ลุ่มน้ำห้วยหลวงตอนล่าง เป็นลุ่มน้ำสาขาของลุ่มน้ำโขงภาคตะวันออกเฉียงเหนือ อีกลุ่มน้ำหนึ่งที่ปัญหาเรื่องน้ำท่วม น้ำแล้งกำลังจะลดลง เมื่อโครงการพัฒนาลุ่มน้ำห้วยหลวงตอนล่าง แล้วเสร็จสมบูรณ์

นายสุนทร คำศรีเมือง ผู้อำนวยการสำนักงานก่อสร้างชลประทานขนาดใหญ่ที่ 5 กรมชลประทาน เล่าให้ฟังว่า ลุ่มน้ำห้วยหลวงตอนล่าง
เป็นพื้นที่ลุ่มต่ำแอ่งกระทะ ครอบคลุมจ.อุดรธานีและจ.หนองคาย ในช่วงฤดูฝนก็จะประสบปัญหาน้ำท่วม เนื่องจากแม่น้ำโขงหนุนสูง น้ำไม่สามารถระบายออกได้ พอถึงฤดูแล้ง ด้วยสภาพภูมิประเทศไม่สามารถกักเก็บน้ำไว้ได้ จึงเกิดปัญหาขาดแคลนน้ำซ้ำซากอย่างนี้ปีแล้วปีเล่า

แต่ปัญหาเหล่านี้กำลังจะหมดไป เมื่อคณะรัฐมนตรีอนุมัติให้กรมชลประทานดำเนินโครงการพัฒนาลุ่มน้ำห้วยหลวงตอนล่าง เมื่อวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2561 ซึ่งโครงการมีองค์ประกอบหลัก7 กลุ่มโครงการด้วยกัน

จากวันนั้นถึงวันนี้กรมชลประทานได้ขับเคลื่อนดำเนินโครงการฯมาอย่างต่อเนื่อง จากล่าสุดโครงการปรับปรุงพนังกั้นน้ำเดิมฝั่งขวาตามแนวลำน้ำห้วยหลวง พร้อมอาคารบังคับน้ำตามพนังขวางลำน้ำสาขา 3 แห่งซึ่งเป็น 1 ใน 7 กลุ่มโครงการที่เป็นองค์ประกอบหลักได้ดำเนินการเสร็จเรียบร้อยแล้ว สามารถช่วยลดพื้นที่น้ำท่วมได้ 19,015 ไร่

ส่วนโครงการอื่นๆ ก็มีความคืบหน้าเช่นกันไม่ว่าจะเป็น โครงการสถานีสูบน้ำบ้านแดนเมือง ต.วัดหลวง อ.โพนพิสัย จ.หนองคาย ซึ่งจะมีลักษณะเด่น คือ สูบน้ำได้สองทาง เมื่อน้ำหลากมาจะทำหน้าที่ระบายน้ำส่วนเกินจากลำน้ำห้วยหลวงลงสู่แม่น้ำโขง ในทางกลับกัน ฤดูแล้งสามารถสูบน้ำจากแม่น้ำโขงเข้ามาเสริมน้ำต้นทุนให้พื้นที่ได้วันละ 5-10 ล้านลบ.ม. ขณะนี้มีผลงานสะสมร้อยละ 80 คาดว่าจะแล้วเสร็จในปี 2568

โครงการพนังกั้นน้ำใหม่บริเวณที่ตลิ่งลำห้วยหลวงต่ำ พร้อมอาคารบังคับน้ำตามลำน้ำสาขาอีก 8 แห่งทำหน้าที่ช่วยป้องกันน้ำห้วยหลวงไหลย้อนกลับมาท่วมปัจจุบันผลงานสะสมร้อยละ 60 โครงการอาคารบังคับน้ำในลำน้ำห้วยหลวง จำนวน 3 แห่ง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำ สามารถลดพื้นที่น้ำท่วมได้ 17,375 ไร่ มีความคืบหน้าร้อยละ 30

โครงข่ายระบบชลประทานแก้ไขปัญหาขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตร โดยการพัฒนาโครงการชลประทานขนาดกลางเชื่อมโยงแหล่งน้ำต่างๆ เข้าด้วยกัน มีจำนวนทั้งสิ้น 13 โครงการ คาดว่าจะแล้วเสร็จสมบูรณ์ในปี 2572 ซึ่งจะสามารถกระจายน้ำเข้าไปในพื้นที่การเกษตรชลประทานใน จ.หนองคาย ได้จำนวน 70,000 ไร่ จ.อุดรธานี ได้จำนวน 245,195 ไร่ รวมทั้งสิ้น 315,195 ไร่

โครงการแก้มลิงและอาคารประกอบจำนวน 20 แห่งทำหน้าที่กักเก็บน้ำไว้ในช่วงฤดูแล้งประมาณ 25 ล้านลบ.ม.คาดว่าจะแล้วเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ.2572 เช่นกัน และโครงการระบบควบคุมอุทกภัย (Smart Flood Control System) เป็นระบบแสดงข้อมูลและประมวลผล ณ เวลาปัจจุบัน เพื่อการพยากรณ์อากาศคาดการณ์ปริมาณน้ำท่าและโอกาสเกิดอุทกภัย จะช่วยให้สามารถบริหารจัดการโครงการให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น จะติดตั้งเมื่อองค์ประกอบหลักทั้ง 6 กลุ่มโครงการเสร็จสมบูรณ์

เมื่อโครงการพัฒนาลุ่มน้ำห้วยหลวงตอนล่างแล้วเสร็จสมบูรณ์ จะช่วยบรรเทาอุทกภัยในเขต จ.หนองคายและอุดรธานีได้อย่างมีประสิทธิภาพ สามารถลดพื้นที่น้ำท่วมได้ประมาณ 54,390 ไร่ ในขณะเดียวกันยังสามารถส่งน้ำให้กับพื้นที่ชลประทานเดิม 15,000 ไร่ และเพิ่มพื้นที่ชลประทานใหม่อีก 300,195 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ 284 หมู่บ้าน 37 ตำบล 7 อำเภอ ในทั้งสองจังหวัด โดยมีครัวเรือนได้รับประโยชน์ถึง 29,835 ครัวเรือน รวมทั้งยังจะเป็นแหล่งน้ำต้นทุนเพื่อขยายพื้นที่ชลประทานออกไปยังพื้นที่ใกล้เคียงอีกด้วย

ปัญหาน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำห้วยหลวงตอนล่าง จะคลี่คลายลงอย่างแน่นอน...ฟันธง!!