วันนี้เป็นวันพุธที่ 12 สิงหาคม 2563 เป็นวันแม่แห่งชาติ เป็นโอกาสสำคัญที่คนทั้งหลายจะได้ใช้วาระและโอกาสอันสำคัญนี้น้อมรำลึกถึงพระคุณแม่ เพราะเมื่อใดก็ตามที่คนเรานึกถึงแม่ก็จะมีความอบอุ่นกายใจ มีความมั่นคงในจิตใจ ไม่หวั่นไหวด้วยภยันตรายใดๆ ดังนั้นจึงไม่ควรที่จะพลาดโอกาสอันสำคัญนี้ไปโดยเปล่าประโยชน์

และแม่ในที่นี้นอกจากแม่บังเกิดเกล้าแล้วยังต้องน้อมรำลึกถึงพระคุณของแม่อีกสองแม่ คือมาตุภูมิหรือแผ่นดินแม่ และแม่ซื้อซึ่งเป็นขวัญเป็นกำลังจิตใจให้คนเรามีสติเป็นปกติมั่นคงดำรงรักษาความเป็นผู้เป็นคนไว้ได้สมกับที่เกิดมาเป็นคน

ยามนี้เป็นยุคสมัยที่สังคมผันแปรเปลี่ยนแปลงไปเป็นอันมาก ซึ่งแน่นอนว่าผลกระทบจากพัฒนาการของโลกภายนอกย่อมส่งผลต่อความรู้สึกนึกคิดและจิตใจของคนทั้งหลายด้วย และที่เห็นได้ง่ายที่สุดก็คือเมื่อพัฒนาการของประเทศไม่เป็นไปโดยสม่ำเสมอก็จะทำให้ผู้คนพรากพ่อพรากแม่จากบ้านเกิดเมืองนอนในชนบทเข้ามาหางานทำในเมือง

จึงเป็นเหตุให้ห่างแม่และห่างจากการซึมซับรับเอาชีวิตจิตใจที่ดีงามและแบบอย่างของแม่มาประพฤติปฏิบัติให้บังเกิดเป็นคุณค่าแก่ชีวิตของตน และขยายไปถึงคนที่ต้องรับอุปการะที่เสมือนหนึ่งรับอุปการะจากแม่ด้วย นี่คือผลธรรมดาที่ง่ายที่สุดที่เห็นชัดที่สุดในปัจจุบันนี้

และเมื่อเศรษฐกิจ สังคม บีบรัดตัวมากขึ้นก็ยิ่งทำให้ความพลัดพรากจากความเป็นลูกเป็นแม่และพระคุณทั้งหลายของแม่ยิ่งห่างเหินออกไป การซึมซับเอาแบบอย่างของแม่มาสู่ลูก จากลูกไปสู่ผู้อื่นก็ยิ่งผันแปรตามไปด้วย

และยิ่งปัจจุบันนี้สังคมมนุษย์กำลังเข้าสู่ยุคของสังคมผู้สูงวัย คือมีผู้สูงวัยเพิ่มมากขึ้นและมีวัยที่ยืดยาวมากขึ้นกว่าแต่ก่อนมาก ดังนั้นจึงทำให้เรื่องของแม่ขยายวงและเกิดผลกระทบเป็นวงกว้างมากขึ้น

อันพระคุณของแม่บังเกิดเกล้านั้นเป็นพระคุณที่อุ้มท้องให้กำเนิดชีวิตลูกน้อยและความยากลำบาก ความเสียสละ กลั่นเลือดในอกเป็นน้ำนม อดตาหลับขับตานอนดูแลรักษาพยาบาลลูกน้อยให้มีความสมบูรณ์เติบโต การพร่ำสอนทุกสิ่งอย่างตั้งแต่การกินอยู่หลับนอนยกระดับมาถึงการสอนให้รู้จักผู้คนทั้งหลาย รู้จักความดี ความชั่ว รู้จักสิ่งที่ควรประพฤติปฏิบัติ รู้จักสิ่งที่ควรละควรเว้น และบรรดาสรรพวิทยาทั้งหลายก็ได้อาศัยแม่เป็นผู้ประสิทธิประศาสน์ให้ทั้งสิ้น

พระคุณนี้จึงล้นฟ้ามหาสมุทรที่ชีวิตคนเราชีวิตหนึ่งนั้นไม่มีวันที่จะชดใช้ได้หมดสิ้น ดังนั้นเมื่อสภาพเศรษฐกิจสังคมเปลี่ยนแปลงไปแม่ผู้สูงวัยก็มีมากขึ้น และวันเวลาที่แม่อยู่ในวัยที่สูงวัยก็ยาวนานมากขึ้น และยิ่งมากขึ้นเท่าใด ความชรา ความเจ็บความป่วยก็จะครอบงำมากขึ้นและนานมากขึ้นเท่านั้น

การกระทำกตเวทีต่อแม่ผู้มีพระคุณจึงเป็นเรื่องสำคัญ ที่แม้จะมีความบีบคั้นทางเศรษฐกิจ สังคมอย่างไรก็ควรจะประพฤติปฏิบัติคงไว้ให้สม่ำเสมอ เพราะกตัญญูกตเวทีที่กระทำนี้แหละที่เป็นขีดเส้นแบ่งความเป็นคนดี คนชั่ว เพราะไม่ได้แบ่งกันที่ฐานะหน้าที่การงานหรือความมั่งมีมากมายในสมบัติพัสถานใดๆ

แต่ทว่าสังคมปัจจุบันนี้กลับมีข่าวคราวลูกทอดทิ้งพ่อแม่ให้ได้ยากลำบากถึงขนาดโดดเดี่ยวเดียวดาย นอนตายอยู่คนเดียวกับบ้านก็มีเป็นข่าวให้ได้ยินกับถมเถไป

นั่นเป็นเรื่องสำคัญที่เราทั้งหลายควรจะได้ตระหนักและคิดอ่านป้องกันแก้ไขหรือเตรียมรับมือไว้จงทั่วทุกตัวคน อย่าให้ต้องแบกรับชะตากรรมตกนรกหมกไหม้ทางใจในปัจจุบันหรือแม้ที่จะตกนรกหมกไหม้ในภพอื่นใดเลย

อันคนเราเกิดมาชีวิตหนึ่ง ขอเพียงมีโอกาส มีสำนึกและได้ประพฤติปฏิบัติในการกระทำกตัญญูกตเวทีต่อแม่ แม้เพียงประการนี้ประการเดียวก็จะเป็นอันมั่นคงและมั่นใจได้ว่าชีวิตนี้จะเป็นคนดี จะประกอบแต่สิ่งที่ดี จะได้รับผลที่ดีและมีชีวิตที่ดีโดยไม่ต้องสงสัยใดๆ เลย

เพราะในประการนี้พระบรมศาสดาทรงตรัสสอนรับรองเป็นมั่นคงว่าเป็นมงคลสูงสุด ประพฤติปฏิบัติแล้วจะเป็นที่รักแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้ไม่พ่ายแพ้ในที่ทั้งปวง เป็นผู้ที่มีชัยชนะในที่ทั้งปวง เป็นผู้ที่มีจิตใจอันเกษม ซึ่งไม่มีทางที่จะซื้อหาได้ด้วยวิธีการอื่น นอกจากความกตัญญูกตเวทีเท่านั้น

จากแม่บังเกิดเกล้าก็ยังมีแผ่นดินแม่หรือมาตุภูมิอันเป็นแผ่นดินเกิด อันเป็นแผ่นดินที่อยู่ ที่ทำกินและแผ่นดินอันเป็นที่ตาย แม้ที่สุดยังเป็นแผ่นดินที่รองรับเถ้ากระดูกยามที่ไม่มีชีวิตแล้ว

แผ่นดินนี้สมเด็จพระมหากษัตริย์และบรรพบุรุษไทยทั้งหลายได้พลีชีพหยาดเหงื่อแรงกายพิทักษ์รักษาไว้จนถึงรุ่นเราท่านทั้งหลายให้เป็นเรือนเกิด เรือนตาย ให้ได้กินได้อยู่จนถึงทุกวันนี้ก็เป็นพระคุณล้นฟ้ามหาสมุทรเหมือนกัน เพราะเหตุนี้แผ่นดินนี้จึงได้ชื่อว่ามาตุภูมิคือแผ่นดินแม่หรือแผ่นดินของแม่นั่นเอง หรือนัยหนึ่งก็คือแผ่นดินที่ให้กำเนิดความเป็นผู้เป็นคนแก่เราท่านทั้งหลายนั้น

ดังนั้นการกระทำกตัญญูกตเวทีต่อมาตุภูมิจึงเป็นกิจสำคัญของความเป็นคนอีกประการหนึ่งและภารกิจนี้ก็มีความสำคัญมาก เพราะหากไม่มีมาตุภูมิเสียแล้ว ไหนเลยจะมีเรือนเกิด เรือนตายที่ทิ้งเถ้ากระดูก

การกระทำกตัญญูกตเวทีต่อมาตุภูมินี้ก็ด้วยการพิทักษ์รักษามาตุภูมินี้ให้ดำรงคงไว้ซึ่งเอกราชอธิปไตย ไม่ถูกเบียดเบียนข่มเหงจากอริราชศัตรูอื่นใด และไม่ถูกเบียดเบียนทำลายด้วยลูกของแผ่นดินกันเอง

การบำรุงรักษามาตุภูมินี้ให้มั่นคงยืนยงตราบเท่าฟ้าดินสลายนั้นไม่ต้องถึงกับให้ข้าวให้น้ำหรือจ่ายเงินดูแลเป็นรายเดือน เพียงแค่ทำหน้าที่ของความเป็นลูกของแผ่นดินให้ดีก็พอแล้ว หน้าที่ลูกของแผ่นดินนั้นเป็นไฉน

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9ตรัสสอนเป็นอันมากตลอดพระชนม์ชีพว่าความสามัคคีเป็นพลังค้ำจุนแผ่นดินไทยดังนั้นการทำให้มาตุภูมิหรือแผ่นดินแม่นี้มีกำลังแข็งแรงมั่นคงเป็นแผ่นดินแม่ที่จะพึ่งพาอาศัยอยู่กินไปตลอดชีวิตก็เพียงแค่สร้างความสามัคคี สร้างความรักสมัครสมาน สร้างความปรองดองขึ้นในชาติบ้านเมือง

ไม่กระทำการใดที่เป็นการบ่อนทำลายความสามัคคีหรือทำให้เกิดการแตกแยกทะเลาะเบาะแว้งกัน ทั้งพึงเข้าใจว่าการที่อริราชศัตรูจะพิฆาตทำลายมาตุภูมิของเรานั้นก็มีอันตรายจากการทำให้เกิดความแตกแยกแตกสามัคคีนี่แหละ ดังนั้นเมื่อเราทั้งหลายสังวรระวังในเรื่องนี้ก็จะมีความสวัสดีในที่ทั้งปวง

เมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมหาราชทรงมีพระราชดำริให้จัดทำตราประจำแผ่นดิน ก็ทรงโปรดให้ใช้พระคาถากำกับตราแผ่นดิน ซึ่งสมเด็จพระสังฆราช (สา) วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม พระสหายในธรรมของพระองค์ทรงคิดค้นถวาย และได้ใช้เป็นคาถากำกับตราแผ่นดินนั้น

ก็ยืนยันชัดเจนว่า “สัพเพสังสังฆภูตานัง สามัคคี วุฑฒิสาธิกา” ซึ่งแปลว่าการแผ่นดินจักสำเร็จได้ด้วยความสามัคคี

พระบรมศาสดาเองก็ทรงตรัสสรรเสริญความสามัคคีว่าเป็นบ่อเกิดแห่งความสุข คือเป็นความสุขทั้งในส่วนตน ส่วนท่าน และส่วนรวมไปพร้อมกันด้วย จึงเป็นเรื่องที่เราท่านทั้งหลายจะได้น้อมนำมาประพฤติปฏิบัติเพื่อความสวัสดีแก่ตนจงทั่วกัน

แต่น่าเสียดายนักที่พวกนักวิชาการหัวนอกทั้งหลายได้ก่อกบฏไม่นำตราแผ่นดินนี้มาใช้ในราชการทั่วไป กลับเอารูปสิงสาราสัตว์มาเป็นตราประจำส่วนราชการแทน จึงอาจเป็นเหตุให้พฤติกรรมของผู้ที่เกี่ยวข้องได้ยึดถือพฤติกรรมของสัตว์เหล่านั้นมาเป็นพฤติกรรมในการประพฤติปฏิบัติตน จึงทำให้บ้านเรือนเดือดร้อนทุกหย่อมหญ้า

อีกแม่หนึ่งคือแม่ซื้อหรือขวัญสติที่กำกับกายใจให้เป็นผู้เป็นคน ไม่วิปริตวิปลาสแปรปรวนไปจนไม่เป็นผู้เป็นคน ดังนั้นเมื่อจะรักษาความเป็นคนให้ดำรงคงอยู่จึงมีแต่ต้องน้อมนำบำรุงรักษาแม่ซื้อนี้ไว้ให้ดี ซึ่งกระทำได้ก็แต่โดยการศึกษาปฏิบัติหรือที่เรียกว่ากระทำสิกขา คือศึกษาและปฏิบัติในการอบรมจิตใจของตนให้มีความตั้งมั่น มีความบริสุทธิ์ มีความบันเทิงอยู่เป็นนิจ

ดังนี้แล้วก็จะได้รับประโยชน์จากการกระทำกตัญญูกตเวทิตาต่อแม่ด้วยประการฉะนี้