ในห้วงเวลาที่สังคมเผชิญกับวิกฤตที่ชี้เป็นชี้ตาย สิ่งที่ประชาชนต้องการมากที่สุดคือ "ข้อเท็จจริง" และ "แนวทางปฏิบัติ" ที่ถูกต้อง ทว่าประวัติศาสตร์บาดแผลที่เพิ่งผ่านมาไม่นานจากวิกฤตโควิด-19 มาจนถึงวิกฤตพลังงานในปัจจุบัน กลับเผยให้เห็นด้านมืดของการสื่อสารในยุคดิจิทัล เมื่อการ "ปั่นกระแส" ถูกยกระดับให้เป็นเครื่องมือทำลายล้างที่มีประสิทธิภาพสูง โดยมีเดิมพันเป็นชีวิตของกลุ่มเปราะบางและความมั่นคงของประเทศ

หากเราย้อนมองวิกฤตโควิด-19 เราจะเห็นภาพการปั่นกระแสที่โหดร้ายที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ไทย นั่นคือการสร้างวาทกรรม "แอนตี้วัคซีนซิโนแวค" โดยการตีตราว่าเป็นวัคซีนไร้คุณภาพ พร้อมๆ กับการยกยอวัคซีนชนิด mRNA อย่างโมเดอร์น่าหรือไฟเซอร์ให้กลายเป็น "วัคซีนเทพ" ปรากฏการณ์นี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่การแลกเปลี่ยนข้อมูลทางวิชาการ แต่มันถูกทำให้กลายเป็นเกมการเมืองที่สกปรก มีการใช้กลุ่มอินฟลูเอนเซอร์ คนดัง ดารา และศิลปินจำนวนมาก ออกมาสื่อสารอย่างไร้ความรับผิดชอบ สร้างความกลัวเกินกว่าเหตุจนทำให้ประชาชนส่วนหนึ่ง โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุและกลุ่มเปราะบาง ไม่กล้าเข้ารับวัคซีนที่มีอยู่ในมือเพียงเพราะหลงเชื่อกระแสที่ถูกปั่นขึ้นมา

ราคาที่ต้องจ่ายสำหรับกระแส "วัคซีนเทพ" ในตอนนั้น คือชีวิต หลายครอบครัวต้องสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รักไปอย่างไม่มีวันกลับ เพียงเพราะคนเหล่านั้นรอคอยวัคซีนที่ถูกฉาบไว้ด้วยภาพลักษณ์ทางการเมืองจนปฏิเสธการป้องกันที่ทำได้ทันที นี่คือตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดว่า เมื่อ "ยอดไลค์" และ "แต้มต่อทางการเมือง" ถูกวางไว้สูงกว่าชีวิตคน ผลลัพธ์ที่ได้คือโศกนาฏกรรมที่ใครก็รับผิดชอบไม่ไหว

ฉากทัศน์ที่น่าสะพรึงกลัวนี้กำลังถูกฉายซ้ำ (Re-run) อีกครั้งในปัจจุบัน เมื่อรัฐบาลต้องเตรียมรับมือกับผลกระทบจากการสู้รบที่ขยายวงกว้างระหว่างสหรัฐอเมริกาและอิสราเอล กับอิหร่าน สิ่งที่ตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้คือความผันผวนของราคาพลังงาน แต่แทนที่สังคมจะได้ช่วยกันคิดหาทางออก เรากลับเห็นนักการเมือง อินฟลูเอนเซอร์ และสื่อบางสำนัก จับมือกันสร้างความสับสนเรื่อง "น้ำมันสำรอง" มีการปั่นกระแสข่าวลือจนประชาชนเกิดภาวะตื่นตระหนก (Panic) แห่กันไปเติมน้ำมันพร้อมกันจนเกิดความวุ่นวาย เพียงเพราะเกรงว่าน้ำมันจะขาดแคลน ทั้งที่ข้อมูลจากหน่วยงานที่รับผิดชอบยืนยันถึงความเพียงพอของปริมาณน้ำมันสำรองที่มีอยู่

สิ่งที่น่าเศร้าที่สุดคือบทบาทของสื่อมวลชนบางราย ทีวีบางช่องแทนที่จะทำหน้าที่เป็นที่พึ่งทางปัญญา เชิญผู้เชี่ยวชาญหรือผู้รับผิดชอบโดยตรงมาให้ข้อมูลที่ถูกต้องเพื่อลดความตระหนก กลับเลือก "เรตติ้ง" มาก่อน "จริยธรรม" ด้วยการให้พื้นที่กับคนดังที่ไม่มีความรู้ความเข้าใจเรื่องโครงสร้างพลังงานแม้แต่น้อย มาพ่นคำด่าทอ สร้างอารมณ์ร่วมที่ไร้แก่นสาร สิ่งที่ผู้ชมได้รับจึงไม่ใช่ความเข้าใจในสถานการณ์โลก แต่คือการตอกย้ำกระแสความหวาดกลัวให้ขยายตัวออกไปอย่างไร้ทิศทาง

เราต้องเผชิญกับบทเรียนที่เจ็บปวดนี้ไปอีกกี่ครั้ง? สถานการณ์วิกฤตเช่นนี้ไม่ใช่เวลาของการแบ่งสี แบ่งฝ่าย หรือการหาช่องทางเพิ่มยอดผู้ติดตามในโซเชียลมีเดีย ความอยู่รอดของประเทศในสภาวะสงครามเศรษฐกิจและพลังงาน ต้องการความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ภาครัฐต้องสื่อสารให้ชัดเจน ประชาชนต้องมีสติในการรับข่าวสาร และที่สำคัญที่สุด สื่อมวลชนรวมถึงผู้มีอิทธิพลทางความคิดในสังคม (Influencer) ต้องมี "มโนธรรม" ในการนำเสนอข้อมูล

เราไม่ควรอนุญาตให้ใครคนใดคนหนึ่ง หรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง มาใช้ "ความไม่รู้" และ "ความตื่นตระหนก" ของคนไทยเป็นเครื่องสังเวยความสำเร็จส่วนตัว หรือผลประโยชน์ทางการเมือง อีกต่อไป  เพราะในโลกความเป็นจริง เมื่อวิกฤตมาถึง ทุกคนล้วนอยู่ในเรือลำเดียวกัน และเรือลำนี้จะล่มลงหากเรายังยอมให้ "คนพาย" บิดเบือนทิศทางเพียงเพื่อยอดวิวและความสะใจชั่วครั้งชั่วคราว