กรมพัฒนาธุรกิจการค้า เป็นหน่วยงานส่วนราชการระดับกรม อยู่ภายใต้การควบคุมทางนโยบายของกระทรวงพาณิชย์ ในรูปแบบการแบ่งส่วนราชการบริหาร ตามพระราชกฤษฎีกาจัดระเบียบราชการและกำหนดอำนาจหน้าที่ของกรม

บรรดาผู้ประกอบการกิจการค้าในประเทศไทย ซึ่งมีสถานะเป็นนิติบุคคลตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ จะต้องจดทะเบียนภายในระเบียบและเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในกระทรวง อาทิ บริษัทจำกัด ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัท มหาชน จำกัด (บมจ.) และการประกอบกิจการต่างด้าว ฯลฯ จะต้องจดทะเบียนกับสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วน/บริษัทจำกัด ซึ่งเป็นหน่วยงานของ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า ตามแต่ละประเภทในการประกอบกิจการตามกฎหมาย

สำนักงานทะเบียนหุ้นส่วน/บริษัทจำกัด ทั้งส่วนกลาง (กรุงเทพมหานคร) และส่วนภูมิภาค (สำนักงานพาณิชย์จังหวัด) ภายใต้กรมพัฒนาธุรกิจการค้า เป็นศูนย์รับบริการจดทะเบียนแก่บรรดาผู้ประกอบการกิจการค้า

ขั้นตอนในการจดทะเบียนผู้ประกอบการกิจการค้าในรูปของนิติบุคคล จะต้องเตรียมหลักฐานและเอกสารตามเงื่อนไขกำหนดไว้โดยระเบียบและกฎกระทรวง และยื่นคำร้องขอจดทะเบียนในการจัดตั้งเป็นนิติบุคคลผู้ประกอบการค้าในแต่ละประเภท ก่อนดำเนินกิจการ ณ สำนักงานทะเบียนหุ้นส่วน/บริษัทจำกัด ทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ไม่ว่าจะผ่านตัวแทนผู้รับมอบอำนาจให้บริการหรือกระทำด้วยพนักงานของผู้ก่อการจัดตั้งนิติบุคคลเอง

ผู้ประกอบกิจการจะต้องเผชิญกับความยุ่งยาก เกี่ยวกับเอกสารและกระบวนการพิจารณาที่ซับซ้อน ทำให้ต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายสูง เป็นภาระแก่ผู้ประกอบการอย่างมาก

กระทรวงพาณิชย์ ได้เล็งเห็นปัญหาภาระด้านนี้ของบรรดาผู้ประกอบการและนักลงทุน จึงได้พยายามกำหนดนโยบาย ปรับปรุงขั้นตอนต่างๆ ให้มีความรวบรัด รวดเร็ว ในการให้บริการรับจดทะเบียนตั้งแต่ขั้นตอนการก่อตั้งนิติบุคคลและแก้รายการต่างๆ ตามแต่ละประเภทของการนิติบุคคลผู้ประกอบการ มาเป็นระยะๆ โดยตลอด แต่ก็ยังไม่สามารถตอบสนองลดภาระแก่ผู้ประกอบการค้าในประเทศได้เท่าที่ควร เนื่องจากระบบข้อมูลทางทะเบียนจะต้องมีการตรวจสอบความถูกต้องและจัดเก็บไว้ในส่วนกลางและส่วนภูมิภาคอย่างครบถ้วน พร้อมใช้งานและเปิดเผยต่อสาธารณชนตามความต้องการ แต่ยังขาดการประสานงานเชื่อมโยงให้เป็นข้อมูลปัจจุบันเพราะอยู่ในรูปแบบของเอกสารกระดาษ

ในยุคดิจิทัลปัจจุบัน ที่มีความก้าวหน้าด้านการติดต่อสื่อสารออนไลน์ และการจัดเก็บข้อมูลในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ กระทรวงพาณิชย์ ได้เล็งเห็นความสำคัญของระบบนี้ จึงได้พัฒนาระบบการยื่นคำขอจดทะเบียนทางอิเล็กทรอนิกส์ออนไลน์ นำมาประยุกต์ใช้ระบบการยื่นคำขอจดทะเบียนเพื่อช่วยลดภาระแก่ผู้ประกอบการ และค่าใช้จ่ายในการบริหารงานจัดเก็บข้อมูลทางทะเบียนของหน่วยงานรับจดทะเบียนไปพร้อมกัน

