ณ ห้องตรวจ แผนกตา รพ.แห่งหนึ่ง ที่มีผู้ป่วยมารอตรวจอย่างมากมาย และแล้วก็ถึงคิวของคุณป้าท่านหนึ่งที่ ต้องมีลูกสาวประคองเดินช้าๆเข้ามาในห้องตรวจ

คุณหมอ : สวัสดีค่ะ วันนี้คุณป้ามีอาการอะไรมาคะ

คุณป้า : ป้ารู้สึกตามัวมากข้างขวา มัวมาหลายเดือนแล้ว แต่ไม่ปวด ไม่แดง เลยคิดว่าไม่เป็นอะไรแต่2-3เดือนนี้ รู้สึกมัวลงมาก ลูกสาวก็เลยพามา

คุณหมอ : งั้นหมอขอตรวจตาคุณป้าหน่อยนะคะ

ลูกสาว : คุณแม่เป็นอะไรมากไหมคะ

คุณหมอ : จากการตรวจเบื้องต้น พบว่าคุณป้าน่าจะเป็นต้อหิน หมอขอส่งตรวจลานสายตาเพิ่มเติมเพื่อยืนยัน  การวินิจฉัยนะคะ

คุณป้าและลูกสาว : โรคต้อหิน!!!! มันร้ายแรงไหมคะ ตาจะบอดไหม?

เหตุการณ์เหล่านี้ พบได้บ่อยมากๆในแผนกตาของทุกรพ. ทำไมจึงเป็นอย่างนั้น? และเราจะป้องกันได้อย่างไร?

ก่อนอื่นเรามารู้จักโรคต้อหินกันก่อนค่ะ

โรคต้อหิน คือโรคที่มีเส้นประสาทตาผิดปรกติซึ่งจะเสื่อมลงเรื่อยๆโดยที่มีลานสายตาที่แคบลงด้วย โดยอาจมีความดันตาสูงหรือไม่ก็ได้

โรคต้อหินแบ่งเป็นชนิดที่ยังไม่ทราบสาเหตุ และมีสาเหตุ ซึ่งส่วนใหญ่มักเป็นชนิดที่ยังไม่ทราบสาเหตุ ทำให้โรคนี้ยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้

ใครที่มีความเสี่ยงสูงจะเป็นโรคต้อหินบ้าง?

1. อายุมากกว่า 40 ปี

2. เชื้อชาติ ซึ่งมักพบว่าคนผิวดำ มักเป็นต้อหินมุมเปิดมากกว่าเชื้อชาติอื่นๆ ส่วนคนเอเชียมักพบว่าเป็นต้อหินมุมปิดมากกว่าคนผิวขาวและคนผิวดำ

3. มีประวัติโรคต้อหินในครอบครัว

4. ความหนากระจกตา เราพบว่าผู้ที่มีความหนากระจกตาที่บางกว่ามีโอกาสเสี่ยงมากขึ้น

5. มีรายงานว่าบางภาวะมีความสัมพันธ์กับโรคต้อหิน เช่น เบาหวาน สายตาสั้น

โรคต้อหินจะมีอาการอย่างไรบ้าง?

ถ้าเป็นต้อหินชนิดมุมเปิด ความดันตาจะค่อยๆสูง ทำให้ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักไม่มีอาการในช่วงแรก จนกว่าเส้นประสาทตาจะเสื่อมลงจนทำให้ลานสายตาผิดปรกติ คือเห็นแคบลงหรือไม่เห็นบางตำแหน่ง จึงจะเริ่มรู้สึกตัว ซึ่งถือว่าค่อนข้างเป็นมากแล้ว

ถ้าเป็นต้อหินชนิดมุมปิดแบบเฉียบพลัน ผู้ป่วยจะมีอาการปวดตามาก ตาแดง ตามัวลง อาจมีปวดศีรษะและคลื่นไส้อาเจียน ซึ่งถือว่าเป็นภาวะเร่งด่วนที่ต้องได้รับการรักษา

เราต้องตรวจอะไรบ้างเพื่อวินิจฉัยโรคต้อหิน?

1. จักษุแพทย์จะตรวจส่วนหน้าลูกตาและเส้นประสาทตาโดยกล้องขยาย

2. ตรวจลานสายตาเพื่อการวินิจฉัย,ประเมินความรุนแรงของโรคและติดตามโรค

3. ในบางรายอาจมีการถ่ายภาพจอประสาทตา

4. ในบางรายอาจมีการวัดความหนาเส้นประสาทตาโดยเครื่องมือพิเศษ

Photo1: http://glaucomaassociates.com/glaucoma-tests-and-diagnosis/

ภาพแรกคือ ลานสายตาปกติ

ภาพหลังคือ ลานสายตาผิดปรกติจากต้อหิน

Photo: National Eye Institute

การรักษาโรคต้อหิน

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า โรคนี้ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถประคับคองโรคให้คงที่หรือเสื่อมลงแบบช้าๆได้ โดยการรักษามีดังนี้

1. การใช้ยาเพื่อลดความดันตา มีงานวิจัยว่าการลดความดันตาสามารถช่วยชะลอโรคต้อหินได้ ซึ่งยาในปัจจุบันมีประสิทธิภาพค่อนข้างดีและปลอดภัย

2. การเลเซอร์ มักจะทำในต้อหินมุมปิด ส่วนต้อหินมุมเปิด อาจพิจารณาเป็นรายๆตามความเหมาะสม

3. การผ่าตัด เป็นการผ่าเพื่อระบายน้ำในช่องหน้าลูกตาเพื่อลดความดันตา มักจะทำในรายที่การใช้ยา และเลเซอร์ไม่ได้ผล

โดยสรุป การรักษาทั้งหมดเป็นการชะลอโรค แต่ยังไม่สามารถทำให้โรคหายขาดได้ และไม่สามารถทำให้ การมองเห็นดีขึ้นได้เมื่อเทียบกับการก่อนการรักษา แต่ถ้าไม่รักษาโรคต้อหินจะค่อยๆแย่ลงจนสูญเสีย การมองเห็นแบบถาวรในที่สุด

เราจะมีวิธีป้องกันหรือดูแลตัวเองอย่างไรบ้าง?

1. ควรหยอดยาอย่างสม่ำเสมอ และไปตรวจตามแพทย์นัดทุกครั้ง เพื่อประเมินความรุนแรงของโรค

2. ถ้าการมองเห็นลดลงมาก ต้องระมัดระวังเรื่องอุบัติเหตุเพราะลานสายตาจะแคบลง

3. หลีกเลี่ยงยาที่อาจทำให้ความดันตาสูงได้ เช่น สเตียรอยด์

4. ผู้ที่มีความเสี่ยงโรคต้อหิน ควรตรวจกับจักษุแพทย์ เพื่อวินิจฉัยโรคต้อหิน เพราะการที่ทราบตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะมีคุณภาพชีวิตที่ดีกว่าเพราะลานสายตาจะยังสูญเสียไม่มาก

ผศ.พญ. สุมาลี บุญยะลีพรรณ

จักษุแพทย์

อาจารย์ประจำภาควิชาจักษุ โสต ศอ นาสิก ลาริงซ์ วิทยา

คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาคณะแพทยศาสตร์ ผ่าน มูลนิธิเพื่อการพัฒนาคณะแพทยศาสตร์ มศว

ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด 283-212990-9

เอกสารอ้างอิง

1. Shields' Textbook Glaucoma fifth edition

2. Glaucoma medical diagnosis & therapy volume one 2009

3. Basic and clinical science course section 10 2011-2012