- บันทึกประจักษ์พยานแห่งพระมหากรุณาธิคุณในห้วงวิกฤต

I. บทนำ: น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณและวาระแห่งความสูญเสีย

การรำลึกถึงพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

เป็นช่วงเวลาที่ชาวไทยต่างทบทวนถึงพระราชกรณียกิจอันยิ่งใหญ่

และพระมหาเมตตาต่อประเทศชาติและประชาชนตลอดพระชนม์ชีพ

บันทึกนี้คือการจารึกประจักษ์พยานทางประวัติศาสตร์จากผู้ที่มีโอกาสเข้าเฝ้าฯ ใกล้ชิด

ในช่วงวิกฤตการณ์สำคัญของชาติ

เพื่อสะท้อนความจริงอันลึกซึ้งเกี่ยวกับ

พระราชหฤทัยที่ทรงมีต่อความปลอดภัยและความสงบสุขของประชาชน

ผู้เขียนเป็น นิสิตวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาฯ รุ่นปี 2510

เป็นนายกองค์การบริหารสโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (สจม.)ในปี 2514

ข้อเขียนนี้มุ่งเน้นการพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างสถาบันพระมหากษัตริย์กับเยาวชนไทย

ผ่านแกนหลักสองประการ:

1. ความผูกพันทางวัฒนธรรมและสติปัญญาในช่วง “วันทรงดนตรี” ในหอประชุมจุฬาฯ (พ.ศ. 2510 – 2515)

2. การเผยให้เห็นถึงความห่วงใยและพระมหาเมตตาในยามวิกฤตการณ์14 ตุลาคม 2516

II.วัยเยาว์ใต้ร่มพระบรมโพธิสมภาร: ยุคแห่งการทรงดนตรี (พ.ศ. 2510-2515 )

กิจกรรม “วันทรงดนตรี” ณ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตั้งแต่ปี 2501 ถึง 2516

เป็นรากฐานสำคัญที่สร้างความผูกพันอันแน่นแฟ้นระหว่างรัชกาลที่ 9 กับนิสิตนักศึกษา

ซึ่งเป็นปัญญาชนชั้นนำของประเทศในยุคนั้น

การสร้างบรรยากาศแห่งความใกล้ชิดผ่านเสียงดนตรี

การเสด็จฯ ทรงดนตรี

มิใช่เพียงการแสดงพระอัจฉริยภาพทางดนตรีผ่านบทเพลงพระราชนิพนธ์อันไพเราะเท่านั้น

แต่ยังเป็นโอกาสอันหาได้ยากที่พระองค์จะทรงมีพระราชดำรัส พระราชทานข้อคิดเห็น

และทรงสนทนากับนิสิตในบรรยากาศที่เป็นกันเองและสนุกสนานอย่างยิ่ง

นัยเชิงสังคมและการเมืองของวันทรงดนตรี

ในบริบทที่ประเทศไทยในช่วงนั้น

อยู่ในยุคสมัยของจอมพลถนอม กิตติขจร และจอมพลประภาส จารุเสถียร (ทศวรรษ 2500 ถึง 2510) การที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงเลือกใช้หอประชุมจุฬาฯ

เป็นสถานที่สื่อสารกับเยาวชนปัญญาชน จึงมีความหมายเชิงยุทธศาสตร์อย่างยิ่ง

การทรงดนตรีทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการสร้างความชอบธรรมอย่างอ่อน (Soft Power)

และสร้างความไว้วางใจโดยตรง (Trust-Building)

