lหลักการในการ “คิด และ ทำ” ควรเป็นอย่างไร? เพื่อให้ได้ผลดี และเป็นจริง

l1.ก่อนอื่น เรามาเข้าใจ ความหมายของ “การคิด”นักวิชาการโลก ให้ความหมาย ดังนี้

- ฮิลการ์ด (Hilgard) การคิดเป็นพฤติกรรมที่เกิดขึ้นในสมองอันเนื่องมาจากการใช้สัญลักษณ์ แทนสิ่งของ เหตุการณ์ หรือสถานการณ์ต่างๆ

- บรูโน (Bruno) การคิดเป็นกระบวนการทางสมองที่ใช้สัญลักษณ์จินตภาพ ความคิดเห็น และความคิด รวบยอดแทนประสบการณ์ในอดีต ความเป็นไปได้ในอนาคต และความเป็นจริงที่ปรากฏ การคิดจึงทำให้คนเรา มีกระบวนการทางสมองในระดับสูง กระบวนการเหล่านี้ได้แก่ ตรรกศาสตร์คณิตศาสตร์ ภาษา จินตนาการ ความใส่ใจ เชาวน์ปัญญา ความคิดสร้างสรรค์และอื่นๆ

- มากาเร็ต ดับบลิว แมทลิน (Matlin) การคิดเป็นกิจกรรมทางสมอง เป็นกระบวนการทางปัญญาซึ่งประกอบด้วย การสัมผัส การรับรู้ การรวบรวม การจำ การรื้อฟื้นข้อมูลเก่าหรือประสบการณ์ โดยที่บุคคลนำข้อมูลข่าวสารต่างๆ เก็บไว้เป็นระบบ การคิดเป็นการจัด รูปแบบของข้อมูลข่าวสารใหม่กับข้อมูลเก่า ผลจากการจัดสามารถแสดงออกมาภายนอกให้ผู้อื่นรับรู้ได้

อาจสรุปได้ว่า การคิดเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นในสมองที่ใช้สัญลักษณ์หรือภาพแทนสิ่งของเหตุการณ์หรือสถานการณ์ต่างๆ โดยมีการจัดระบบความรู้ ข้อมูล ข่าวสารซึ่งเป็นประสบการณ์เดิมกับประสบการณ์ใหม่หรือสิ่งเร้าใหม่ที่ไปได้ทั้งในรูปแบบ ธรรมดาและสลับซับซ้อน ผลจากการจัดระบบสามารถแสดงออกได้หลายลักษณะ เช่น การให้เหตุผลการแก้ปัญหาต่างๆ เนื่องจากการคิดเป็น กระบวนการที่เกิดขึ้นในสมอง เราจึงควรที่จะทราบเกี่ยวกับสมอง เช่น โครงสร้างทางสมอง.......ฯลฯ และพิจารณาว่ามีความสัมพันธ์กับ การคิดในลักษณะใดบ้าง?

l @ รอเจอร์ สเพอร์รี และรอเบิร์ต ออร์นสไตน์ จากสถาบันเทคโนโลยีแห่งแคลิฟอร์เนีย ได้รับรางวัลโนเบลในปี ค.ศ. 1972 จากการค้นพบว่า สมองของคนเราแบ่งออกเป็น 2 ซีก คือ

๑. สมองซีกซ้าย (Left Hemisphere)

๒. สมองซีกขวา (Right Hemisphere) และแต่ละซีก มีหน้าที่ที่แตกต่างกันดังนี้

สมองซีกซ้าย

สมองซีกซ้ายจะควบคุมดูแลพฤติกรรมของมนุษย์ใน เรื่องต่างๆ ต่อไปนี้

๑. การคิดในทางเดียว (คิดเรื่องใดเรื่องหนึ่ง)

๒. การคิดวิเคราะห์ (แยกแยะ)

๓. การใช้ตรรกศาสตร์และการใช้เหตุผลเชิงคณิตศาสตร์

๔. การใช้ภาษา มีทั้งการอ่านและการเขียน

สรุปว่า สมองซีกซ้ายจะควบคุมดูแลพฤติกรรมของมนุษย์ที่เกี่ยวกับการใช้เหตุผล การคิดวิเคราะห์ ซึ่งเป็นลักษณะการทำงานในสาย ของวิชาทางวิทยาศาสตร์ (Sciences) เป็นส่วนใหญ่ นอกจากนี้สมองซีกซ้ายยังเป็น ตัวควบคุม การกระทำ การฟังการเห็น และการสัมผัสต่างๆ ของร่างกายทางซีกขวา

