วานนี้ 4 มิถุนายน 2569 อัษฎางค์ ยมนาค หรือ เอ็ดดี้ นักวิชาการอิสระ โพสต์ข้อความวิเคราะห์สถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างประเทศไทยและกัมพูชาผ่านทางเฟซบุ๊กส่วนตัว โดยชี้ให้เห็นว่าปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบันไม่ใช่แค่เรื่องเส้นเขตแดน แต่เป็น สงคราม 3 ชั้น ที่มีความซับซ้อนและเชื่อมโยงกันอย่างมีนัยสำคัญ โดยมีข้อความว่า "สงคราม 3 ชั้น: ไทย-กัมพูชา ไม่ใช่แค่เรื่องเส้นเขตแดน #อัษฎางค์ยมนาค | #อ่านเกมอำนาจ

ความขัดแย้งไทย-กัมพูชาในปัจจุบันซับซ้อนเกินกว่าจะอ่านผ่านแว่นตาชายแดนแบบเดิม มันคือสงครามที่ดำเนินอยู่พร้อมกัน 3 ชั้น บนสนาม 3 ประเภท และมีผู้เล่นที่ต่างกันในแต่ละระดับ

ชั้นที่ 1 — อธิปไตย: สงครามกฎหมายที่เงียบแต่คมกริบ กัมพูชาเลือกเดินเกมรุกทางกฎหมายระหว่างประเทศ ด้วยการเปิดกระบวนการ “ประนอมข้อพิพาทภาคบังคับ” ภายใต้ภาคผนวก V ของ UNCLOS เพื่อผลักดันปัญหาพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลในอ่าวไทยออกจากโต๊ะทวิภาคีสู่เวทีพหุภาคี นัยของการเคลื่อนไหวนี้ชัดเจน กัมพูชาไม่ต้องการเจรจากับไทยสองต่อสอง เพราะในสนามนั้นไทยได้เปรียบทั้งขนาดเศรษฐกิจและน้ำหนักทางการทูตในภูมิภาค การดึงกลไกสากลเข้ามาเป็นตัวกลางคือการ “ปรับสนาม” ให้เอื้อต่อตัวเองมากขึ้น ฝ่ายไทยมีกรอบเวลา 21 วันในการแต่งตั้งผู้ประนอมฝ่ายไทย หากปล่อยให้หมดเวลา UN จะเข้ามาแทน ซึ่งหมายความว่าไทยจะสูญเสียอำนาจกำหนด narrative ในเวทีนั้นไปบางส่วน ณ วันนี้ โจทย์เร่งด่วนที่สุดของกรุงเทพฯ คือการระดมทีมผู้เชี่ยวชาญกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ และกำหนดยุทธศาสตร์ให้ชัดว่าจะ “รับเกม” หรือ “ต่อรองเงื่อนไข”
ขณะเดียวกัน ชายแดนภาคพื้นดินยังคงเป็นจุดระอุ ทั้งกรณีช่องบก จ.อุบลราชธานี ที่มีรายงานการเผชิญหน้าของกำลังพลและข้อกังวลเรื่องทุ่นระเบิด กับช่องสะงำ จ.ศรีสะเกษ ที่กลายเป็นพื้นที่ทับซ้อนระหว่างเส้นเขตแดนทางกายภาพและเขตอำนาจทางเศรษฐกิจสีเทา

ชั้นที่ 2 — พลังงาน: “กล่องดวงใจ” 26,000 ตารางกิโลเมตร ใจกลางของความขัดแย้งคือพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลขนาดราว 26,000 ตร.กม. ในอ่าวไทย ซึ่ง Reuters ประเมินว่าเก็บสำรองก๊าซธรรมชาติไว้ราว 12 ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต ตัวเลขนี้ไม่ใช่แค่มูลค่าทางเศรษฐกิจ มันคือ “ความมั่นคงทางพลังงาน” ระยะยาวของทั้งสองประเทศสำหรับไทย พื้นที่นี้ยิ่งมีความหมายพิเศษ เพราะไทยกำลังเผชิญกับการผลิตก๊าซในประเทศที่ลดลงต่อเนื่อง ขณะที่ต้นทุนนำเข้า LNG ยังผันผวนตามราคาตลาดโลก แหล่งพลังงานใหม่ในอ่าวไทยจึงไม่ใช่แค่โอกาสทางธุรกิจ แต่เป็น buffer ด้านพลังงานที่ไทยต้องการ ความขัดแย้งในชั้นนี้จึงไม่ใช่แค่ว่าเส้นแบ่งน่านน้ำควรอยู่ตรงไหน แต่คือใครจะได้สิทธิ์สัมปทานสำรวจและขุดเจาะ และภายใต้กรอบกฎหมายใด ตัวแปรที่ต้องจับตาซึ่งยังไม่ถูกพูดถึงมากนัก คือบทบาทของจีน ในฐานะทั้งพันธมิตรใกล้ชิดของกัมพูชาและผู้เล่นที่มีผลประโยชน์ทับซ้อนในพลังงานอ่าวไทย จีนไม่น่าจะวางเฉยในสมการนี้

