25 ตุลาคม 2547 เกิดโศกนาฏกรรมที่ตากใบ นราธิวาส เป็นเหตุให้มีผู้เสียชีวิตรวม 85 ศพ ญาติของผู้เสียชีวิตมีคำถามคล้ายๆ กับคนไทยจำนวนมากที่ติดตามเหตุโศกนาฏกรรมตากใบ ว่า คนที่ตายในเหตุการณ์ตากใบ ตายเพราะอะไรกันแน่ ญาติคนตายบางคนบอกว่าญาติของเขาถูกยิงบางรายบอกว่าญาติตายเพราะถูกทำร้าย ถูกตีด้วยของแข็ง นี่คือประเด็นที่ทำให้สังคมไทยวิพากษ์ว่าคนตายจากโศกนาฏกรรมตากใบเพราะการกระทำที่ไร้มนุษยธรรมโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐ เพราะเจ้าหน้าที่ของรัฐใช้ความรุนแรงในการสลายการชุมนุมของประชาชนที่ปราศจากอาวุธสงคราม

โศกนาฏกรรมตากใบคือบาดแผลใหญ่อีกแผลหนึ่งที่เกิดขึ้นในสังคมไทย และเป็นแผลที่ปรากฏมาแล้ว 20 ปีเต็ม หลายคนที่ติดตามกรณีดังกล่าวบอกว่าจำภาพได้ติดตาว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐใช้อาวุธสงครามสลายการชุมนุมที่หน้าสถานีตำรวจภูธรอำเภอตากใบ และจับกุมผู้ชุมนุมประมาณ 1,300 คน โดยสั่งให้ผู้ถูกจับกุมถอดเสื้อและมัดมือไพล่หลัง แล้วนำตัวผู้ถูกจับกุมไปซ้อนทับกันหลายชั้นในกระบะรถบรรทุกของทหาร เพื่อนำตัวไปยังค่ายอิงคยุทธบริหารปัตตานี ที่ห่างไปประมาณ 150 กิโลเมตร และก็มีการบอกกันต่อๆ ไป หลังจากมีผู้เสียชีวิต โดยระบุว่าตายเพราะขาดอากาศ

ถามว่าสาเหตุการตายของคนกลุ่มนี้เกิดมาจากขาดอากาศเท่านั้นหรือ หรือเกิดมาจากสาเหตุอื่นๆด้วยคำถามเหล่านี้ยังคงดังก้องอยู่ในสังคมไทย โดยเฉพาะในกลุ่มของญาติผู้เสียชีวิตจากโศกนาฏกรรมตากใบ

ไม่มีใครปฏิเสธว่ามีคนตายในโศกนาฏกรรมตากใบ แต่คำถามคือ อะไรเป็นสาเหตุสำคัญของการตายของคนหลายสิบคน ใครทำให้คนเหล่านั้นต้องตาย ทำไมการควบคุมตัวผู้ที่ถูกจับกุมโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐจึงไม่ใช้รูปแบบที่ดีกว่าการนำคนจำนวนมากไปนอนซ้อนทับกันในกระบะของรถบรรทุก แล้วปล่อยให้รถบรรทุกวิ่งไปในระยะทางที่ไกลมากถึง 150 กิโลเมตร คำถามซ้ำเดิมคือใครสั่งให้ทำเช่นนั้น ใครคือผู้เป็นบัญชาการที่ควบคุมดูแลสถานการณ์

คำถามต่อมาคือทำไมรัฐบาลหลายชุด ตั้งแต่ทักษิณ ชินวัตร สุรยุทธ์ จุลานนท์ สมัคร สุนทรเวช สมชาย วงศ์สวัสดิ์อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ประยุทธ์ จันทร์โอชา เศรษฐา ทวีสิน และแพทองธาร ชินวัตร จึงไม่พยายามทำความจริงของคดีนี้ให้ปรากฏ

คำถามต่อมาคือทำไมผู้ต้องหารายสำคัญของคดี เช่น พิศาล วัฒนวงษ์คีรี เฉลิมชัย วิรุฬห์เพชร วงกต มณีรินทร์ มาโนช ไกรวงศ์ ศักดิ์สมหมาย พุทธกูล ศิวะ แสงมณี วิชม ทองสงค์ ณัฐวุฒิ เลื่อมใส วิษณุ เลิศสงคราม วิสนุกรณ์ ชัยสาร ปิติ ญาณแก้ว รัชเดช หรือพิทักษ์ศรีสุวรรณ ประเสริฐ มัทมิฬ และฤทธิรงค์ พรหมฤทธิ์ จึงจงใจหนีหมายศาล

อันที่จริงต้องตั้งคำถามตัวโตๆ ไปยังเหล่าบรรดาคนใหญ่คนโตที่ชื่อพิศาล เฉลิมชัย วงกต มาโนช ศักดิ์สมหมาย ศิวะ และวิชม เป็นอันดับแรกว่าทำไมจึงจงใจหนีหมายศาล ทำไมไม่ยอมไปสู้คดี เพื่อพิสูจน์ความบริสุทธิ์ สาเหตุที่หนีคดีเพราะรู้อยู่แก่ใจใช่ไหมว่าทำผิด หรือหนีคดีเพราะเห็นว่าอีกไม่นานคดีก็จะขาดอายุความ แต่ไม่ว่าจะอย่างไร การหนีคดีคือการจงใจหนีการพิสูจน์ความบริสุทธิ์ของตนเอง ส่วนการอ้างว่าเมื่อคดีขาดอายุความแล้ว ทุกอย่างก็จะจบลง ก็ต้องบอกว่าอย่าได้หวังว่าเมื่อคดีขาดอายุความแล้วทุกอย่างจะจบสิ้นลง เพราะสังคมจะยังคงตั้งคำถามถึงโศกนาฏกรรมตากใบไปโดยตลอด

น่าประหลาดใจมากที่รัฐบาลชุดปัจจุบัน คือรัฐบาลที่มีนายกรัฐมนตรีชื่อแพทองธาร ชินวัตร ไม่พยายามจะทำความจริงเรื่องนี้ให้ปรากฏ แต่กลับอ้างไปเรื่อยเปื่อยว่าเป็นเรื่องส่วนตัวของพิศาล วัฒนวงษ์คีรี ที่หนีคดีนี้ แต่ที่สังคมตั้งคำถามสำคัญไปยังรัฐบาลนี้อีกประเด็นคือมีความจริงใจที่จะตามตัวผู้หลบหนีคดีทุกรายให้กลับมาต่อสู้คดีบนศาลหรือไม่ แต่ก็ต้องบอกว่าอันที่จริงแล้วจะโทษรัฐบาลแพทองธารเพียงชุดเดียวก็ไม่เป็นธรรมกับรัฐบาลมากนัก เพราะในความเป็นจริงคือรัฐบาลทุกชุดดังที่กล่าวชื่อไปแล้วก็ต้องรับผิดชอบกับคดีนี้ด้วยเช่นกัน

มีความพยายามชี้แจงเรื่องนี้จากทหารที่อยู่ในเหตุการณ์ตากใบ โดยเฉพาะคนที่อยู่ในค่ายอิงคยุทธบริหาร โดยพยายามบอกว่าการตายเพราะขาดอากาศนั้นไม่ได้เกิดขึ้นตั้งแต่การที่ผู้ถูกควบคุมตัวชุดแรกๆ ไปถึงค่ายอิงคยุทธบริหาร แต่พบว่ามีการตายเกิดขึ้นในช่วงดึกของการลำเลียงผู้ถูกคุมขังไปยังค่ายอิงคยุทธบริหาร เรื่องนี้น่าสนใจค้นหาความจริง เพราะหากคนที่ถูกคุมตัวแล้วลำเลียงไปบนรถของทหารไม่ได้เสียชีวิตในชุดแรกๆ ที่ไปถึง คำถามต่อมาคือทำไมจึงเกิดการเสียชีวิตในชุดหลังๆ คำถามที่น่าค้นหาคือใครเป็นตัวการที่ทำให้เกิดการเสียชีวิตของผู้ถูกควบคุมตัวในชุดหลังๆ

ขอย้ำว่าต้องมีคำตอบชัดเจนว่าโศกนาฏกรรมตากใบ เกิดขึ้นจากอะไร เกิดขึ้นเพราะใคร อะไรคือเหตุสำคัญที่ทำให้มีคนตายถึง 85 ศพ คนที่ตายไม่มีความผิดฐานก่อเหตุอาชญากรรม ใช่หรือไม่ แล้วเมื่อเขาไม่มีความผิด ทำไมเขาจึงถูกกระทำจนถึงแก่ความตาย ขอย้ำว่าต้องมีคำตอบ
เรื่องโศกนาฏกรรมตากใบ หากไร้คำตอบชัดเจนแล้ว ก็คงจะหวังได้ยากว่าจะบังเกิดความไว้เนื้อเชื่อใจ ความสมัครสมานสามัคคี ความสงบสุข และความสันติสุขในเขตจังหวัดชายแดนใต้ทั้งสามคือ ยะลา ปัตตานี และนราธิวาส แล้วที่สำคัญคือมันอาจจะเป็นชนวนให้เกิดความไม่สงบตามมาได้คำถามทิ้งท้ายคือ รัฐบาลไม่ต้องการเห็นความสงบสุขบังเกิดขึ้นบนแผ่นดินไทย กระนั้นหรือ ทำไมจึงไม่ทำให้เกิดความกระจ่างในเหตุโศกนาฏกรรมตากใบ เหตุใดจึงสุมเชื้อไฟให้คงอยู่