พลตำรวจเอกวสิษฐ เดชกุญชร ได้บันทึกว่า

เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงทราบว่านิสิตนักศึกษาเข้าไปในวังแล้ว

พระองค์ได้เสด็จลงมาพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ์ เพื่อทรงเยี่ยม นักเรียนนิสิตนักศึกษาประชาชนด้วยพระองค์เอง

การเสด็จลงมาเยี่ยมเยียนและดูแลประชาชนที่ได้รับบาดเจ็บและหวาดกลัวนี้

แสดงให้เห็นถึงพระราชภาระที่ทรงมีต่อพสกนิกรอย่างไม่มีขอบเขต

V. การเข้าเฝ้าฯ ณ สวนจิตรลดา: ประจักษ์พยานแห่งความห่วงใยสูงสุด

ในเช้าของวันที่ 14 ตุลาคม 2516 ภายหลังจากที่สถานการณ์ภายนอกเริ่มคลี่คลายลง และกลุ่มนิสิตนักศึกษาประชาชนส่วนใหญ่ได้ทยอยเดินทางออกจากเขตพระราชฐาน

ได้มีคณะผู้นำนักศึกษากลุ่มหนึ่งที่ยังคงอยู่ในพื้นที่สวนจิตรลดา

ได้รับโอกาสครั้งสำคัญยิ่งในชีวิตให้เข้าเฝ้าฯ อย่างใกล้ชิด

ประกอบด้วยบุคคลสำคัญที่เคยมีบทบาทในการเคลื่อนไหวเรียกร้องประชาธิปไตย เช่น

ดร.ประสาร ไตรรัตน์วรกุล (นายก สจม. ปี 2516), คุณธีรยุทธ บุญมี อดีตเลขาธิการ ศนท.2515

และ คุณชัยวัฒน์ สุรวิชัย (อดีตนายก สจม. ปี 2514 และที่ปรึกษา ศนท.) ฯลฯ

การเข้าเฝ้าฯ เป็นไปในบรรยากาศของการดูแลอย่างใกล้ชิดและเป็นกันเองยิ่ง กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯและองค์เล็ก (สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี) ได้พระราชทานอาหารเช้าฯ แก่คณะผู้นำนักศึกษาที่เหนื่อยล้า

พระราชดำรัสอันเป็นความจริงสูงสุด

จุดสูงสุดของการเข้าเฝ้าฯ ครั้งนี้คือพระราชดำรัสที่สมเด็จพระพันปีหลวง

ทรงถ่ายทอด ถึงสิ่งที่ในหลวง ร.9 ได้ทรงทำฯ

โดยใช้เวลาสนทนาไม่ยาวนัก

“ในหลวงฯ มิได้ทรงบรรทมมาหลายวันแล้ว

ด้วยติดตามสถานการณ์มาอย่างใกล้ชิด

ด้วยความเป็นห่วงความปลอดภัยของนักเรียนนิสิตนักศึกษาประชาชน

และความสงบสุขของบ้านเมือง”

พระราชดำรัสนี้จบลงด้วยการขอร้องให้ผู้นำนักศึกษาได้มีส่วนร่วมในการแก้ไขสถานการณ์:

“ขอให้นักศึกษาได้ช่วยกันทำให้สถานการณ์กลับคืนมาสู่ภาวะปกติ”

VI. วิเคราะห์และตีความ: พระราชภาระในฐานะพ่อของแผ่นดิน

การที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงมิได้บรรทมมาหลายวันนั้น

มิได้เป็นเพียงข้อมูลด้านสุขภาพส่วนพระองค์

หากแต่เป็นการแสดงออกถึงการแบกรับพระราชภาระอันยิ่งใหญ่ที่สุดในฐานะพระมหากษัตริย์

ซึ่งเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ถึงการทรงงานอย่างต่อเนื่อง

