สังคมมนุษย์ที่เรียกว่ารัฐชาติ (Nation-State) หรือโดยทั่วๆ ไปเรียกกันว่าประเทศ (A country)นั้นได้ก่อกำเนิดขึ้นที่ทวีปยุโรปเมื่อกลางศตวรรษที่ 17 โดยสนธิสัญญาสันติภาพเวสต์ฟาเลีย (ค.ศ.1648 / พ.ศ.2191) หลังสงครามศาสนา 30 ปี โดยรัฐชาตินั้นมีการกำหนดเขตแดนและอำนาจอธิปไตยภายในเขตแดน และมีกษัตริย์เป็นองค์ประมุข พร้อมด้วยศาสนาของตนเอง และประชาชนพลเมืองพูดภาษาเดียวกัน

การกำเนิดขึ้นของสังคมมนุษย์ที่เรียกว่ารัฐชาตินั้น เป็นวิวัฒนาการส่วนหนึ่งของการอยู่ร่วมกันเป็นหมู่คณะของมนุษยชาติ ที่เริ่มต้นกันด้วยระบบเผ่าพันธุ์ (Tribe) ระบบศักดินา (Feudal System) และระบบศาสนจักร (The Pope –สันตะปาปา) รัฐชาติ จึงเป็นที่รวมกันของผู้คนที่มีสายเลือดเดียวกัน พร้อมด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีวัฒนธรรมเป็นเฉพาะของตน แตกต่าง
จากผู้คนจากอีกรัฐชาติหนึ่ง และการที่เป็นพรรคพวกเดียวกัน มีแผ่นดินของตนเอง ก็เกิดความรักหวงแหนและความผูกพัน ซึ่งโดยรวมเรียกว่าเป็นการรักชาติ (Patriotism)

แต่บางครั้งบางคราว หรือในช่วงหนึ่งใดก็อาจเกิดอาการมากเกินไปของความรู้สึกว่ารัฐชาติและชาติพันธุ์ของตนเองนั้นเหนือกว่าผู้อื่น ส่งผลให้กลายเป็นลัทธิชาตินิยม (Nationalism) และภายใต้บริบทนี้ก็ก่อให้เกิดความเกลียดชังจนไม่ไว้เนื้อเชื่อใจต่อรัฐชาติอื่นๆ และโดยที่ในแต่ละรัฐชาติก็มักจะมีชนกลุ่มน้อยพำนักอาศัยอยู่ด้วยก่อให้เกิดการรังเกียจ เหยียดหยาม ดูถูกดูแคลน และการจำกัดจำเขี่ยสิทธิเสรีภาพ ไปจนถึงการข่มเหงทำร้าย

ในรัฐชาติที่มีการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตยด้วยลัทธิอุดมการณ์เสรีนิยม (Liberalism) นั้น ประชาชนพลเมืองที่มีความหลากหลายทั้งในเรื่องชาติพันธุ์ ความเชื่อถือในการนับถือศาสนา และขนบธรรมเนียมประเพณี รวมเป็นชนกลุ่มน้อย ก็จะได้รับการปฏิบัติอย่างทัดเทียมเสมอเสมือนกันกับผู้คนส่วนใหญ่ของรัฐชาตินั้นๆ ซึ่งการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตยก็จะแตกต่างไปจากการเมืองการปกครองในระบอบเผด็จการ ซึ่งมักจะไม่คำนึงถึงเรื่องสิทธิเสรีภาพของประชาชนพลเมืองทั้งหมด แล้วยังจะมีข้อจำกัดจำเขี่ยกับชนกลุ่มน้อยเป็นการเฉพาะอีกด้วย

สังคมไทยเราก็มีการวิวัฒนาการแบบระบบระบอบศักดินา มาเป็นระบบระบอบรัฐชาติในช่วงศตวรรษที่ 19 ด้วยอิทธิพล และการบีบคั้นของฝ่ายตะวันตกเจ้าอาณานิคม การปกป้องดินแดนและการจะต้องเจรจาว่าด้วยเขตแดน บ่งบอกความเป็นรัฐชาติก็ได้เกิดขึ้น โดยเฉพาะการเจรจากับเจ้าอาณานิคมอังกฤษ และฝรั่งเศส ซึ่งในการนี้ความรักและหวงแหนในดินแดนและความเป็นตัวตนของคนไทยก็เกิดขึ้นเป็นความรักชาติ(Patriotism) อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ (เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ) ซึ่งมิใช่เรื่องผิดปกติแต่อย่างใด แต่จะเป็นการดีเสียอีกด้วยที่ทำให้ประชาชนพลเมืองหันหน้าเข้าหากันและมีความสมัครสมานสามัคคีในการปกป้องรักษารัฐชาติของตน

โดยที่รัฐชาติไทย ณ วันนี้ มีการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตย ซึ่งอาจยังไม่สมบูรณ์แบบเสียทีเดียว แต่ก็อยู่ในวิสัยที่จะมีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงให้ดีขึ้นได้ แต่ต้องเกิดโดยความคิดอ่านและการปฏิบัติของประชาชนพลเมือง หรือจะโดยการปรับปรุงข้อบกพร่อง หรือจุดอ่อนของกฎหมายรัฐธรรมนูญก็ตาม ซึ่งโดยรวมแล้วรัฐชาติไทยก็มีความเป็นสังคมประชาธิปไตยที่มีสาระเนื้อหาที่ดีในระดับหนึ่ง โดยเฉพาะการที่ยังยึดมั่นกับหลักการว่าด้วยความเป็นอิสระ (Freedom) ความเที่ยงธรรม ยุติธรรม (Justice)และความเสมอภาค (Equality) ซึ่งในทางปฏิบัติ หรือการบังคับใช้กฎหมาย กฎเกณฑ์กติกา ก็ยังมีข้อบกพร่องข้อด้อยที่ยังจะต้องมีการแก้ไขปรับปรุงกันต่อไป

การชักธงไตรรงค์ขึ้นเสา การขับร้องเพลงชาติการขับร้องเพลงสรรเสริญพระบารมี พิธีกรรมทางศาสนาต่างๆ การมีภาษาของตนเอง พิธีไว้อาลัยทหารผ่านศึก พระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก และล่าสุดการให้กำลังใจและสนับสนุนทหารหาญของชาติที่เขตชายแดนไทย-กัมพูชา ต่างบ่งบอกถึงความรักชาติก็จริง แต่ทั้งหมดนี้ ลัทธิชาตินิยมก็ไม่ควรจะมีที่ยืนในสังคมไทย ซึ่งการที่จะไปกล่าวหาว่าผู้ใด หรือกลุ่มคนหนึ่งใดไม่รักชาติ เพียงเพราะว่าอีกฝ่ายเป็นคู่ต่อสู้ทางการเมือง หรือมีความต่างในความคิดเห็น ว่าด้วยการพัฒนานำพาบ้านเมืองนั้นก็เป็นสิ่งไม่สมควรเป็นอย่างยิ่ง เพราะเป็นเรื่องที่ต่ำช้าหาหลักฐานและข้อพิสูจน์ไม่ได้

ทุกคนต้องมีความเคารพต่อกันและกันในเมี่อเราต่างกำเนิดและอยู่อาศัยในรัฐชาติที่เป็นสังคมประชาธิปไตย ที่การแข่งขันทางการเมืองต้องมีความบริสุทธิ์ใจ และมีความเคารพต่อกันและกัน

กษิต ภิรมย์

kasitfb@gmail.com