ในช่วงที่ช่องทางการสื่อสารทางการเมืองปกติถูกปิดกั้น

กิจกรรมนี้ช่วยบ่มเพาะ การปฏิสัมพันธ์ที่ตรงไปตรงมาและเป็นกันเองนี้

ได้สร้างความเคารพและความเข้าใจในบทบาทของสถาบันพระมหากษัตริย์ในหมู่ผู้นำเยาวชน

ซึ่งต่อมาความไว้วางใจพื้นฐานนี้เอง

เป็นเหตุสำคัญที่ทำให้นิสิตนักศึกษาจำนวนมากส่วนหนึ่งตัดสินใจหลบภัย

เข้าสู่เขตพระราชฐานสวนจิตรลดาเมื่อเกิดวิกฤตในปี 2516

III. สังคมการเมืองก่อนวันมหาวิปโยค: บริบทแห่งความขัดแย้ง (พ.ศ. 2515 – ตุลาคม 2516)

ปัจจัยที่จุดชนวนความไม่พอใจ

ความไม่พอใจของสาธารณชนต่อรัฐบาลทหารสะสมตัวขึ้นอย่างต่อเนื่อง

จากปัญหาการขาดซึ่งรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตย

การฉ้อราษฎร์บังหลวง และความเดือดร้อนทางเศรษฐกิจ

จุดแตกหักที่ทำให้รัฐบาลทหารสูญเสียความชอบธรรมโดยสิ้นเชิง

คือการที่ จอมพลถนอม กิตติขจร ทำการรัฐประหารตนเองในวันที่ 17 พฤศจิกายน 2514

ยกเลิกสภาผู้แทนราษฎร ทำให้ความหวังในการกลับคืนสู่ระบอบรัฐสภาสิ้นสุดลงชั่วคราว

การนำไปสู่จุดแตกหักและวิกฤต

ศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย (ศนท.) ได้เคลื่อนไหวเรียกร้องให้มีการฟื้นฟูประชาธิปไตย การจับกุมนักศึกษาและปัญญาชนรวม 13 คน ฐานเรียกร้องรัฐธรรมนูญใหม่ และตั้งข้อหาหนักถึงขั้น “กบฏ” เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2516

เป็นจุดกระตุ้นให้เกิดการชุมนุมครั้งใหญ่ของประชาชน นิสิต นักศึกษา

จากหลักพันไปสู่หลักแสนคน เพื่อเรียกร้องให้ปล่อยตัวผู้ต้องหา

ในเช้าของวันที่ 14 ตุลาคม แม้จะมีความพยายามในการเจรจา

แต่สถานการณ์กลับพลิกผันอย่างรุนแรง

เมื่อมีการสั่งการให้เจ้าหน้าที่ตำรวจใช้กำลังและยิงแก๊สน้ำตาใส่ผู้ชุมนุมบริเวณหน้าสวนจิตรลดา

การกระทำดังกล่าวของฝ่ายรัฐบาลได้เปลี่ยนจากการประท้วงทางการเมืองไปสู่ “วันมหาวิปโยค”

และความรุนแรงอย่างหนัก

ความจำเป็นในการมีผู้ไกล่เกลี่ยและผู้คุ้มครองจึงเกิดขึ้น

ซึ่งเป็นภูมิหลังสำคัญที่ทำให้บทบาทของสถาบันพระมหากษัตริย์

ในฐานะผู้ปกป้องความปลอดภัยของพสกนิกรจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งยวด

IV. 14 ตุลาคม 2516: ห้วงยามแห่งความรุนแรงและการลี้ภัยสู่สวนจิตรลดา

วันที่ 14 ตุลาคม 2516 เป็นวันที่ความขัดแย้งทางการเมืองได้ปะทุขึ้น

เป็นความรุนแรงทางกายภาพ

การปราบปรามผู้ประท้วงบริเวณถนนราชดำเนินเป็นไปอย่างรุนแรง

ทำให้มีผู้เสียชีวิตหลายสิบคน

ในห้วงเวลาแห่งความเป็นความตายนี้เอง

สวนจิตรลดาได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของ “พระบรมโพธิสมภาร”

และที่พึ่งสุดท้ายของนิสิตนักศึกษาประชาชนจำนวนมาก

พระราชฐานในฐานะพื้นที่คุ้มภัย

เมื่อความรุนแรงเกิดขึ้นและมีคำสั่งให้ตำรวจใช้กำลังปราบปราม

ผู้ชุมนุมส่วนหนึ่งได้ทยอยหลบภัยเข้าไปในเขตพระราชฐานสวนจิตรลดา

เพื่อหาความปลอดภัยจากการปราบปรามของรัฐบาลทหาร

การตัดสินใจเปิดประตูพระราชวังเพื่อรับผู้ลี้ภัย

นับเป็นการกระทำเชิงมนุษยธรรมและการเมืองที่สำคัญยิ่งยวดในวันนั้น

เป็นสัญญาณที่ชัดเจนว่า สถาบันพระมหากษัตริย์ได้แยกตัวออกจากความรุนแรงที่รัฐบาลกระทำ

และยืนหยัดอยู่ข้างความปลอดภัยของประชาชน

ชัยวัฒน์ สุรวิชัย