คนไทยทุกคนรักเสรีภาพ อิสรภาพ ความเท่าเทียม จริงหรือ หรือถ้าจะกล่าวว่า คนไทยส่วนใหญ่เน้น liberalism ใช่หรือไม่ 

คำถามนี้ตอบให้ถูกต้อง ตรงประเด็นได้ยากเย็นมาก เพราะถ้าจะตอบกันแบบลึกซึ้ง ต้องลงไปเจาะแบบเรียงตัว ซึ่งก็ไม่มีทางทำได้โดยง่าย แต่หากตอบโดยภาพรวม ก็พอจะตอบได้ว่า คนไทยจำนวนไม่น้อยน่าจะรักเสรีภาพ อิสรภาพ และความเท่าเทียม แต่ก็ต้องบอกว่าเมื่อเจาะลงไปจริงๆ ก็จะเห็นว่าหลายคนก็สร้างภาพลวงตาว่าศรัทธาในเรื่องเสรีภาพ เพราะบางคนเน้นเสรีภาพเฉพาะตัวเอง แต่ละเมิดเสรีภาพคนอื่นตลอดเวลา

ส่วนบางคนนั้น เมื่อให้เสรีภาพในการดำเนินชีวิต ก็ไม่สามารถดูแลชีวิตตัวเองได้ แต่กลับยังต้องคอยรอคำสั่งตลอดเวลา หรือพูดง่ายๆ คือเมื่อให้ตัดสินใจเอง คิดเอง เดินทางบนหนทางที่ตัวเองต้องการ แต่ก็กลับทำไม่ได้ แล้วแบบนี้จะเรียกว่ารักและศรัทธาในเสรีภาพได้หรือ หรือมิฉะนั้น ก็จะมีบางกลุ่มที่อ้างเรื่องเสรีภาพจนเกินงาม เกินขอบเขต เกินพอดี 

คนไทยบางคนไปเรียนในประเทศยุโรปตะวันตกและอเมริกา สักระยะหนึ่ง แล้วก็ฟุ้งเรื่องเสรีภาพจนน่าจะเข้าขั้นเพ้อ เพราะดูแล้วน่าจะเพ้อเรื่องเสรีภาพมากกว่าคนที่เกิดและดำรงชีวิตในยุโรปตะวันตก และอเมริกา เสียด้วยซ้ำไป เพราะคนจำพวกเพ้อกลุ่มนี้ เอะอะอะไรก็อ้างเสรีภาพ อ้างว่าตนเองต้องทำสิ่งที่ตนเองต้องการได้ อ้างไปเรื่อย อ้างจนเข้าข่ายละเมิดเสรีภาพคนอื่น แต่ก็ยังคงเพ้อไปเรื่อย ทั้งๆ ที่ขณะกำลังอ้างนั้นก็กำลังเหยียบหัวของคนอื่นอยู่ แต่กลับไม่สำเหนียก

ผู้เขียนไม่ได้ใช้ชีวิตในยุโรปตะวันตก และสหรัฐอเมริกานานมากนัก แต่ก็เพียงเคยไปอยู่สักระยะหนึ่ง แล้วก็เวียนๆ วนๆ ไปๆ มาๆ เป็นระยะๆ สั้นบ้าง ยาวบ้าง แต่ก็ต้องยอมรับว่าอยู่ในไทยเป็นเวลานานกว่าอยู่ในต่างแดน แล้วก็ยอมรับว่าเมื่อสังเกตเห็นคนยุโรปและคนอเมริกันตัวจริง แล้วเมื่อนำมาเปรียบเทียบกับคนไทย ในประเด็นเสรีภาพ อิสรภาพ ความเท่าเทียม ขอบอกตรงๆ ว่าคนไทยจำนวนไม่น้อยดัดจริตในประเด็นดังกล่าวมากกว่าคนยุโรป และคนอเมริกัน หลายเท่า ต้องบอกว่าคนไทยกระแดะในเรื่องเสรีภาพจนกลายเป็นตัวตลก ตัวประหลาด และตัวน่ารังเกียจ

