ในการปกครองประเทศไม่ว่าจะเป็นระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ระบอบประชาธิปไตย ระบอบสังคมนิยมประชาธิปไตย หรือระบอบเผด็จการ ภาวะผู้นำไม่ว่าระบอบใดย่อมมีความสำคัญต่อการปกครองของประเทศในระบอบนั้นๆ อย่างไรก็ดี ปัจจัยสำคัญของภาวะผู้นำมีปัจจัยเป็นองค์ประกอบที่สำคัญ 3 ประการ คือ ผู้นำ ผู้ตาม และสถานการณ์

ผู้นำกับผู้ตามเป็นสิ่งคู่กัน ผู้นำที่ดีต้องรู้จักว่าผู้ตามเป็นใคร พวกเขาคิดอย่างไร ผู้นำที่ดีจะต้องเป็นผู้ที่รู้จักหาสมัครพรรคพวกและรู้จักสร้างคนเก่งโดยไม่กลัวว่าบรรดาผู้ตามหรือลูกน้องจะเก่งกว่าเพราะปัญหาอยู่ที่ว่าถ้าไม่มีคนเก่งเข้ามาร่วมงานจะทำงานไม่ได้ดี ผลงานที่ออกมาก็จะไม่ดีด้วย อย่างไรก็ดี ผู้นำที่ฉลาดจะทำงานให้ประสบความสำเร็จอย่างดีต้องมีที่ปรึกษาที่เก่งและดีด้วย นอกจากนี้ผู้นำที่เก่งและดีต้องมีเทคนิคในการจูงใจ สร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้ร่วมงาน โดยเฉพาะผู้ใต้บังคับบัญชารวมทั้งผู้ที่เกี่ยวข้องทั้งโดยตรงและโดยอ้อม สรุปรวมความว่าผู้นำที่ดีจะต้องรู้จักคน รู้จักคิด และรู้จักงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้นำทางการเมืองนอกจากรู้จักคิด รู้จักพันธกิจที่ต้องรับผิดชอบแล้ว จะต้องรู้จักการประนีประนอม การตัดสินใจด้วยทักษะและความรอบคอบ มิใช่ตัดสินด้วยอารมณ์หรือความรู้สึกเพราะผลกระทบที่เกิดขึ้นจะมีผลกระทบต่อตัวเองและที่สำคัญคือกระทบต่อส่วนรวม สำหรับภาวะผู้นำในทางการเมืองนั้นสถานการณ์เป็นองค์ประกอบที่สำคัญในการสร้างผู้นำ

เช่น ในทางการเมืองที่เกิดขึ้นในประวัติศาสตร์ต่างประเทศ ได้แก่ อดอล์ฟ ฮิตเลอร์ ผู้นำเผด็จการแห่งประเทศเยอรมนี สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่นำประเทศไปสู่ความรุ่งเรืองและล่มสลายในที่สุด เป็นต้น สำหรับประเทศไทยที่นำมาอ้าง ได้แก่ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ อดีตนายกรัฐมนตรี ที่ประกาศว่าขอรับผิดชอบแต่ผู้เดียว ซึ่งปกครองประเทศตั้งแต่ปฏิวัติต่อจอมพล ป. พิบูลสงคราม และปกครองประเทศในระบอบเผด็จการเป็นเวลา 6 ปี จนถึงแก่อนิจกรรม ส่วนผู้ปกครองโดยระบอบเผด็จการคนหลังสุด คือ พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา อดีตผู้บัญชาการทหารบก ที่เป็นคนกลางเข้ามาห้ามทัพด้วยการปฏิวัติสำเร็จกลายเป็นนายกรัฐมนตรีในระบอบเผด็จการและปัจจุบันดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในระบอบประชาธิปไตยครึ่งใบ หรือประชาธิปไตยฟันปลอมซึ่งต้องปรับเปลี่ยนบทบาทในการบริหารจากอำนาจเด็ดขาดสู่การบริหารที่มีตัวแทนประชาชนเข้าร่วมด้วย

ภาวะผู้นำที่กล่าวมาข้างต้นนี้ นอกจากทางการเมืองแล้วทางธุรกิจก็เช่นกัน ผู้นำธุรกิจมีส่วนสำคัญที่ทำให้กิจการพ้นวิกฤติ เล่าจื๊อ นักปราชญ์จีนในอดีตกล่าวว่า ผู้นำที่แย่ที่สุด คือ ผู้นำที่คนเกลียด ผู้นำที่คนกลัว ส่วนผู้นำที่ดีที่สุด ได้แก่ ผู้นำที่ทำให้ทุกคนทำทุกอย่างด้วยตนเอง

สุดท้ายนี้ สรุปรวมความว่ามีปัจจัย 7 ประการ ในการที่จะเป็นผู้นำที่ดีคือ

1.รู้จักไว้วางใจผู้ใต้บังคับบัญชา

2.รู้จักพัฒนาวิสัยทัศน์

3.เป็นคนใจเย็น

4.รู้จักกระตุ้นให้ผู้ใต้บังคับบัญชากล้าเสี่ยง

5.มีความชำนาญในการบริหารกิจการที่รับผิดชอบ

6.ยอมรับความเห็นต่าง

7.ทำสิ่งที่ยากได้เป็นสิ่งที่ง่าย

ถ้าผู้นำคนใดไม่ว่าทางธุรกิจหรือทางการเมืองมีภาวะผู้นำที่สามารถปฏิบัติตามข้อเสนอแนะดังกล่าวจะประสบความสำเร็จในกิจการ คนเป็นผู้นำสำหรับการเมืองของประเทศไทยในปัจจุบันซึ่งกำลังเข้าสู่โหมดการเมืองในระบอบประชาธิปไตยครึ่งใบ ซึ่งเป็นผู้นำในการบริหารเป็นบุคคลคนเดียวกับผู้นำเผด็จการที่ปรับเปลี่ยนจากผู้บริหารในระบอบเผด็จการสู่การบริหารประเทศภายใต้กติกาใหม่ จึงหวังว่าคงจะปรับพฤติกรรมจากอดีตเผด็จการสู่ภายใต้กติกาใหม่ได้ จะนำการบริหารประเทศด้วยการสร้างสังคมไทยให้เป็นสังคมประชาธิปไตยที่แท้จริงตามที่ประชาชนผู้รักชาติ รักประชาธิปไตยตั้งความหวังไว้