สมองซีกขวา

สมองซีกขวาจะควบคุมดูแลพฤติกรรมของมนุษย์ในเรื่องต่างๆ ต่อไปนี้

๑. การคิดสร้างสรรค์ (Creative Thinking)

๒. การคิดแบบเส้นขนาน (คิดหลายเรื่อง แต่ละเรื่องจะไม่เกี่ยวข้องกัน)

๓. การคิดสังเคราะห์ (สร้างสิ่งใหม่)

๔. การเห็นเชิงมิติ (กว้าง ยาว ลึก)

๕. การเคลื่อนไหวของร่างกาย ความรัก ความเมตตารวมถึงสัญชาตญาณและลางสังหรณ์ต่างๆ

สรุปได้ว่า

สมองซีกขวา จะควบคุมดูแลพฤติกรรมของมนุษย์ที่เกี่ยวกับความคิดสร้างสรรค์ จริยธรรม อารมณ์ ซึ่งเป็นลักษณะการทำงาน ในสายของวิชาการทางศิลปศาสตร์ (Arts)เป็นส่วนใหญ่ และยังเป็นตัวควบคุม การทำงานของร่างกายทางซีกซ้ายด้วย

l 2.คิดได้กับคิดเป็น : จากข้อเขียนบางส่วนของ นพ.วิชัย เทียนถาวร

ตัวแปรที่เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เราต้องคิด มี 5ประเด็น ได้แก่

1.ความต้องการทางกายภาพกระตุ้นให้เราต้องคิด

อับราฮัม มาสโลว์ ได้จัดลำดับความต้องการของมนุษย์มี 5 ขั้น ด้วยกัน (Maslow, 1987)

(๑) ความต้องการทางกายภาพขั้นพื้นฐานทางสรีระ “ปัจจัย 4”

(๒) ต้องการอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย มั่นคง การงานอาชีพทำให้พอกินพอใช้

(๓) ความต้องการที่จะได้รับและให้ความรัก

(๔) ความต้องการเห็นคุณค่าของตนเอง ได้รับการยอมรับจากผู้อื่นและสังคม ทั้งนี้ ทำให้เกิดความมั่นใจ มั่นคง

(๕) ความต้องการประสบความสำเร็จทั้ง 5 เรื่องนี้

2.ความอยู่รอดกระตุ้นให้ต้องคิด เราไม่ได้มีชีวิตอยู่เพื่อที่จะคิด ในทางตรงข้ามเราจำเป็นต้องคิดหากปรารถนาจะมีชีวิตอยู่รอดยิ่งในชีวิตวิถีชีวิตเปลี่ยนแปลง ตามสภาพสังคมเปลี่ยนแปลงไปมากสลับซับซ้อน ฯลฯ

3.ปัญหากระตุ้นให้คิด ในแต่ละวัน เวลา นาที ย่อมมีปัญหาเกิดขึ้นได้เสมอๆ เราต้องย่อมหาวิธีปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมเพื่อป้องกัน แก้ปัญหาที่เป็นต้นเหตุทำให้เราต้อง “คิด” เพื่อหาเหตุผลในการแก้ปัญหาให้เหมาะสม

4.ความต้องการสิ่งแปลกใหม่กระตุ้นให้ต้องคิดคนเราส่วนใหญ่มีความต้องการที่จะเห็นสิ่งใหม่ที่ดีกว่าเดิม ความคิดของเราจะคิดค้นและสร้างสรรค์สิ่งใหม่ให้แตกต่างไปจากเดิมให้เกิดขึ้นเสมอ

5.ความสงสัยกระตุ้นให้คิด นักคิดสมัยกรีกโบราณเป็นผู้วางรากฐานต้นกำเนิดของปรัชญา เนื่องจากเขาสนใจแสวงหา “ความจริง”...“เพลโต” (Plato) นักปรัชญาชาวกรีก กล่าวไว้ว่า… เราต้องแสวงหา “ความจริง”...โดยการลงแรงกาย ทั้งแรงความคิดและเวลาในการคิดค้น วิเคราะห์ พิสูจน์ หาเหตุผลให้กับสิ่งนั้นๆ