คนยุโรปและคนอเมริกันเขาไม่มีธรรมเนียมเปิดเพลงชาติในเวลา 8 โมงเช้า 6 โมงเย็นของทุกวัน แต่เมื่อเขาได้ยินเพลงชาติของเขา เขาพากันยืนตรง สงบนิ่ง แสดงความเคารพเพลงชาติของเขา เขาไม่กระแดะบอกว่าเขาจะอ้วก เวลาได้ยินเพลงชาติ แต่ต้องยอมรับตรงๆ ว่ามีคนไทยจำนวนหนึ่งกระแดะ ดัดจริตมาก เพราะบอกว่าเวลาได้ยินเพลงชาติไทยแล้วจะอ้วก หรือบางคนอุบาทว์กว่าตรงที่เวลาได้ยินเพลงชาติไทยแล้วลงนอน ราบกับพื้น ก็ยังดีที่ได้ยินเพลงชาติไทยแล้วไม่กระโดดตึก 15 ชั้นลงมา หรือเอาหัวกระแทกกับผนังตึก หรือเอามีดโกนปาดข้อมือตัวเอง

กล่าวได้ว่าในยุโรป ในอเมริกา คนของเขาเคารพหลักเสรีภาพในทุกด้าน เขาเข้าใจหลักเสรีภาพดี เขารู้ซึ้งว่าการมีเสรีภาพคือการเคารพตัวเอง เสรีภาพไม่ใช่การทำตามอำเภอใจ อยากทำอะไรที่ไม่เข้าท่าก็ฝืนทำ ทำโดยไร้สติ ไร้ขอบเขต ขอย้ำว่าคนที่เจริญแล้ว เขาเน้นเสรีภาพจริง เพราะเขารู้ซึ้งว่า เมื่อมนุษย์มีเสรีภาพมันช่วยทำให้ทุกคนสามารถอยู่ร่วมกันได้โดยปกติสุข ทำให้สังคมดำเนินไปอย่างราบรื่น แม้จะมีความเห็นไม่ตรงกัน แต่ก็เคารพกันและกันอย่างจริงใจ

คนยุโรปบอกว่าการมีเสรีภาพที่แท้จริง ไม่ใช่การทำอะไรตามอำเภอใจ ไม่ใช่อยากทำอะไรก็ทำ ไม่ใช่อยากแต่งตัวแบบไหนเวลาอยู่นอกบ้าน อยู่ในที่สาธารณะแล้วจะทำได้ตามอำเภอใจ เพราะทุกอย่างมันมีกฎเกณฑ์ มีบรรทัดฐาน และมีคนอื่นๆ ร่วมอยู่ด้วย ดังนั้น จึงต้องเน้นหลักเคารพและให้เกียรติคนอื่นๆ ในสังคมไปพร้อมๆ กับหลักเสรีภาพ เพราะเมื่อมีเสรีภาพของเรา ก็ต้องสำเหนียกไว้เสมอว่า ก็ต้องนึกและต้องเคารพเสรีภาพของคนอื่นๆ อย่างเคร่งครัดด้วย

คนที่เคารพ ศรัทธาหลักเสรีภาพโดยแท้คือคนที่ให้ความสำคัญกับเกียรติและศักดิ์ศรีของเพื่อนร่วมสังคม โดยต้องให้ความสำคัญเรื่องนี้กับทั้งคนและสัตว์ นี่คือการยึดหลักเคารพการมีศักดิ์ศรีของเพื่อนร่วมสังคมโดยแท้

แน่นอนว่า การยึดมั่นในหลักเสรีภาพส่วนบุคคล คือการที่บุคคลสามารถกำหนดวิถีทางของชีวิตของตนเองได้ เป็นเจ้าของชีวิตตนเอง มีสิทธิเสรีภาพในการเลือกได้ตามใจปรารถนา แต่ก็ต้องคำนึงถึงเสรีภาพของคนอื่นไปพร้อมๆ กันตลอดเวลา แล้วที่สำคัญคือต้องไม่แหกกฎ แหกระเบียบสังคม ต้องเคารพกฎหมาย เคารพข้อตกลงร่วมกันของสังคม เพราะการเคารพกฎหมายคือการเคารพเสรีภาพของคนอื่นๆ อย่างแท้จริง ต้องเกรงอกเกรงใจ ต้องเห็นหัวของคนอื่นด้วย ไม่ใช่อยากทำอะไรก็ทำไปตามสัญชาตญาณสัตว์เดรัจฉาน

