ขณะนี้มีเรื่องที่จะต้องทำความเข้าใจเพื่อจะได้ไม่ตกเป็นเครื่องมือให้ใครเขาหลอกไปทะเลาะกับประเทศจีนและประเทศลาว และต้องรีบทำความเข้าใจกันโดยด่วนเพราะมีการโหมกระแสสร้างความเข้าใจผิดและสร้างความเกลียดชังระหว่างไทย จีน และลาว อย่างเป็นล่ำเป็นสัน

นั่นคือการปั่นกระแสข่าวกันอย่างครึกโครมว่าประเทศจีนและประเทศลาวได้สร้างเขื่อนกักน้ำในแม่น้ำโขงทำให้แม่น้ำโขงแห้งขอด เป็นเหตุให้เกษตรกรไม่สามารถทำการเกษตรได้ และเป็นเหตุให้ชาวประมงไม่สามารถทำการประมงได้

เป็นการปั่นกระแสที่สืบเนื่องมาเป็นระยะๆ โดยมีการปูกระแสเรื่องนี้มานานนับปีแล้ว และเมื่อย่างเข้าสู่หน้าแล้งในขณะนี้ก็ยิ่งโหมกระแสหนักขึ้น ซึ่งทำให้เกิดความเข้าใจผิดและอาจนำไปสู่การทะเลาะเบาะแว้งหรือความเกลียดชังระหว่างไทย จีน และลาวได้ ดังนั้นจึงต้องทำความเข้าใจเรื่องนี้กันให้กว้างขวางที่สุด

ก่อนอื่นก็ต้องประกาศยืนยันตั้งแต่ต้นว่า ประเทศจีนและประเทศลาวไม่ได้กั้นเขื่อนในแม่น้ำโขงในส่วนที่เป็นแม่น้ำกั้นเขตแดนระหว่างประเทศ และที่กั้นเขื่อนนั้นก็ไม่เกี่ยวกับปริมาณน้ำในแม่น้ำโขงเลย ซึ่งต้องทำความเข้าใจก่อนว่าสภาพแม่น้ำโขงนั้นเป็นอย่างไร

แม่น้ำโขงเริ่มขึ้นจากตอนใต้สุดของประเทศจีนซึ่งจรดกับประเทศพม่าด้านตะวันตก จรดกับประเทศลาวด้านตะวันออก และไหลต่ำลงมายังจังหวัดเชียงรายของประเทศไทย จากนั้นก็ไหลเข้าไปยังประเทศลาวที่แขวงหลวงพระบาง แล้ววกเข้ามาเป็นแม่น้ำกั้นเขตแดนไทย-ลาว อีกครั้งหนึ่งตั้งแต่จังหวัดหนองคาย มุกดาหาร นครพนม อุบลราชธานี แล้ววกเข้าประเทศลาวอีกครั้งหนึ่ง

จากประเทศลาวก็ไหลเข้าสู่ประเทศกัมพูชา จากประเทศกัมพูชาก็ไหลไปเข้าประเทศเวียดนามที่โฮจิมินห์ซิตี้ และมีปลายสุดของแม่น้ำโขงจรดกับพื้นที่อ่าวไทยที่ติดต่อกับทะเลจีนใต้

ในประเทศจีนไม่มีแม่น้ำโขง โดยจีนภาคตะวันตกมีแม่น้ำหลายสาย และที่ไหลรวมลงภาคใต้ก็คือแม่น้ำล้านช้างไหลมาออกแม่น้ำโขง สำหรับจีนภาคตะวันออกมีแนวแม่น้ำไหลขวางสองสายคือแม่น้ำฮวงโหและแม่น้ำแยงซีเกียง ไหลไปออกด้านตะวันออกของประเทศจีน

ประเทศจีนไม่ได้กั้นเขื่อนในแม่น้ำโขงเลยแม้แต่เขื่อนเดียว การทำเขื่อนกั้นน้ำในประเทศจีนได้กระทำในแทบทุกแม่น้ำใหญ่รวมทั้งแม่น้ำแยงซีเกียงและแม่น้ำล้านช้าง เพราะเมื่อเป็นแม่น้ำในประเทศจีนเขาก็มีสิทธิ์ที่จะทำเขื่อนกั้นแม่น้ำได้ ซึ่งเป็นผลให้เวลาถึงฤดูน้ำ น้ำก็ไม่ไหลบ่าท่วม ครั้นถึงหน้าแล้งน้ำที่กักเก็บไว้ก็สามารถใช้และปล่อยมาทางปลายน้ำได้ ดังนั้นการที่จีนกั้นเขื่อนในประเทศของเขาจึงเป็นสิทธิ์ตามกฎหมายระหว่างประเทศที่กระทำกันทั่วโลก

ส่วนแม่น้ำโขงที่ไหลเข้าไปในดินแดนประเทศลาว กัมพูชา และเวียดนามนั้น เมื่อเป็นแม่น้ำในประเทศของเขาเขาก็มีสิทธิ์สร้างเขื่อนได้ แต่เป็นการสร้างเขื่อนบางส่วนและเปิดเส้นทางน้ำให้เดินเรือได้ โดยประเทศลาวสร้างเขื่อนรวมสิบกว่าแห่ง กัมพูชาเกือบหกแห่ง และเวียดนามก็ประมาณหกแห่ง

การกั้นเขื่อนแม่น้ำโขงในดินแดนประเทศลาว กัมพูชา และเวียดนามนั้นไม่ได้เกี่ยวกับปริมาณน้ำในแม่น้ำโขงเพราะเป็นแม่น้ำในประเทศของเขา โดยการสร้างเขื่อนในลาวนั้นเป็นเขื่อนเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้า ซึ่งประเทศไทยและหลายประเทศก็ไปลงทุนสร้างเขื่อนที่นั่น

แม่น้ำโขงตลอดทั้งสายเป็นแม่น้ำที่กั้นเขตแดนอยู่เพียงสามช่วงเท่านั้นคือ

ช่วงแรก เป็นแม่น้ำโขงที่กั้นเขตแดนจีน พม่า ลาว ทางตอนเหนือสุด หรือที่ต้นน้ำลงมาถึงจังหวัดเชียงราย สภาพแม่น้ำที่กั้นเขตแดนสามประเทศนี้ไม่มีใครสามารถสร้างเขื่อนได้ และก็ไม่มีใครไปสร้างเขื่อนเลยแม้แต่เขื่อนเดียว

ช่วงที่สอง คือแม่น้ำโขงที่กั้นเขตแดนไทย-ลาว บริเวณจังหวัดเชียงราย ตั้งแต่อำเภอเชียงแสน อำเภอเชียงของ ก่อนที่จะไหลเข้าไปในประเทศลาวที่แขวงหลวงพระบาง ช่วงนี้ก็เป็นแม่น้ำโขงที่กั้นเขตแดนและไม่มีประเทศใดไปสร้างเขื่อนเลย เพราะไม่สามารถสร้างเขื่อนได้ตามกฎหมายระหว่างประเทศ

ช่วงที่สาม คือแม่น้ำโขงที่ไหลออกจากประเทศลาวมาออกที่จังหวัดหนองคาย และเป็นแม่น้ำกั้นเขตแดนระหว่างไทย-ลาว ไปจนถึงจังหวัดมุกดาหาร นครพนม อุบลราชธานี แม่น้ำโขงช่วงนี้ก็เป็นแม่น้ำกั้นเขตแดนซึ่งไม่มีใครกั้นเขื่อนเลยแม้แต่เขื่อนเดียว

ดังนั้นที่มีการกล่าวหาว่าจีนกั้นเขื่อนในแม่น้ำโขงจึงเป็นความเท็จโดยสิ้นเชิง และที่กล่าวหาว่าลาวกั้นเขื่อนในแม่น้ำโขงนั้นก็เป็นการใช้สิทธิ์กั้นเขื่อนได้ในเมื่อเป็นแม่น้ำโขงที่ไหลเข้าไปอยู่ในแผ่นดินประเทศลาว ซึ่งรวมทั้งกัมพูชาและเวียดนามด้วย ซึ่งเป็นเรื่องแปลกว่าการปั่นกระแสข่าวเท็จนั้นมุ่งให้เกิดการทะเลาะเบาะแว้งระหว่างไทย จีน และลาวเท่านั้น แต่มิได้ระบุถึงกัมพูชาและเวียดนาม ทั้งๆ ที่กัมพูชาก็สร้างเขื่อนหลายเขื่อน

หลังจากมีการขุดลอกแม่น้ำโขงตามแผนปฏิบัติการซันย่าซึ่งเป็นการขุดลอกแม่น้ำโขงและเกี่ยวข้องกับประเทศไทยก็เฉพาะช่วงที่กั้นเขตแดนสองช่วง โดยประเทศไทยไม่ยินยอมลงนามในแผนปฏิบัติการซันย่าจึงไม่มีการขุดลอกแม่น้ำโขงในเขตอธิปไตยของประเทศไทย จึงเป็นเหตุให้แม่น้ำโขงฝั่งลาวที่มีการขุดลอกมีน้ำเต็มเปี่ยมและไม่ได้ขาดแคลนใดๆ ในขณะที่แม่น้ำโขงที่กั้นเขตแดนส่วนฝั่งไทยตื้นเขินจนใกล้จะเป็นเนินดินอยู่แล้ว

ที่สำคัญ เกษตรกรไทยไม่เคยใช้น้ำจากแม่น้ำโขงทำการเกษตรเลย และชาวประมงไทยก็ไม่เคยใช้น้ำจากแม่น้ำโขงเข้ามาทำประมงในประเทศไทยเลย

ความจริงเป็นเช่นนี้ ดังนั้นชาวไทยจึงต้องไม่ยอมให้ใครมาหลอกให้ไปทะเลาะเบาะแว้งกับจีนและลาวเพื่อประโยชน์ของต่างชาติอีกต่อไป