กระบวนการคิดของคนเรา เมื่อเราปรารถนาจะคิดสิ่งใดอันเนื่องมาจากปัจจัยที่กล่าวมาแล้วข้างต้นนั้น เราจะไม่สามารถคิดออกได้อย่างง่ายๆ เพราะว่าในระหว่างที่เราคิดเกี่ยวกับเรื่องหนึ่งๆ จะมีตัวร่วม ที่ทำให้เราต้องคิด คือ ต้นทุนชีวิตอันได้แก่ กรอบโลกทัศน์ นิสัย อารมณ์ และแรงจูงใจ

6.ตัวร่วมนี้เรียกรวมได้ว่ามี “ความเป็นตัวเรา” (Being)

เมื่อเรารู้จักความเป็น “ตัวเรา” ดีแล้ว เราจะสามารถนำตัวร่วมเหล่านี้มาใช้เป็น “องค์ประกอบ” ใช้ในการคิดอย่างผสมผสานและสร้างสรรค์ให้บรรลุเป้าหมายการคิดของเราได้

(๑) กรอบโลกทัศน์/ชีวทัศน์ของมนุษย์ “สภาพแวดล้อม”

(๒) นิสัย นิสัยกับความคิดมีผลการเชื่อมโยงกับรูปแบบความคิด วิธีคิดของเราเป็นอย่างมาก

(๓) อารมณ์ อารมณ์กับความคิด

(๔) แรงจูงใจ

องค์ประกอบทั้ง 4 ประการนี้ เป็นส่วนสำคัญในการกำหนดว่า

“เราใช้พลังทางสมองในการคิดเกี่ยวกับเรื่องต่างๆ อย่างไร”

หากเรานำตัวร่วมเหล่านี้มาใช้เพื่อเสริมสร้างพลังทางการคิดของเราร่วมกับวิธีคิดซึ่งมี 10 มิติ ได้แก่

(๑) ความสามารถในการคิดเชิงวิพากษ์

(๒) ความสามารถในการคิดเชิงวิเคราะห์

(๓) ความสามารถในการคิดเชิงสังเคราะห์

(๔) ความสามารถในการคิดเชิงเปรียบเทียบ

(๕) ความสามารถในการคิดเชิงมโนทัศน์

(๖) ความสามารถในการคิดเชิงสร้างสรรค์

(๗) ความสามารถในการคิดเชิงประยุกต์

(๘) ความสามารถในการคิดเชิงกลยุทธ์

(๙) ความสามารถในการคิดเชิงบูรณาการ

(๑๐) ความสามารถในการคิดเชิงอนาคต

ทั้งนี้ สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดเกิดขึ้นจากการหล่อหลอมกล่อมเกลา ที่มาจากคำสอน ประสบการณ์ ความรู้ ความเชื่อ ค่านิยม ประเพณี วัฒนธรรมที่คนคนนั้นได้รับมา สั่งสมมาในแต่ละขั้นตอนของชีวิต...“สมอง” จะนำไปคิด “บูรณาการ” เพื่อเกิดดุลยภาพที่ถูกต้องครบถ้วนนั้น คือ “คิดเป็น” อีกทั้งจำเป็นต้องเรียนรู้ที่จะคิดอย่างเป็น “ระบบ” เพื่อให้การคิดเรื่องใดเรื่องหนึ่งเป็นไปอย่างสมดุลและเกิดผลลัพธ์ทางการคิดที่ก่อประโยชน์สูงสุด

ผมขอสรุปตบท้ายว่า “มนุษย์เรา มีศักยภาพ ที่จะคิดและทำได้” เพราะมนุษย์เป็นสัตว์ประเสริฐ ที่สามารถคิดและพัฒนาได้เราต้องลงแรงลงใจ “คิด พัฒนาและฝึกฝน” ตนเอง อย่างต่อเนื่อง ไปตลอดชีวิตเราจึงมีชีวิตที่มีคุณค่า ความหมายและมีประโยชน์ต่อสังคม