กระแสดราม่าเรื่องทุเรียน ที่กลายเป็นปัญหาบ้าบอคอแตกของบ้านเราอยู่ในขณะนี้นั้น ส่วนใหญ่เป็นเสียงของพวกที่ออกมาวิพากษ์วิจารณ์ในทางลบ ประเภท“ปากอยู่ไม่สุข” ไม่มีเหตุผลอื่นใด ยิ่งถ้าเป็นนักการเมืองจากซีกพรรคส้ม ก็เห็นเจตนาชัดเจนว่า อะไรที่เป็นเรื่องรัฐบาลทำก็มักจะตั้งการ์ดค้านและด้อยค่าไว้ก่อนเสมอ

“ทีมข่าวแนวหน้าออนไลน์” ได้จับทิศทางจากบทรายงานเรื่อง “ศุภจี-ขายทุเรียนกลางไลฟ์..วันที่“ล้ง’เริ่มรู้ว่าเกมเปลี่ยนแล้ว!” ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 29 เมษายนวานนี้ และเป็นรายงานเชิงวิเคราะห์ที่ชวนให้น่าขบคิดว่า

“ศึกทุเรียนปีนี้ไม่ได้เริ่มจากหน้าสวน แต่เริ่มจากหน้าจอมือถือ ‘ศุภจี สุธรรมพันธุ์’ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เปิดแผนดึงอินฟลูเอนเซอร์รายใหญ่เข้ามาช่วยขายทุเรียนไทยผ่าน “ไลฟ์คอมเมิร์ซ” ตั้งเป้าระบายผลผลิตจำนวนมากที่กำลังออกสู่ตลาด พร้อมโปรโมตราคาพิเศษบางส่วนลูกละ 100 บาท กระแสวิจารณ์ก็ตามมาทันที หลายฝ่ายโจมตีว่ากดราคา ทำลายกลไกตลาด และซ้ำเติมชาวสวน”

บทรายงานของ“ทีมข่าวแนวหน้าออนไลน์” ชี้ว่า “แต่หากมองให้ลึก เรื่องนี้ไม่ใช่ดราม่าทุเรียนราคาถูกอย่างที่ถูกทำให้เข้าใจ สิ่งที่เกิดขึ้นจริง คือการขยับโครงสร้างตลาดผลไม้ไทย ด้วยวิธีที่นักการเมืองรุ่นเก่าหลายคนไม่คุ้นเคย นั่นคือใช้ฐานลูกค้าของอินฟลูเอนเซอร์ ใช้ระบบขายออนไลน์ ใช้ความเร็วของแพลตฟอร์ม และใช้พลังผู้บริโภค เข้ามาเปิดทางใหม่ให้คนปลูก”

ทั้งนี้ ด้วยเหตุผลที่ว่า “ศุภจี สุธรรมพันธุ์” ไม่ได้ลงไปขายทุเรียนเล่นๆ หากกำลังทดลองใช้ “ตลาดใหม่” เขย่าระบบเก่าที่ผูกขาดอำนาจต่อรองมานาน อีกทั้งการเร่งขยับตัวของกระทรวงพาณิชย์ก็ไม่ใช่เรื่องการสร้างภาพ แต่เพราะปีนี้ผลผลิตทุเรียนไทยเพิ่มขึ้นมาก หากบริหารไม่ทัน ย่อมเสี่ยงต่อการถูกกดดันราคาอย่างหนัก และจะกระทบต่อชาวสวนทุเรียนโดยตรง

“ทีมข่าวแนวหน้าออนไลน์” ฉายภาพให้เห็นว่า “พูดง่ายๆ คือของกำลังออกจำนวนมาก หากไม่รีบหาตลาดเพิ่ม ปัญหาจะตามมาแน่นอน “ศุภจี” จึงเลือกวิธีที่เร็วที่สุด ไม่ใช่ตั้งคณะทำงาน ไม่ใช่ประชุมยืดยาว แต่ดึงคนที่ขายเก่ง มีคนดูจริง มีระบบจริง มาช่วยระบายผลผลิตทันที นี่คือวิธีคิดแบบนักธุรกิจมากกว่านักการเมือง”

กลไกของตลาดที่มีบทบาทสำคัญในระบบค้าผลไม้ไทยนั้น “ทีมข่าวแนวหน้าออนไลน์“ระบุว่า คือ“ล้ง” ซึ่งทำหน้าที่รับซื้อ รวบรวม คัดเกรด บรรจุ แพ็กสินค้า และส่งต่อไปยังตลาดภายในประเทศรวมถึงต่างประเทศ โดยเฉพาะตลาดจีน ระบบนี้มีบทบาทมาก เพราะต้องใช้เงินทุนสูง ใช้แรงงานจำนวนมาก ใช้โกดัง ใช้รถขนส่ง และใช้เครือข่ายโลจิสติกส์ที่พร้อมทำงานตลอดฤดูกาล

