เมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 2567 ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยคดียุบพรรคก้าวไกล สืบเนื่องจากถูกร้องว่ากระทำการล้มล้างการปกครองฯ และกระทำการอันอาจเป็นปฏิปักษ์ต่อการปกครองฯตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 (พ.ร.ป. พรรคการเมืองฯ) มาตรา 92 วรรคหนึ่ง (1) (2)

มูลเหตุของคดีสืบเนื่องมาจากคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 3/2567 ที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าการกระทำของพรรคก้าวไกล ตั้งแต่เสนอแก้ไขประมวลกฎหมายอาญาในความผิดฐานหมิ่นประมาททั้งระบบ รวมความผิดฐานหมิ่นประมาทพระมหากษัตริย์ฯ ตามมาตรา 112 การหาเสียง ตลอดจนพฤติการณ์และการแสดงออกที่เกี่ยวข้องกับ มาตรา 112 นั้น เป็นการใช้สิทธิ
หรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครอง ตามรัฐธรรมนูญ 2560มาตรา 49 และมีคำสั่งให้ผู้ถูกร้อง เลิกการกระทำ เลิกการแสดงความความคิดเห็น การพูด การเขียน การพิมพ์ การโฆษณา และการสื่อความหมายโดยวิธีอื่น เพื่อให้มีการยกเลิก มาตรา 112 อีกทั้งไม่ให้มีการแก้ไข มาตรา 112ด้วยวิธีการที่ไม่ใช่วิธีการทางกระบวนการนิติบัญญัติโดยชอบที่จะเกิดขึ้นต่อไปในอนาคตด้วย

ทั้งนี้ ในคดียุบพรรค ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งยุบพรรคก้าวไกล เพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งของกรรมการบริหารพรรคที่ดำรงตำแหน่งระหว่างวันที่ 25มีนาคม 2564-31 มกราคม 2567 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มีการกระทำอันเป็นเหตุให้ยุบพรรคผู้ถูกร้อง โดยเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งของคณะกรรมการบริหารพรรคเป็นระยะเวลา 10 ปีนับแต่วันที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่ง
และห้ามมิให้ผู้เคยดำรงตำแหน่งกรรมการบริหารพรรคที่ถูกยุบและถูกเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งได้จดทะเบียนพรรคการเมืองขึ้นใหม่ หรือเป็นกรรมการบริหารพรรคหรือมีส่วนร่วมจัดตั้งพรรคการเมืองอีก ภายในกำหนดระยะเวลา 10 ปีนับแต่วันที่พรรคถูกยุบตามพ.ร.ป.พรรคการเมืองฯ มาตรา 94 วรรคสอง

ผลสะเทือนจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญนี้นอกจากพรรคก้าวไกลจะต้องถูกยุบก่อนจะแปลงร่าง แปลงกายเป็นพรรคประชาชนในปัจจุบันแล้ว ยังส่งผลให้กรรมการบริหารพรรคจำนวนทั้งสิ้น 11 คน อาทินายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ และนายชัยธวัช ตุลาธน ต้องถูกตัดสิทธิการเมืองไป 10 ปีเต็ม

กระนั้น วิบากเวร-วิบากกรรมของพรรคก้าวไกล-พรรคประชาชน ก็ยังไม่มีทีท่าจะสิ้นสุด เพราะดาบต่อมาคือ 44 สส.เดิมของพรรคก้าวไกลกำลังตกอยู่ในสภาพที่อกสั่นขวัญแขวน รอลุ้นการลงมติของป.ป.ช.ในคดี “จริยธรรมร้ายแรง” จากการร่วมกันลงชื่อเสนอแก้ไขประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 ซึ่งถูกกล่าวหาว่าขัดต่อมาตรฐานจริยธรรมของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองหรือไม่

อุปมาอุปไมย คดีนี้ก็เปรียบเสมือนกับว่า ก่อนที่จะมีจุดจบย่อมต้องมีจุดเริ่มต้นก่อน เพราะคดีนี้ต่อยอดมาจากคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ชี้ว่าการเดินหน้าหาเสียงด้วยนโยบายแก้ไข ม.112 ของพรรคก้าวไกล นั่นคือการล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ก่อนจะต่อยอดโยงไปสู่คดีจริยธรรมดังกล่าว

มีรายงานว่า กระบวนการไต่สวนในชั้นอนุกรรมการของ ป.ป.ช. เสร็จสิ้นแล้ว เหลือแค่ขั้นตอนสุดท้าย รอการบรรจุวาระใส่พานให้กรรมการ ป.ป.ช. ชุดใหญ่ลงมติว่าจะมีมติเช่นใด โดยก่อนหน้านี้ มีการคาดการณ์กันว่า ป.ป.ช.จะลงมติกันในเดือนธันวาคม ปีที่ผ่านมา แต่เงื่อนเวลาก็ขยับออกมาและมีความเป็นไปได้ว่ากระบวนการพิจารณาอาจจะล่วงเลยไปจนถึง เดือนกุมภาพันธ์ 2569

อย่างไรก็ตาม การลงมติจะพิจารณาเป็นรายบุคคลไม่ใช่เหมารวมทั้งหมด น้ำหนักแห่งโทษานุโทษ จะแตกต่างลดหลั่นกันไป ซึ่งหาก ป.ป.ช.มีมติชี้มูลว่าผิดจริยธรรมร้ายแรง ต้องส่งเรื่องให้ศาลฎีกา (แผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง) วินิจฉัย ซึ่งจะนำไปสู่โทษตัดสิทธิทางการเมือง หรือถึงขั้นตลอดชีวิตเลยทีเดียวพินิจพิเคราะห์เหตุแห่งความเป็นไปและเป็นมาก่อนที่จะถึงจุดสิ้นสุดของคดีนี้แล้ว มติของป.ป.ช.สามารถออกมาได้หลายรูปแบบขึ้นอยู่กับว่าจะมองกันแบบ “กองเชียร์” หรือ “กองแช่ง”

ฝ่ายกองเชียร์ มองว่า ถูกกลั่นแกล้ง และรอดแน่นอน ขณะที่กองแช่ง ก็ต้องมองว่า ไม่น่ารอด เพราะศาลรัฐธรรมนูญเคยมีคำวินิจฉัยว่า มีความผิดจนถึงขั้นต้องยุบพรรคมาแล้ว ฉันใดก็ฉันนั้น ขนาดพรรคยังถูกยุบ คนที่ร่วมลงชื่อก็ไม่น่าจะรอดเช่นกัน

แต่ถ้าจะมองกันแบบ “กองกลาง” การที่แกนนำพรรคหลายคน ไม่ลงรับสมัครเลือกตั้งครั้งนี้ ก็เพราะรู้ชะตากรรมตัวเองล่วงหน้าว่า ไม่น่าจะรอด ใช่หรือไม่!!