนอาวุธหนักในระยะ 3 เฟสไปแล้วก็ตาม แต่ความจริงที่ชายแดนนั้น เรายังไว้วางใจอะไรไม่ได้ทั้งสิ้น

การใช้กลไกลดความตึงเครียดทางทหารและส่งเสริมสันติภาพเป็นเรื่องที่ดีตามหลักสากล แต่เราก็ต้องยอมรับความจริงว่า ความขัดแย้งชายแดนยังคงอยู่ ไม่มีใครรับประกันได้ว่า ภัยคุกคามจากกัมพูชาจะสิ้นสุดลงเมื่อไหร่ ดังนั้นสันติภาพกับการพร้อมรบต้องทำควบคู่กันไปอย่าได้ประมาทโดยเด็ดขาด เพราะหอกข้างแคร่นี้พร้อมจะทิ่มแทงแว้งกัดเราได้ตลอดเวลา