อย่างไรก็ตาม “ทีมข่าวแนวหน้าออนไลน์” ชี้ว่า “ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การมีล้ง ปัญหาอยู่ที่คนปลูกต้องฝากความหวังไว้กับล้งเป็นหลัก จนทางเลือกอื่นอ่อนแอเกินไป ชาวสวนลงทุนทั้งปี รับความเสี่ยงทั้งปี เจอฝน เจอโรค เจอค่าแรง เจอปุ๋ยแพง แต่ถึงวันตัดผลผลิตกลับต้องรีบขาย เพราะทุเรียนเก็บไว้นานไม่ได้ คนที่ถือเงินสด มีรถ มีแรงงาน มีโกดัง จึงอยู่ในตำแหน่งต่อรองเหนือกว่าโดยธรรมชาติ”

และอีก 10 ประการถัดจากนี้ จากบทรายงานของ“ทีมข่าวแนวหน้าออนไลน์”

1.ของออกพร้อมกันทีไร คนปลูกมักเป็นฝ่ายรีบขาย ส่วนคนรับซื้อเป็นฝ่ายเลือกซื้อ นี่คือความจริงที่ชาวสวนจำนวนมากรู้ดี อีกปัญหาคือข้อมูลไม่เท่ากัน ผู้รับซื้อรายใหญ่รู้คำสั่งซื้อจากต่างประเทศ รู้ความต้องการแต่ละช่วง รู้ปริมาณผลผลิต และรู้จังหวะซื้อขาย แต่เกษตรกรจำนวนมากรู้เพียงราคาหน้าสวนในวันนั้น

2.ข้อมูลไม่เท่ากัน การต่อรองย่อมไม่เท่ากัน ดังนั้น เวลามีคนพูดว่า “ตลาดเสรี” ต้องถามก่อนว่าเสรีสำหรับใคร หากคนหนึ่งมีข้อมูลครบ มีเงินสดพร้อม มีทางเลือกมากกว่าขณะที่อีกฝ่ายมีของที่ต้องรีบขาย คำว่าเสรีก็อาจเป็นเพียงคำสวยหรูเท่านั้น

3.สิ่งที่ “ศุภจี” ทำผ่านการไลฟ์ขายทุเรียนกับอินฟลูเอนเซอร์ สำคัญตรงการสร้าง“ทางเลือกใหม่” ฐานลูกค้านับล้านคนถูกดึงเข้ามาดูสินค้าในวันเดียว ระบบรับออเดอร์จำนวนมากพร้อมทำงาน คนซื้อสามารถสั่งตรงจากแหล่งผลิตหรือจุดกระจายสินค้าได้ทันที ตลาดก็ไม่ได้ขึ้นอยู่กับผู้รับซื้อกลุ่มเดิมเพียงทางเดียวอีกต่อไป

4.ยิ่งไปกว่านั้น เกมนี้ไม่ได้จบแค่ยอดขายหน้าไลฟ์ เพราะมีการแนบ“ชื่อสวน” และ “เบอร์ติดต่อเกษตรกร” ไปกับออเดอร์หลายส่วน เพื่อให้ผู้บริโภคที่ชิมแล้วถูกใจ สามารถกลับไปสั่งตรงกับเจ้าของสวนได้เองในภายหลัง นี่คือจุดที่หลายคนมองไม่เห็น

5.“ศุภจี” ไม่ได้ต้องการขายทุเรียนวันเดียว แต่กำลังพาคนปลูกไปรู้จัก“ลูกค้าของตัวเอง” สวนที่มีลูกค้าประจำมากขึ้น ย่อมพึ่งพาคนกลางน้อยลง และอำนาจต่อรองของเจ้าของสวนก็เพิ่มขึ้นตามมา

6.นี่คือเหตุผลที่บางฝ่ายร้อนตัว เพราะถ้าคนปลูกมีทางเลือกมากขึ้น อำนาจต่อรองเดิมย่อมลดลง หากขายตรงได้บางส่วน หากมีตลาดออนไลน์รองรับ หากมีผู้ค้ารายใหม่เข้ามาแข่งขัน ราคาหน้าสวนย่อมไม่ถูกกำหนดง่ายเหมือนเดิม ระบบที่เคยสบายจึงเริ่มรู้สึกหนาว