ระบบจดทะเบียนนิติบุคคลทางอิเล็กทรอนิกส์(e-Registration) ถูกนำมาใช้อย่างเป็นทางการครั้งแรกเมื่อวันที่ 18 เมษายน พ.ศ. 2560 และเริ่มให้ผู้ประกอบการยื่นคำขอจัดตั้งห้างหุ้นส่วนและบริษัทจำกัดได้อย่างเต็มรูปแบบตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2560 เป็นต้นมาควบคู่ไปกับระบบติดต่อด้วยตนเอง (walk-in) เพื่อการปรับตัวของผู้ประกอบกิจการค้า รวมถึงเจ้าหน้าที่ของหน่วยงานกรมพัฒนาธุรกิจการค้าเอง โดยเริ่มจากส่วนกลาง (กรุงเทพมหานคร)

ในปีพ.ศ. 2566 กรมพัฒนาธุรกิจการค้าได้พัฒนาและขยายระบบให้ครอบคลุมการพิจารณาโดยนายทะเบียนประจำสำนักงานพาณิชย์จังหวัดครบทั้ง 76 จังหวัดทั่วประเทศ เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2566 เพื่อให้สอดรับกับการเป็นรัฐบาลดิจิทัล

ต่อมาได้พัฒนาเป็นระบบ DBD Biz Registในปีพ.ศ. 2568 เพิ่มความรวดเร็วและปลอดภัยให้ทันสมัยยิ่งขึ้น กระทรวงพาณิชย์ได้ประกาศ ยกเลิกระบบe-Registration เดิม และเปลี่ยนมาใช้งานระบบจดทะเบียนนิติบุคคลดิจิทัลระบบใหม่ แบบ 100% ในชื่อ “DBD Biz Regist” ตั้งแต่วันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2568 เป็นต้นไปเชื่อมต่อแอปพลิเคชัน ThaiD ใช้สำหรับยืนยันตัวตน (e-KYC) และการลงนามอิเล็กทรอนิกส์ของผู้เริ่มก่อการ กรรมการ และหุ้นส่วนทุกคนอย่างปลอดภัย ไม่จำเป็นต้องใช้Username/Password ของกรมแบบเดิม ระบบจะทำการอนุมัติทันทีโดยอัตโนมัติเมื่อกรอกเอกสารครบถ้วนและชำระค่าธรรมเนียมในช่วงเวลา 06.00-21.00 น. ระบบจะอนุมัติการจดทะเบียนบริษัทให้ทันทีโดยไม่ต้องรอนายทะเบียนตรวจแบบข้ามวัน (ไม่เว้นวันหยุดราชการ) และสามารถดาวน์โหลดหนังสือรับรองมาใช้งานได้ทันที

ล่าสุด กรมพัฒนาธุรกิจการค้าได้ประกาศว่า จะรับจดทะเบียนนิติบุคคลผ่านระบบดิจิทัลออนไลน์แต่เพียงอย่างเดียว โดยเริ่มตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2569 เป็นต้นไป

ในเรื่องของพัฒนาการ ถือว่า เป็นเรื่องที่ดีน่าสนับสนุน ซึ่งสอดคล้องกับ พระราชบัญญัติ การอำนวยความสะดวก ในการพิจารณาอนุญาตและการให้บริการแก่ประชาชน พ.ศ.…………….ที่สภาผู้แทนราษฎร ให้ความเห็นชอบร่างกฎหมายนี้เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2569 ซึ่งวุฒิสภาได้แก้ไขเพิ่มเติมเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ขณะนี้อยู่ในขั้นตอนนำขึ้นทูลเกล้าฯ และจะประกาศใช้บังคับเป็นกฎหมาย

ต่อไปการยื่นจดทะเบียนนิติบุคคลกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าจะสะดวกรวดเร็วขึ้น สามารถดำเนินการได้ตลอด 24 ชั่วโมง แต่ผู้ที่ติดต่อกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าเป็นประจำ อาจมีความตื่นเต้นอยู่บ้างว่า เมื่อถึงเวลาเริ่มใช้อย่างเป็นทางการ ระบบที่วางไว้จะสะดวกรวดเร็วและใช้ได้จริงหรือไม่ เพราะในช่วงทดสอบระบบที่ผ่านมา ยังมีอุปสรรคและปัญหาข้อขัดข้องอยู่บ้าง บางครั้งใช้เวลานานมาก จึงได้แต่ภาวนาและเอาใจช่วยว่า ทุกอย่างจะผ่านไปได้ด้วยดี

ดร.รุจิระ บุนนาค

กรรมการผู้จัดการ

Marut Bunnag International Law Office

rujira_bunnag@yahoo.com

Twitter : @RujiraBunnag