มีคำถามจำนวนมากจากผู้เลี้ยงสัตว์หลายท่านเกี่ยวกับด้านสูติกรรมของสุนัขและแมว วันนี้คำถามที่รวบรวมมาจากคลินิกสูติกรรมและมีคำตอบที่ชัดเจนจาก ผศ.น.สพ.ดร.ศุภวิวัธน์  พงษ์เลาหพันธุ์ จากภาควิชาสูติศาสตร์เธนุเวชวิทยาและวิทยาการสืบพันธุ์ คณะสัตวแพทยศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยมาฝากทุกท่านครับ

@สุนัขเริ่มมีประจำเดือนที่อายุเท่าไหร่ และถ้าไม่ต้องการให้มีลูกจะต้องแยกจากตัวผู้กี่วันถึงจะปลอดภัย

สุนัขจะเริ่มเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์หรือเป็นสาว เมื่ออายุระหว่าง 6-18 เดือน แล้วแต่ขนาดและสายพันธุ์ ซึ่งเราจะสังเกตได้จาก เมื่อสุนัขเข้าสู่วงรอบการเป็นสัดครั้งแรกนั้น อวัยวะเพศจะบวมแดงมีเลือดหยดออกจากช่องคลอด และจะมีสุนัขเพศผู้มาให้ความสนใจ 

สุนัขสายพันธุ์เล็กจะเป็นสัดเร็วกว่าสายพันธุ์ขนาดใหญ่ (พันธุ์เล็กจะเป็นสัดที่อายุประมาณ 6-10 เดือน ส่วนพันธุ์ใหญ่จะอยู่ที่อายุประมาณ 12-18 เดือน) 

โดยปกติสุนัขจะเข้าสู่วงรอบการเป็นสัดทุก 7-9 เดือน สุนัขสามารถเป็นสัดได้ตลอดชีวิต ไม่มีภาวะวัยทอง (หมดประจำเดือน) เหมือนในคน แต่วงรอบการเป็นสัดจะห่างออกไปเมื่อสุนัขแก่ตัวลง

การตกไข่มักเกิดขึ้นระหว่างวันที่ 9-11 หลังจากที่เจ้าของเริ่มเห็นเลือดจางๆ หยดจากอวัยวะเพศสุนัขเพศเมียวันแรก โดยในช่วงที่ใกล้ตกไข่นั้น จะสังเกตว่าปริมาณเลือดเริ่มลดลง และอวัยวะเพศที่บวมจะลดขนาดลงเช่นกัน สุนัขเพศเมียจะยอมรับการผสมในช่วงนี้ ซึ่งหากได้รับการผสม ก็จะมีโอกาสตั้งท้องสูงมาก ดังนั้นหากไม่ต้องการให้มีลูก สามารถป้องกันได้โดยการ“แยกเลี้ยง” หรือ “กักบริเวณ” และควรแยกสุนัขเพศผู้และเพศเมีย “อย่างน้อย 3 สัปดาห์” นับจากวันแรกที่เริ่มเห็นอาการเป็นสัดวันแรก

อย่างไรก็ตาม การแยกเลี้ยงสุนัขเพศผู้และเพศเมียที่กำลังเป็นสัดในบ้านเดียวกัน อาจไม่ใช่เรื่องง่ายอาจพลาดไปผสมพันธุ์กันและตั้งท้องได้ ดังนั้นหากไม่ต้องการให้สุนัขมีลูกอีก การผ่าตัดทำหมันทั้งตัวผู้และตัวเมียจึงเป็นทางเลือกที่สัตวแพทย์แนะนำครับ

@ถ้าไม่ต้องการให้มีลูก จะพาสุนัขและแมวไปทำหมันเมื่อไรดี

การผ่าตัดทำหมันเป็นการคุมกำเนิดถาวรที่มีประสิทธิภาพและได้ผลแน่นอน ถ้าไม่ต้องการให้มีลูก หรือเป็นการเลี้ยงแบบเลี้ยงปล่อย ไม่สามารถจำกัดบริเวณได้ ผู้เลี้ยงสามารถพาสุนัขและแมวไปทำหมันได้ตั้งแต่ “อายุ 3 เดือนขึ้นไป” (ทั้งนี้จะต้องมีสุขภาพแข็งแรงและควรผ่านการทำวัคซีนครบแล้ว)

การทำหมันก่อนวัยเจริญพันธุ์นี้จะช่วยป้องกันการตั้งท้องจากการถูกผสมโดยบังเอิญเมื่อสุนัขหรือแมวเป็นสัดครั้งแรก ทั้งนี้การทำหมันขณะสัตว์ยังเด็กหรือก่อนการเป็นสัดครั้งแรกจะช่วยลดความเสี่ยงการเกิดมะเร็งเต้านมได้มากถึงเกือบ 100% ด้วย รวมถึงการทำหมันก่อนวัยเจริญพันธุ์ไม่มีผลทำให้สัตว์แคระแกรนหรืออายุสั้นแต่อย่างใด ดังนั้น ผู้เลี้ยงจึงไม่ต้องวิตกกังวลในเรื่องเหล่านี้ครับ

อย่างไรก็ตาม หากเจ้าของเลี้ยงสุนัขหรือแมวในบ้านเพียงตัวเดียว หรือสามารถป้องกันไม่ให้มีการผสมพันธุ์ได้ อาจพาไปทำหมันเมื่ออายุสัตว์เกิน 1 ปี ไปแล้วก็ยังได้

@ในหนึ่งปีแมวมีลูกได้กี่ครอก

แมวจะเริ่มเป็นสาว และมีอาการเป็นสัดครั้งแรกเมื่ออายุประมาณ 5-12 เดือน โดยจะมีอาการ ร้องหง่าว กลิ้งตัว ถูไถตัว ยกก้น ชูหางหรือเบี่ยงหางไปด้านข้างหากเจ้าของเอามือกดสะโพก โดยช่วงนี้จะมีตัวผู้มาติด และป้วนเปี้ยนร้องเรียกค่อนข้างบ่อย 

แมวตัวเมียจะ “เป็นสัดได้ทุกเดือน” เดือนละ 2-3 ครั้งทีเดียว หากได้รับการผสมและตั้งท้อง แมวจะตั้งท้องนานประมาณ 9 สัปดาห์นับจากวันผสม 

โดยมากหลังคลอดประมาณสัปดาห์ที่ 6-8 เมื่อลูกโตขึ้นและเริ่มไม่ดูดนมแล้ว แม่แมวก็จะกลับเข้าสู่วงรอบการเป็นสัดได้อีก และหากถูกผสมก็สามารถตั้งท้องได้อีกเช่นกัน ดังนั้นใน 1 ปี แม่แมวอาจมีลูกได้มากกว่า 3-4 ครอก และมีลูกแมวให้เจ้าของเลี้ยงได้มากกว่า 10-12 ตัวต่อปีเลยทีเดียวครับ ดังนั้นการควบคุมประชากรแมวที่เลี้ยงปล่อยจึงทำได้ค่อนข้างยากหากไม่ได้รับการทำหมัน  

เรื่องราวเกี่ยวกับคำถามด้านสูติกรรมยังไม่หมดแค่นี้ สัปดาห์หน้าเรามาคุยกันต่อครับ

หมอโอห์ม

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ และ ฝ่ายประชาสัมพันธ์

คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย