คุณเชื่อไหมว่า คนไทยจำนวนไม่น้อยไม่รู้ลึกซึ้งว่าสมเด็จพระปิยมหาราชเจ้า หรือพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 5 ของสยามประเทศในวันก่อน หรือประเทศไทยในปัจจุบัน ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณอันล้นพ้นหาที่สุดมิได้ต่อแผ่นดินสยาม และต่อพสกนิกรสยามทุกคน 

หลายคนจำได้เพียงเลาๆ ว่า ทรงเลิกทาสแต่ก็ไม่สามารถอธิบายถึงพระบรมราโชบายที่ทรงสามารถเลิกทาสได้โดยแผ่นดินไทยไม่เกิดสงครามกลางเมือง เหมือนเช่นที่เกิดขึ้นในดินแดนที่เรียกว่าสหรัฐอเมริกาในปัจจุบัน 

หลายคนพอรู้คร่าวๆ ว่าทรงนำเอารถไฟจากยุโรปเข้ามาในสยามประเทศเป็นชาติแรกในเอเชีย และหลายคนก็รู้ในเบื้องต้นว่าทรงมีพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้งโรงเรียนขึ้นเพื่อให้ความรู้ด้านศิลปะวิชาการกับผู้คนทั่วไปบนแผ่นดินสยาม ที่สามารถร่ำเรียนได้โดยไม่จำกัดเฉพาะบุคคลชั้นสูง หรือพระบรมวงศานุวงศ์เท่านั้น 

บางคนทราบว่าพระองค์ท่านเสด็จพระราชดำเนินยุโรปสองครั้ง แต่ก็ไม่ทราบรายละเอียดว่าเสด็จฯไปแล้วได้ทรงนำความเจริญมาสู่สยามประเทศมากมายนานัปการ และยังเป็นมูลเหตุหนึ่งในสยามประเทศมีชื่อเสียงขจรขจายในหมู่มหาอำนาจตะวันตกในเวลานั้น 

เรื่องราวต่างๆ นานา อันเกี่ยวเนื่องกับพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระปิยมหาราชเจ้ามีให้ทุกคนอ่านและศึกษาได้ในตำรับตำรามากมาย ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ แต่ก็ขึ้นอยู่กับว่าจะมีคนไทยสักกี่คนที่สนใจและขวนขวายหามาอ่านเพื่อเพิ่มพูนสติปัญญา  

แต่ในที่นี่ ผู้เขียนขออนุญาตแนะนำพระราชนิพนธ์ไกลบ้าน ซึ่งสมเด็จพระปิยมหาราชเจ้าทรงพระอักษรถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้านิภานภดล วิมลประภาวดี กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี เมื่อครั้งเสด็จประพาสยุโรป ครั้งที่สองพ.ศ. 2450 ทรงใช้เวลาเสด็จพระราชดำเนินทั้งสิ้นรวม 225 วัน โดยได้ทรงพระอักษรรวม 43 ฉบับ และในภายหลังเมื่อเสด็จนิวัติประเทศสยามแล้ว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงรับหน้าที่ผู้อำนวยการจัดพิมพ์เป็นหนังสือชื่อว่า ไกลบ้าน เพื่อจำหน่ายในงานไหว้พระประจำปีของวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม วันที่ 17 ธันวาคม 2450 แต่เนื่องจากมีข้อจำกัดเรื่องระยะเวลา จึงทำให้ต้องพิมพ์ออกเป็นตอนๆต่อเนื่องกัน มีความยาวรวม 1,850 หน้า 

พระราชนิพนธ์ไกลบ้านคือการเล่าเรื่องราวต่างๆ ผ่านการจดบันทึกในรูปแบบจดหมายเหตุรายงานประจำวัน ที่เต็มไปด้วยเกร็ดความรู้มากมาย และยังมีแนวพระราชดำริ รวมถึงพระราชวินิจฉัยที่ทรงมีต่อเหตุการณ์ต่างๆ ของบ้านเมืองที่เสด็จประพาส ทรงกล่าวถึงภูมิประเทศสภาพอากาศ สภาพบ้านเมือง ทัศนียภาพ ขนบประเพณีของเมืองต่างๆ และศิลปวิทยาการของแต่ละเมือง สภาพวิถีชีวิตของผู้คน อาหารการกิน การแต่งกาย การจัดงานถวายการต้อนรับ และทรงเล่าถึงพระราชกิจประจำวันด้วย ขอรับรองว่าเมื่อคุณได้อ่านพระราชนิพนธ์ไกลบ้านแล้ว คุณจะได้รับอรรถรสในแง่มุมต่างๆ อย่างมากมาย และที่สำคัญคือจะทำให้ได้รับรู้ถึงความรักและความหวังดีที่สมเด็จพระปิยมหาราชเจ้าทรงมีต่อแผ่นดินสยาม 

แม้สมเด็จพระปิยมหาราชเจ้าเสด็จสู่สวรรคาลัยไปแล้วนานถึง 111 ปี (เสด็จสวรรคตเมื่อ 23 ตุลาคม 2453) แต่พสกนิกรชาวไทยจำนวนมากยังคงระลึกและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันล้นพ้นหาที่สุดมิได้ของพระองค์ท่านเสมอมา และตระหนักดีว่า พระองค์ท่านคือพระมหากษัตริย์สยามที่ทรงทำให้บ้านเมืองมีความเจริญรุ่งเรือง และทรงดับทุกข์ร้อนให้แผ่นดินสยาม จนทำให้สยามประเทศดำรงคงอยู่สืบต่อมาจนเป็นประเทศไทยตราบจนทุกวันนี้เพราะฉะนั้น ขอเชิญชวนคุณๆ พร้อมใจกันไปถวายบังคมด้วยความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ณ พระบรมราชานุสาวรีย์ของพระองค์ท่านที่ประดิษฐานอยู่ใกล้บ้านของคุณ