‘เลเซอร์ไอดี’พรรคประชาชน
กับมาตรฐานจริยธรรมข้อมูล

ในยุคที่ข้อมูลส่วนบุคคลเปรียบเสมือน “ทรัพย์สิน” ที่มีค่าที่สุดของพลเมือง การที่องค์กรใดองค์กรหนึ่งเรียกเก็บข้อมูลระดับลึกย่อมมาพร้อมกับความรับผิดชอบที่มหาศาล ประเด็นการจัดเก็บ รหัสเลเซอร์หลังบัตรประชาชน (Laser ID) ของ “พรรคประชาชน” จึงไม่ใช่แค่ข้อถกเถียงทางการเมือง แต่นี่คือบททดสอบสำคัญว่าพรรคที่ประกาศตัวว่าเป็นฟันเฟืองของประชาธิปไตย มีความเข้าใจและเคารพในสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานอย่าง “ความเป็นส่วนตัวของข้อมูล”ตามหลัก PDPA มากน้อยเพียงใด

หัวใจสำคัญของกฎหมาย PDPA คือหลักการ Data Minimization หรือการรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคลเพียงเท่าที่จำเป็นต่อวัตถุประสงค์อันชอบธรรมเท่านั้น คำถามที่สังคมต้องตั้งร่วมกันคือ: การยืนยันตัวตนสมาชิกพรรคจำเป็นต้องใช้ Laser ID จริงหรือ?

เมื่อพิจารณาจากแนวทางของกรมการปกครอง ข้อมูลหน้าบัตร 13 หลักเพียงพอแล้วสำหรับการตรวจสอบสถานะบุคคลผ่านระบบภาครัฐ การที่พรรคประชาชนก้าวข้ามเส้นแบ่งนี้ไปจัดเก็บรหัสหลังบัตร ซึ่งเปรียบเสมือน “กุญแจดอกสุดท้าย” ในการทำธุรกรรมออนไลน์และยืนยันตัวตนระดับสูง จึงเป็นการสร้าง “ความเสี่ยงเกินจำเป็น” (Excessive Risk) ให้กับประชาชน หากเกิดกรณีข้อมูลรั่วไหล (Data Breach) ผลกระทบที่ตามมาจะรุนแรงกว่าการรั่วไหลของชื่อหรือเบอร์โทรศัพท์หลายเท่าตัว เพราะนี่คือชุดข้อมูลที่สามารถนำไปสวมรอยตนเองได้อย่างสมบูรณ์

ภายใต้ PDPA เจ้าของข้อมูลมีสิทธิที่จะได้ รับความชัดเจนว่าข้อมูลของตนถูกนำไปใช้ทำอะไร ใครเข้าถึงได้บ้าง และมีมาตรการรักษาความปลอดภัยอย่างไร การที่พรรคชี้แจงผ่านช่องทางรองที่มีผู้ติดตามน้อย แทนที่จะประกาศผ่านช่องทางหลักอย่างเป็นทางการ ไม่เพียงแต่เป็นการทำลายความเชื่อมั่นทางการเมือง แต่ยังแสดงถึงการขาดความโปร่งใส (Transparency) ซึ่งเป็นหนึ่งในเสาหลักของกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล

ยิ่งไปกว่านั้น การเรียกเก็บภาพถ่ายคู่กับ บัตรประชาชน (Selfie with ID Card) ยิ่งเป็นการตอกย้ำว่าพรรคกำลังสร้างฐานข้อมูลแบบ Centralized Biometric & Identity ขนาดใหญ่ ซึ่งในทางจริยธรรมดิจิทัล องค์กรการเมืองไม่ควรมีอำนาจถือครองข้อมูลที่สามารถระบุตัวตนได้เบ็ดเสร็จขนาดนี้ หากพรรคอ้างว่าเคารพสิทธิประชาชน พรรคต้องเริ่มจากการเคารพ “ความเป็นส่วนตัว” ของประชาชนก่อนเป็นอันดับแรก

การอ้างว่า “ไม่มีการเก็บถาวร” หรือ “อยู่ระหว่างปรับปรุงระบบ” เป็นเพียงคำกล่าวอ้างที่ลอยตัวเกินไปในสายตาของนักคุ้มครองสิทธิ ข้อมูลระดับ Laser ID เมื่อเข้าสู่ระบบดิจิทัลแล้ว ย่อมทิ้งร่องรอย (Digital Footprint) และมีความเสี่ยงที่จะถูกสำเนาระหว่างทาง พรรคการเมืองที่มีธรรมาภิบาลควรแสดงให้เห็นถึง Privacy by Design คือการออกแบบระบบที่ป้องกันความเป็นส่วนตัวตั้งแต่ต้น ไม่ใช่การเก็บข้อมูลล้นเกินแล้วค่อยมาแก้ตัวภายหลัง

หากพรรคประชาชนยังคงยืนยันที่จะใช้เกณฑ์ การเก็บข้อมูลที่เข้มงวดกว่ามาตรฐานทั่วไป โดยไม่มีเหตุผลทางกฎหมายรองรับที่หนักแน่นพอ ย่อมหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะถูกตั้งคำถามว่า พรรคกำลังใช้ระบบสมาชิกเป็นเครื่องมือในการสร้างฐานข้อมูลเพื่อวัตถุประสงค์อื่น เช่น การมอนิเตอร์พฤติกรรมหรือการจัดการข้อมูลเชิงลึก (Data Profiling) ซึ่งขัดกับเจตนารมณ์ของ PDPA อย่างรุนแรง

ประชาธิปไตยที่สมบูรณ์ไม่อาจเกิดขึ้นได้หากสิทธิส่วนบุคคลถูกละเลยภายใต้อ้างของความสะดวกหรือความปลอดภัยของระบบ พรรคประชาชนต้องพึงระลึกว่า การได้รับความไว้วางใจจากประชาชน ไม่ได้มาจากการมีฐานข้อมูลที่ใหญ่ที่สุด แต่มาจากการพิสูจน์ให้เห็นว่าพรรคเป็น “พื้นที่ปลอดภัย” สำหรับสิทธิและเสรีภาพของทุกคน

ถึงเวลาที่พรรคต้องทบทวนนโยบายการจัดเก็บ ข้อมูลให้สอดคล้องกับหลัก PDPA อย่างแท้จริง ก่อนที่ประเด็น Laser ID จะกลายเป็นรอยด่างพร้อยที่ยืนยันว่า พรรคที่บอกว่ารักประชาชน กลับเป็นผู้ที่รุกล้ำความเป็นส่วนตัวของประชาชนเสียเอง