ในการตั้งไข่เป็นสังคมประชาธิปไตย หลายๆ ประเทศก็จะมีกระบวนการเตรียมความพร้อมของประชาชนพลเมืองด้วยการจัดให้มีการเรียนรู้และฝึกอบรมในเรื่องความเป็นพลเมือง รวมทั้งในความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับเรื่องการบ้านการเมือง (Civic and Political Education) และถึงแม้ว่าประเทศเหล่านั้นสามารถพัฒนาขึ้นเป็นสังคมประชาธิปไตยได้แล้ว การเรียนการสอนในเรื่องความเป็นพลเมือง และความเป็นไปเกี่ยวกับบ้านเมือง ก็ยังคงมีอยู่อย่างต่อเนื่อง ด้วยเหตุว่าโลกมีความเปลี่ยนแปลง

ฉะนั้นระบบระบอบการบ้านการเมืองของทุกประเทศ โดยเฉพาะประเทศที่เป็นประชาธิปไตยก็จะได้รับการปรับปรุง ปรับเปลี่ยน ให้ดีขึ้นเพื่อให้สามารถก้าวไปได้กับสภาพแวดล้อม

ประเทศไทยเราได้มีการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบราชาธิปไตย ไปสู่ระบอบราชอาณาจักรประชาธิปไตย หรือระบอบกษัตริย์ภายใต้กฎหมายรัฐธรรมนูญ (Constitutional Monarchy) หรือระบอบประชาธิปไตยที่มีพระมหากษัตริย์เป็นองค์ประมุขเมื่อปี พ.ศ. 2475 โดยประเทศไทยเราได้มีการยกร่างและบังคับใช้กฎหมายรัฐธรรมนูญกันหลายฉบับ เพื่อคงความต่อเนื่องของการเป็นสังคมประชาธิปไตย และการปรับปรุง ปรับเปลี่ยน เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมทั้งจากภายในและภายนอกประเทศ

แต่ทว่าวิวัฒนาการของการเป็นสังคมประชาธิปไตยของไทยเรานั้นเป็นแบบกำหนดกฎเกณฑ์กติกา แล้วก็นำมาปฏิบัติในทำนองทดลองกันใช้ จะผิดจะถูกอย่างไร หรือไม่เหมาะสมอย่างไร ก็แก้ไขปรับปรุงกันไป โดยขาดสิ่งหนึ่งที่สำคัญยิ่งก็คือ การจัดการเรียนรู้และฝึกอบรมในเรื่องการเป็นพลเมืองในระบอบประชาธิปไตย (Civic and Political Education in a Democratic Context)

ทั้งนี้ ประเทศไทยเราได้มีการจัดตั้งสถาบันพระปกเกล้า ในสังกัดของรัฐสภา เพื่อให้การเรียนรู้และฝึกอบรมในเรื่องการบ้านการเมือง แต่บทบาทภารกิจของสถาบันพระปกเกล้าเป็นไปในขอบเขตอันจำกัด ไม่แพร่กระจายไปยังประชาชนพลเมืองทั้งประเทศ

อย่างไรก็ดี ในช่วงของสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศไทย (สปท.) ก็ได้มีการจัดทำแผนแม่บท ว่าด้วยพลเมืองศึกษาขึ้นมาและนำเสนอต่อนายกฯ ในขณะนั้น แต่มิได้มีการรับไปปฏิบัติการโดยรัฐบาลและรัฐสภาหลายๆ ชุดต่อมาแต่อย่างใด จึงกล่าวได้ว่าวิชาพลเมืองศึกษา ก็ยังอยู่ในอาณัติและในวงแคบๆ ของสถาบันพระปกเกล้า

มาบัดนี้ เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ประชาชนพลเมืองก็ได้ลงประชามติร่วมเกือบ 20 ล้านคน ให้มีการยกร่างกฎหมายรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยมีผู้คัดค้านประมาณ 10 ล้านคน อีกทั้งการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์นี้ ในวันเดียวกันนั้นประชาชนพลเมืองก็ได้ออกมาใช้สิทธิ์และทำหน้าที่พลเมืองถึงร้อยละ 60 ของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง บ่งบอกซึ่งความกระตือรือร้นในการเป็นพลเมืองประชาธิปไตย และบ่งบอกซึ่งความสำเร็จขึ้นมาอีกก้าวหนึ่งของการเป็นสังคมประชาธิปไตยของราชอาณาจักรไทย

ภายใต้บรรยากาศที่เอื้ออำนวยนี้ก็เป็นที่หวังว่าสภาผู้แทนราษฎรชุดใหม่ และคณะรัฐมนตรีชุดใหม่จะมาให้ความสำคัญกับเรื่องพลเมืองและการเมืองศึกษาอย่างจริงจัง เพื่อเสริมสร้างองค์ความรู้และทักษะของการเป็นพลเมืองประชาธิปไตยและ
เสริมสร้างความแข็งแกร่งของการเป็นสังคมประชาธิปไตยของราชอาณาจักรไทย
       กษิต ภิรมย์
  kasitfb@gmail.com