7.ผู้บริโภคก็ได้ประโยชน์ชัดเจน คนไทยจำนวนมากอยากกินทุเรียน แต่ไม่ใช่ทุกบ้านพร้อมจ่ายลูกละหลายร้อยบาท การทำโปรโมชันบางส่วน ทำให้คนทั่วไปเข้าถึงผลไม้ไทยได้มากขึ้น ทุเรียนไม่ได้มีเกรดเดียว ลูกสวยสมบูรณ์ย่อมราคาสูง ส่วนลูกตำหนิ ลูกเล็ก หรือเกรดรอง หากรสชาติดียังกินอร่อยได้เหมือนกัน

8.ที่ผ่านมา สินค้ากลุ่มนี้มักขายยากหรือถูกกดราคา แต่พอมีการตลาดที่ดี มันกลับกลายเป็นของที่ระบายได้เร็ว ผู้ซื้อได้ของคุ้มค่า ชาวสวนได้เงินกลับมา ตลาดโดยรวมเคลื่อนไหวภาพแบบนี้คนที่มองเพียงป้ายราคาอาจไม่เห็น

9.“ศุภจี” ออกมาชี้แจงชัดว่า การขายลูกละ 100 บาทเป็น “เทคนิคการตลาด” ของผู้ขาย ไม่ได้หมายความว่าทุเรียนทั้งตลาดมีราคาเดียว และภาครัฐยังดูแลราคาองค์รวมขณะที่ทุเรียนเกรดส่งออกยังมีราคาตามคุณภาพและความต้องการของตลาด คำอธิบายนี้ตรงกับความจริงของตลาดผลไม้ ซึ่งมีหลายเกรด หลายช่องทาง และหลายช่วงราคาเสมอ

10.คนที่โจมตีว่าทุเรียนร้อยบาททำลายตลาด ควรถามกลับเช่นกันว่า เวลาชาวสวนถูกกดราคา ทำไมไม่เห็นโวยวายเท่านี้ เหตุใดตอนผู้บริโภคได้ซื้อถูก คนปลูกมีช่องทางเพิ่มขึ้น จึงกลายเป็นเรื่องใหญ่ขึ้นมาทันที คำตอบอาจไม่ใช่เรื่องเศรษฐศาสตร์ หากเป็นเรื่อง “ผลประโยชน์เดิม” ที่กำลังถูกแตะต้อง

บทสรุปของ“ทีมข่าวแนวหน้าออนไลน์” เห็นว่า “ศุภจี สุธรรมพันธุ์” อาจไม่ได้ทำให้ทุกคนพอใจ แต่ครั้งนี้เธอได้ทำให้เห็นชัดว่า รัฐไม่จำเป็นต้องยืนดูปัญหาแล้วออกมาตรการช้าเสมอไป หากแต่รัฐสามารถใช้ “เทคโนโลยี”, ใช้เอกชน, ใช้การตลาด และใช้ความเร็ว เข้ามาช่วยเกษตรกรได้ ดังนั้นเรื่อง“ไลฟ์ขายทุเรียน”จึงเป็นวันที่“ล้ง”เริ่มรู้ว่า “เกมแบบเดิมอาจใช้ไม่ได้ตลอดไป”

บรรทัดนี้ผมว่าเอง ด้วยปัญหาที่ปีนี้ทุเรียนจะมีปริมาณออกมาสู่ตลาดสูงกว่าปีที่ผ่านมาถึง 33 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งตัวเลขปีที่แล้ว ไทยส่งออกทุเรียนไปยังประเทศจีนประมาณ 9.3แสนตัน มูลค่าประมาณ 1.5 แสนล้านบาท ปีนี้คาดการณ์ว่าจะมีทุเรียนออกมาประมาณ 2 ล้านตัน

เมื่อเกิด“ดราม่าขายทุเรียน”จนกลายเป็นกระแสพายุหมุน ชาวไร่ชาวสวนทุเรียนก็ได้ประโยชน์ไม่บาดเจ็บสาหัส ผู้บริโภคในประเทศก็ได้กินทุเรียนในราคาที่ไม่โหดนัก ชนิดที่“เข้าถึงง่ายกินได้สะดวกกระเป๋า” ส่วนตลาดต่างประเทศในจีน เวลานี้กระทรวงพาณิชย์ก็รุกคืบไปบุกเบิกตลาดทางฝั่งตะวันตกของจีนรองรับไว้แล้ว เพื่อเพิ่มปริมาณการส่งออกให้ได้จำนวนมากยิ่งขึ้น

ทั้งหลายทั้งปวงนี้ก็เพราะ“ศุภจี สุธรรมพันธุ์”โดยแท้เทียว !

รุ่งเรือง ปรีชากุล