เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 2569ผ่านมา คณะรัฐมนตรีได้อนุมัติพระราชกำหนด ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพื่อแก้ไขปัญหาผลกระทบจากสถานการณ์วิกฤตด้านพลังงานและเศรษฐกิจโดยจะดำเนินการ “โครงการไทยช่วยไทย”ลดค่าครองชีพให้ประชาชนในลำดับแรก คาดว่าจะต้องใช้งบประมาณมากกว่า 1 แสนล้านบาท และดำเนินโครงการอื่นๆ ตามลำดับความสำคัญต่อไป ซึ่งอาจรวมไปถึงโครงการแลนด์บริดจ์

การที่รัฐบาลออกพระราชกำหนด ถือเป็นอำนาจตามรัฐธรรมนูญปัจจุบัน ที่สามารถทำได้ในกรณีที่มีเหตุเร่งด่วน หรือมีเหตุวิกฤต ซึ่งจะมีผลใช้บังคับทันทีเมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา เพื่อความรวดเร็วในการแก้ไขปัญหาของประเทศชาติ แต่รัฐบาลจะต้องนำพระราชกำหนดนี้เข้าสู่รัฐสภา เพื่อขอความเห็นชอบหากรัฐสภาไม่ให้ความเห็นชอบพระราชกำหนดจะตกไป และไม่มีผลกระทบต่อการดำเนิน ที่ได้กระทำไปก่อนหน้านี้แล้ว

รัฐบาลคาดหวังว่า โครงการไทยช่วยไทย จะช่วยแบ่งเบาภาระค่าใช้จ่ายประชาชนได้กว่า 43 ล้านคนมีผลช่วยสนับสนุน GDP ปี 2569 ให้เติบโตเพิ่มขึ้นร้อยละ 0.8

แผนการกู้เงินตามพระราชกำหนดนี้เป็นการกู้เงินผ่านกลไกหลักของสำนักงานบริหารหนี้สาธารณะ (สบน.) โดยแหล่งที่มาของเงินกู้โดยปกติจะประกอบด้วย แหล่งเงินกู้ภายในประเทศเป็นหลัก ซึ่งรัฐบาลจะใช้วิธีการออกตราสารหนี้ เช่น พันธบัตรรัฐบาล(Government Bond), ตั๋วสัญญาใช้เงิน (P/N), หรือการทำสัญญาเงินกู้กับสถาบันการเงินภายในประเทศเพื่อเป็นการลดความเสี่ยงด้านอัตราแลกเปลี่ยน

ปัจจุบันมี พระราชบัญญัติวินัยการเงินการคลังของรัฐ พ.ศ. 2561 ที่กำหนด “เพดานหนี้สาธารณะ” ไว้ชัดเจน ทำให้ขยับเพดานได้ไม่เกิน 70% ของ GDP เพื่อป้องกันไม่ให้รัฐบาลกู้เงินจนเกินตัว

ในสมัยอดีต โดยเฉพาะในปี 2540 ยุควิกฤตการณ์การเงินและวิกฤตต้มยำกุ้ง  รัฐบาลในยุค พล.อ.ชวลิต ยงใจยุทธ ได้กู้เงินฉุกเฉินจากกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) กว่า 17,200 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อนำมาพยุงค่าเงินบาทและฟื้นฟูเสถียรภาพทางการเงินซึ่งเกิดจากผลพวงจากวิกฤตเศรษฐกิจทำให้ไทยเกือบล้มละลาย

รัฐบาลในอดีต มักกู้เงินเพื่อสร้างสิ่งอำนวยประโยชน์สาธารณะ ที่เห็นชัดเจน เช่น สร้างทางรถไฟ เขื่อน หรือโรงไฟฟ้า  แต่ปัจจุบันจะเป็นการกู้เงินเพื่อนำมาใส่ในงบประมาณแผ่นดิน (ชดเชยการขาดดุล) เพื่อให้รัฐบาลมีเงินไปใช้จ่ายในนโยบายต่างๆ รวมถึงการเยียวยาฉุกเฉิน

ปัจจุบันโครงสร้างหนี้สาธารณะของรัฐบาลไทย มากกว่า ร้อยละ 98% ของหนี้สาธารณะทั้งหมด จะพึ่งพาแหล่งเงินกู้ในประเทศเป็นหลัก  เม็ดเงินเกือบทั้งหมดมาจากสภาพคล่องภายในประเทศ โดยการออกพันธบัตรให้สถาบันการเงินและประชาชนคนไทยเป็นผู้ซื้อเป็นการลดความเสี่ยงจากความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ

ฝ่ายค้านและนักวิชาการบางคน ได้ตั้งข้อสังเกตว่า พระราชกำหนดกู้เงินครั้งนี้ จะเข้าข่ายขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ เนื่องจากไม่ใช่กรณีฉุกเฉินเร่งด่วนที่จำเป็นต้องออกพระราชกำหนด ในขณะที่รัฐบาลยังมีทางเลือกอื่นที่สามารถหาเงินมาใช้จ่ายในขณะนี้โดยไม่จำเป็นต้องเร่งออกเป็นพระราชกำหนด

ที่สำคัญคือ ในอดีตรัฐบาลได้ออกพระราชกำหนดกู้เงินเพื่อแก้ปัญหาทางเศรษฐกิจ ไม่ว่าจะเป็นวิกฤตต้มยำกุ้ง วิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ และวิกฤตโควิด ในขณะนั้น GPD ของประเทศติดลบ แต่ในภาวะปัจจุบัน GDP ของประเทศไม่ได้ติดลบ จึงเป็นประเด็นสำคัญ ที่ต้องพิจารณาว่า ประเทศไทยกำลังยังอยู่ในวิกฤตที่จะต้องมีพระราชกำหนดกู้เงินจำนวน 4 แสนล้านบาท จริงหรือไม่ ?

แม้ว่าฝ่ายค้าน หรือนักวิชาการจะแสดงความคิดเห็นทักท้วงอย่างมากมาย พระราชกำหนดนี้จะต้องนำเสนอสู่รัฐสภา และในที่สุดจะได้รับการอนุมัติจากรัฐสภาอย่างแน่นอน เพราะรัฐบาลปัจจุบันสามารถคุมเสียงได้ทั้งสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา

ความเสถียรภาพวินัยทางการเงินของรัฐบาลที่เป็นอยู่ปัจจุบันนี้ อาจถือได้ว่าเป็นการ “กินทุนเก่า”หากรัฐบาลกู้มาแล้วไม่สามารถกระตุ้นให้ GDPโตได้มากกว่าดอกเบี้ยที่ต้องจ่าย ในระยะยาวเสถียรภาพนี้จะค่อยๆ ลดลง และภาระจะตกไปอยู่ที่ภาษีของประชาชนแน่นอน

ดร.รุจิระ บุนนาค

กรรมการผู้จัดการ

Marut Bunnag International  Law Office

rujira_bunnag@yahoo.com

Twitter : @RujiraBunnag