เพื่อความอยู่รอดและความปลอดภัยของประเทศชาติ

นัยของการสละที่ยิ่งใหญ่: The Great Sacrifice

การสละที่ยิ่งใหญ่เพื่อเฝ้าติดตามสถานการณ์ความไม่สงบทางการเมือง

ที่คุกคามความปลอดภัยของประชาชนอย่างใกล้ชิด

แสดงให้เห็นถึงการจัดลำดับความสำคัญสูงสุดของสถาบันพระมหากษัตริย์

ในแง่ของหลักทศพิธราชธรรม (Rajadhamma)

การกระทำนี้สะท้อนถึงการเสียสละความสุขส่วนพระองค์(ความสบาย)

เพื่อประโยชน์สุขของประชาชน (ความปลอดภัย)

ความห่วงใยสองมิติที่แยกไม่ออก

พระราชดำรัสที่ทรงถ่ายทอดนั้น ระบุถึงความห่วงใยสองมิติที่เกี่ยวพันกัน:

ความปลอดภัยของนักเรียน นิสิต นักศึกษา ประชาชน (Physical Safety):

เป็นการแสดงความห่วงใยต่อชีวิตของพสกนิกรอย่างเป็นรูปธรรม

ความสงบสุขของบ้านเมือง (National Stability):

แสดงถึงความรับผิดชอบในฐานะหลักชัยของชาติ

การแก้ไขวิกฤตครั้งนี้จึงเป็นการนำพาสังคมไทยทั้งหมดให้รอดพ้นจากภาวะวิกฤตทางการเมือง

VII. บทสรุป: ความทรงจำที่สถิตในใจนิสิตจุฬาฯ และชาวไทย

การเข้าเฝ้าฯ ณ สวนจิตรลดาในเช้าวันที่ 14 ตุลาคม 2516

นับเป็นประสบการณ์ที่ก่อให้เกิดความตระหนักรู้อย่างลึกซึ้งในหมู่คณะผู้นำนักศึกษาที่เข้าเฝ้าฯ

การที่สมเด็จพระพันปีหลวง ทรงถ่ายทอดพระราชกระแสถึง:

ความห่วงใยสูงสุดของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ที่ทรงมิได้บรรทมมาหลายวัน

ได้สร้างความเข้าใจถึงความรักและความเสียสละที่แท้จริงที่พระองค์ท่านมีต่อประชาชน

สำหรับผู้เขียน (อดีตนายก สจม. ปี 2514)

การรับรู้ถึงความเสียสละส่วนพระองค์นี้ ได้ทำให้ได้ตระหนักและเข้าใจถึง

“ความรักและความเป็นห่วงนักเรียน นิสิต นักศึกษา ประชาชน”

ของในหลวงและสมเด็จฯ อย่างถ่องแท้

ความจริงที่ว่าพระมหากษัตริย์ทรงยอมสละพระพักตร์เพื่อประชาชนของพระองค์ในยามวิกฤตการณ์ จึงเป็นความจริงอันศักดิ์สิทธิ์ที่ผู้เขียนปรารถนาจะสะท้อนออกมาและจารึกไว้ในประวัติศาสตร์

พระราชภาระอันหนักอึ้งที่พระองค์ทรงแบกรับในวันนั้นได้นำไปสู่การคลี่คลายวิกฤต

และเป็นเครื่องยืนยันว่า

สถาบันพระมหากษัตริย์คือหลักชัยที่มั่นคงและเป็นศูนย์รวมจิตใจ

ที่เหนือความขัดแย้งทางการเมืองเสมอมา

การบันทึกความทรงจำนี้

จึงมีความสำคัญในการส่งต่อความจริงประการนี้ไปยังอนุชนรุ่นหลัง

เพื่อให้พวกเขาได้เข้าใจถึงบทบาทและพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้

ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

ที่ยังคงตราตรึงอยู่ในหัวใจของนิสิตจุฬาฯ และประชาชนชาวไทยตลอดไป

ทั้งในเหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖ ๖ ตุลาคม ๒๕๑๙ ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๓๕ ฯลฯ

ชัยวัฒน์ สุรวิชัย