ชั้นที่ 3 — ทุนสีเทา: รัฐซ้อนรัฐที่รัฐจัดการยาก ชั้นนี้ซับซ้อนที่สุดและอันตรายที่สุดในระยะยาว เพราะเกี่ยวข้องกับผู้เล่นที่ไม่ใช่รัฐ (non-state actors) ซึ่งมีทั้งเม็ดเงินมหาศาลและแรงจูงใจที่ไม่ต้องการให้ความขัดแย้งยุติลง
แนวชายแดนไทย-กัมพูชาในหลายจุดได้กลายเป็น “พื้นที่ระบายอากาศทางกฎหมาย” ช่องว่างที่เกิดขึ้นจากความแตกต่างของระบบกฎหมาย อำนาจการบังคับใช้ และโครงสร้างธรรมาภิบาลของสองฝ่าย กาสิโน บ่อนออนไลน์ และศูนย์กลางแก๊งคอลเซ็นเตอร์ตามแนวชายแดน ไม่ว่าจะเป็นบริเวณตรงข้ามช่องสะงำหรือปอยเปต ล้วนอาศัยช่องว่างนี้เป็นเกราะกำบัง ที่น่ากังวลกว่าคือเม็ดเงินจากทุนสีเทาเหล่านี้ไม่ได้หมุนอยู่แค่ในเศรษฐกิจใต้ดิน แต่ถูกนำไปสร้างเครือข่ายผลประโยชน์กับผู้มีอิทธิพลและเจ้าหน้าที่รัฐระดับท้องถิ่นทั้งสองฝั่ง จนเกิดเป็น “พื้นที่สีเทาทางอำนาจ” ที่รัฐส่วนกลางเอื้อมมือเข้าไปจัดการได้ยาก หรือในบางครั้งถูกใช้เป็นเครื่องมือต่อรองผลประโยชน์นอกระบบ กล่าวง่ายๆ: ทุนสีเทาบางกลุ่มได้ “ประโยชน์” จากความขัดแย้งที่ดำรงอยู่ต่อไป การแก้ปัญหาชายแดนในชั้นนี้จึงต้องการมากกว่านักการทูตและทนายความ

อ่านเกมรวม: 3 ชั้นเชื่อมกันอย่างไร สิ่งที่ทำให้สงครามนี้ซับซ้อนคือทั้ง 3 ชั้นไม่ได้ดำเนินแยกขาดจากกัน แต่ต่างเป็นเลเวอเรจของกันและกัน กัมพูชาใช้การเดินเกม UNCLOS (ชั้น 1) เป็นแรงกดดันเพื่อต่อรองเงื่อนไขการพัฒนาพลังงานร่วม (ชั้น 2) ขณะที่ทุนสีเทา (ชั้น 3) อาศัยความตึงเครียดที่ยังคงดำรงอยู่เป็นพื้นที่ปฏิบัติการต่อไป สำหรับไทย การตอบสนองที่แยกแต่ละชั้นออกจากกันอาจเป็นกับดัก เพราะการแก้ได้เพียงชั้นเดียวโดยไม่จัดการอีกสองชั้น จะไม่นำไปสู่เสถียรภาพที่แท้จริง โจทย์ที่ยากที่สุดของรัฐบาลไทยในขณะนี้จึงไม่ใช่การตัดสินใจว่าจะสู้หรือประนอม แต่คือการ อ่านให้ออกว่ากำลังแพ้อยู่ชั้นไหน แล้วเลือกทรัพยากรไปใช้ให้ถูกสนาม"

หลังจากที่โพสต์ของ เอ็ดดี้ นักวิชาการอิสระ เผยแพร่ลงมาบนโลกออนไลน์ ทำเอาชาวเน็ตต่างก็เข้าไปคอมเมนต์กันสนั่น เช่น

"อาจารย์วิเคราะห์ได้ดีและชัดเจนค่ะ"

"ตรงประเด็นค่ะ"

"หน่วยงานรัฐของไทยที่ดูแล รับผิดชอบ เพื่อไม่ให้เกิดปัญหา และความเสียหาย ต่อ ชีวิต ทรัพย์สิน ของคนไทย ได้อย่างมีคุณภาพและประสิทธิภาพไหม เมื่อทราบเหตุ ปัญหา ความขัดแย้ง!"

"ครับผม..ขอบพระคุณครับ"

"ขอบคุณครับ"

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพจาก เฟซบุ๊ก เอ็ดดี้ อัษฎางค์