ดังนั้นรัฐบาลจึงเป็นปัจจัยสำคัญในการทำให้ประชาชนสมหวังหรือผิดหวังในสิ่งที่ตั้งความปรารถนาไว้ แต่เราก็ต้องยอมรับความจริงว่าโลกนี้มีรัฐบาลสองชนิด คือ รัฐบาลเสรีนิยม กับรัฐบาลเผด็จการนิยม แต่ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลชนิดใด เราก็มักได้ยินตลอดเวลาว่า ทุกรัฐบาลก็อ้างว่าตนทำเพื่อประเทศชาติส่วนอ้างแล้วประชาชนจะได้ประโยชน์แท้จริงหรือไม่ ก็ต้องติดตามดูกันต่อไป

มีคำถามว่าก็ในเมื่อคนส่วนใหญ่ประกาศตัวว่าตนเองรักอิสระ เสรีภาพ และความเท่าเทียมกัน แล้วทำไมจึงยังคงมีรัฐบาลเผด็จการนิยม คำตอบเรื่องนี้ก็อยู่ที่ว่าคุณเกิดในประเทศไหนและอยู่ในสังคมเช่นไร หากคุณรักเสรีภาพมากเหลือเกินแต่คุณดันไปเกิดอยู่ในประเทศที่มีรัฐบาลเผด็จการปกครอง แบบนี้คุณก็หมดโอกาสได้ลิ้มรสของเสรีภาพ

แต่ในยุคนี้กลับมีคำถามตามมาอีกว่า แล้วคุณแน่ใจหรือว่า หากคุณดันได้ไปเกิดในประเทศที่อ้างว่าทุกตารางนิ้วมีเสรีภาพ มีอิสรภาพ แต่เมื่อเอาเข้าจริงๆ แล้ว ก็พบว่าคำกล่าวอ้างที่ว่านั้นก็เป็น
แค่เพียงโฆษณาชวนเชื่อ เมื่อเป็นแบบนี้คุณจะแก้ปัญหาอย่างไร

แต่อย่างไรก็ตาม ก็ยังมีคำถามตามมาเรื่อยๆ อีกว่า แล้วเสรีภาพที่หลายคนอ้างถึงนั้นต้องมีขอบเขตหรือไม่ เสรีภาพของประชาชนต้องอยู่ภายใต้การกำหนดของรัฐบาลหรือไม่ หรือว่าเมื่ออ้างเสรีภาพแล้ว ทุกอย่างไม่สามารถเข้ามาจำกัดหรือขีดวงให้กับเสรีภาพได้อีกต่อไป ถ้าเป็นแบบนี้แล้ว ก็มีคำถามตามมาอีกว่าแล้วสังคมจะหาความพอดี และความสงบได้จริงหรือ คนที่อ้างเสรีภาพทุกคนเคารพในเสรีภาพของคนอื่นจริงหรือ

ย้อนกลับไปดูเหตุจลาจลในหลายมลรัฐในสหรัฐอเมริกาในขณะนี้ ซึ่งหลายคนเรียกว่าปรากฏการณ์ George Floyd ก็ทำให้เกิดคำถามตามมาอีกว่า การที่คนอเมริกันอ้างเสรีภาพกันนั้น จริงๆ แล้วเขามีเสรีภาพมากน้อยแค่ไหน แล้วเขาใช้เสรีภาพโดยไม่ละเมิดเสรีภาพของผู้อื่นหรือไม่

ถ้าจะอ้างคำพูดของ Thomas Jefferson ในคำประกาศอิสรภาพของอเมริกัน (Declaration of Independence) โดยเฉพาะประเด็น that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable rights, that among these are life, liberty and the pursuit of happiness. That to secure these rights, governments are instituted among men, deriving their just powers from the consent of the governed, that whenever any form of government becomes destructive of these ends, it is the right of the people alter or to abolish it, and to institute new government, laying its foundation on such principles and organizing its powers in such form, as to them shall seem most likely to effect their safety and happiness. (ขออนุญาตสรุปว่า มนุษย์ทุกคนเกิดมาเท่าเทียมกัน มีสิทธิในชีวิต มีเสรีภาพในการแสวงหาความสุข รัฐบาลถูกตั้งขึ้นมาด้วยความยินยอมของผู้ถูกปกครอง หากรัฐบาลใดทำลายสิทธิเสรีภาพประชาชน ประชาชนมีสิทธิล้มล้างรัฐบาลนั้น แล้วตั้งรัฐบาลใหม่ เพื่อความมั่นคงปลอดภัยและความสุขของประชาชน)

คำถามทิ้งท้ายคือ แล้วรัฐบาลมาจากไหน ส่วนประชาชนตระหนักและรับผิดชอบในสิทธิเสรีภาพของตนเองมากน้อยเพียงใด ขอย้ำว่าสองปัจจัยนี้คือสิ่งสำคัญที่ทำให้ประเทศชาติพัฒนาหรือเสื่อมทรุดได้