ลาวแทบจะไม่ได้เป็นข่าวทั้งในสื่อไทยและสื่อโลก เพราะบ้านเมืองดูสงบเรียบร้อยดี อีกทั้งก็ไปให้ความสนใจกับเหตุการณ์ที่พม่า กัมพูชา เวียดนาม และไทยมากกว่า แต่สังคมลาวก็มิได้หยุดนิ่ง มีชีวิตชีวาอยู่ในระดับหนึ่ง

ชาวต่างประเทศโดยเฉพาะชาวจีนและยุโรป ยังหลั่งไหลไปท่องเที่ยวที่หลวงพระบางและวังเวียงอย่างไม่ขาดสาย แม้ว่าลาวจะเป็นสังคมคอมมิวนิสต์ที่ฝ่ายรัฐควบคุมและบริหารเศรษฐกิจการค้าไปเกือบทั้งหมด แต่การทำมาค้าขายในระดับชาวบ้าน เช่น การเปิดร้านเล็กๆ การแปลงสภาพบ้านเรือนให้เป็นที่พักสำหรับนักท่องเที่ยว การเป็นพ่อค้าแม่ค้าในตลาดสดและในตลาดค่ำคืนก็มีความคึกคัก บ่งบอกความมีชีวิตชีวาของระบบเศรษฐกิจการตลาดแบบทุนนิยม แต่ทว่าถ้าเป็นธุรกิจที่ต้องใช้ทุนแล้ว ก็มักจะเป็นธุรกิจที่ดำเนินโดยนักธุรกิจจีน และนักธุรกิจลาว ที่พำนักอยู่ในต่างประเทศ มีความมั่งคั่งและนำเงินส่วนหนึ่งมาลงทุนในประเทศลาว ชาวบ้านลาวโดยทั่วๆ ไปก็ไม่อยู่ในวิสัยที่จะทำธุรกิจขนาดใหญ่ขึ้นได้ เพราะขาดทุนทรัพย์และไม่สามารถที่จะเข้าถึงซึ่งแหล่งเงินกู้จากธนาคารได้ ชาวลาวที่มีการศึกษาก็มาเป็นข้าราชการรัฐ เป็นพนักงานให้กับบริษัท ห้างร้าน ของต่างชาติ และนายทุนลาวโพ้นทะเลดังกล่าว ชาวลาวส่วนใหญ่จึงยังมีชีวิตอยู่กับการกสิกรรม การปศุสัตว์ และผลิตภัณฑ์พื้นบ้านต่างๆ เช่น การทอผ้าและเครื่องจักสาน

ชาวลาวโดยทั่วไปตระหนักดีถึงอำนาจที่ยิ่งใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์ลาว และรู้สึกท้อแท้และอ่อนเปลี้ย ที่ไม่สามารถจะแสดงความคิดเห็น หรือการแสดงออกในเรื่องการบ้านการเมืองแต่หนึ่งใดได้ ในขณะเดียวกันชาวลาวก็มีความรู้สึกไม่พึงพอใจต่อวิธีการทำธุรกิจของชาวจีน ที่ไม่เปิดโอกาสให้ชาวลาวได้เข้ามามีส่วนร่วมและรับผลประโยชน์ กล่าวคือ ธุรกิจจีนจะเป็นแบบครบวงจร ที่ทุกสิ่งทุกอย่างหมุนอยู่ในกรอบและเครือข่ายของฝ่ายจีนเท่านั้น อาทิ ธุรกิจการท่องเที่ยวสำหรับชาวจีนนั้น บริษัทจีนจะคุมทั้งเรื่องการเดินทาง ที่พักอาศัย ร้านอาหาร ไปจนถึงการจัดหามัคคุเทศก์ เรียกได้ว่า เงินทองจะหมุนเวียนอยู่ในมือของฝ่ายจีน โดยจะตกหล่นมาเล็กน้อย เช่น พนักงานขับรถ หรือพนักงานยกกระเป๋าตามโรงแรม

ในแง่การเมืองการปกครอง ชาวลาวโดยทั่วไปตระหนักดีว่า กลุ่มผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์ลาวเป็นแบบวงศาคณาญาติ เป็นระบบอุปถัมภ์ ด้วยเครือข่ายของครอบครัวและญาติมิตร ผู้ใดที่คิดแตกแถวหรือคิดนอกกรอบก็จะถูกขจัดออกไปทันที ท่านประธานคนปัจจุบัน ท่านทอง ลุน ก็เติบโตทางการเมืองมาด้วยระบบเครือข่ายเส้นสาย และได้รับความนิยมชมชอบแค่ร้อยละ 20 เท่านั้น อีกทั้งนายกรัฐมนตรีคนปัจจุบันก็เป็นที่เลื่องลือเรื่องการอะลุ้มอล่วยต่อฝ่ายธุรกิจจีน จัดได้ว่าสังคมลาวนั้นอำนาจการเมืองและอำนาจเศรษฐกิจกระจุกตัวอยู่ในมือของผู้คนไม่กี่ครอบครัว เป็นสังคมคอมมิวนิสต์ที่มีความเหลื่อมล้ำที่สูงมาก

ที่น่าประทับใจอย่างหนึ่งคือ การอยู่คู่เคียงขนานกันของพรรคคอมมิวนิสต์ กับวัดวาอาราม ตามวัดก็ยังมีภิกษุสงฆ์ สามเณร และในตอนเช้าตรู่ชาวบ้านก็ยังทำบุญตักบาตรได้ แต่โดยทั่วๆ ไปวัดวาอารามดูสงบ ไม่คึกคัก เพราะเป็นที่เข้าใจว่า การมีศาสนานั้นมีได้ และปฏิบัติได้ แต่การจะออกไปเผยแผ่ หรือส่งเสริมศาสนานั้นกระทำมิได้ ก็เป็นการลิดรอนสิทธิเสรีภาพในระดับและรูปแบบหนึ่ง

ปลาที่นำมารับประทานจากแม่น้ำโขงมีความเอร็ดอร่อย บ่งบอกว่าคุณภาพน้ำยังดีอยู่ แต่สำหรับอากาศที่ต้องหายใจเข้า-ออกแล้ว เป็นปัญหามาก เพราะหมอกควันปกคลุมท้องฟ้า นานๆ ทีจะได้เห็นพระจันทร์ เพราะฟ้าเปิด การเผารากไม้และเศษพืชผลเป็นปัญหาใหญ่ของสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติของลาว ซึ่งฝ่ายผู้ปกครองประเทศลาวยังขาดความขะมักเขม้น เอาจริงเอาจัง และในการนี้การร่วมมือในกรอบลุ่มแม่น้ำโขงและในกรอบประชาคมอาเซียน เป็นความเร่งด่วน เพราะประเทศสมาชิกทั้งหลายต้องร่วมมือช่วยเหลือและเกื้อกูลกัน โดยทั่วไปชาวลาวมีความสุภาพ มีความนุ่มนวลภาษาลาวมีความชัดเจนเพราะใช้คำแบบตรงไปตรงมาและกระชับ ในแง่หนึ่งก็บ่งบอกซึ่งความไม่สับสนในความคิดอ่าน และบ่งบอกซึ่งอุปนิสัยใจคอแบบตรงไปตรงมา

กษิต ภิรมย์

kasitfb@gmail.com