ไม่ใช่นึกจะขี้ จะเยี่ยว ก็ทำได้ทันทีตามถนนหนทางทั่วไป ไม่ใช่อยากแต่งตัวโดยไร้กาลเทศะ ก็แต่งโดยไม่สนใจว่ามันทำให้เกิดทัศนอุจาดหรือไม่ เช่น บางคนแต่งตัวด้วยชุดกีฬาชนิดรัดติ้ว รัดจนคล้ายกับแหนมแท่งที่ถูกห่อด้วยพลาสติกใส เห็นร่อง เห็นรู เห็นหน้าอกหน้าใจ เห็นทุกสัดส่วนของตน ราวกับว่าไม่ได้มีผ้าผ่อนคลุมกายไว้แม้แต่น้อย แล้วก็อ้างว่า มันเป็นเสรีภาพในการแต่งตัวของฉัน ทั้งๆ ที่มันผิดกาลเทศะ อันที่จริงแต่งตัวแบบที่ว่านั้น ไม่ใช่เรื่องผิดปกติ หากแต่งตัวแบบนั้นในห้องออกกำลังกาย แต่แต่งตัวแบบนี้แล้วเดินส่ายไปมาตามห้างสรรพสินค้า ขึ้นรถไฟฟ้า หรือเดินตามถนนรนแคม มันคือเรื่องผิดกาลเทศะอย่างแรง แต่บางคนก็ทำ ซึ่งมันเท่ากับประจานตัวเองอย่างโจ่งแจ้ง

ขอย้ำว่าเสรีภาพต้องมีขอบเขต ต้องอยู่ภายใต้กฎหมาย ใต้กฎระเบียบสังคม และกฎประเพณี ไม่ใช่ทำไปตามอำนาจฝ่ายต่ำในใจของตน

แล้วอีกสิ่งที่จำเป็นต้องมีให้มากก็คือ ความอดทน อดกลั้น ยอมรับความเห็นที่แตกต่างได้ ต้องเคารพความเห็น ความเชื่อของคนอื่น แม้ว่าตัวเองจะไม่ชอบในการกระทำของคนอื่น หากเขากระทำในสิ่งที่ไม่ผิดกฎหมาย แต่ทว่ามันไม่สบอารมณ์ของเรา เราก็ต้องอดทนอดกลั้นให้ได้ เพราะเขามีสิทธิ์ทำในสิ่งที่เขามีเสรีภาพ

เรื่องความอดทน อดกลั้นนี้ ถูกมองว่ายังเป็นปัญหาของสังคมไทย เพราะคนไทยบางจำพวกไร้ความอดทน อดกลั้น หากใครทำอะไรที่ไม่ถูกใจตนเองแล้ว ก็จะมองว่าคนอื่นแปลกประหลาด หรือเป็นศัตรู โดยลืมนึกไปว่าเขามีสิทธิทำตามเสรีภาพของเขา ย้ำว่า เสรีภาพไม่ใช่การทำอะไรตามใจตัวเอง แล้วก็ไม่ใช่ทำไปโดยละเมิดสิทธิเสรีภาพของคนอื่น

เสรีภาพต้องมาพร้อมๆ กับความรับผิดชอบ ย้ำว่าเสรีภาพต้องมาพร้อมๆ และควบคู่กับความรับผิดชอบ เสรีภาพของคุณต้องไม่รบกวนเสรีภาพของคนอื่น ไม่ก้าวก่าย ไม่ละเมิดสิทธิ เสรีภาพของผู้อื่น

เสรีภาพไม่ใช่การประกาศว่าจะไม่เอาสถาบันพระมหากษัตริย์ ไม่เอาขนบธรรมเนียมประเพณีดั่งเดิม เสรีภาพต้องไม่นำไปสู่การโค่นล้มสถาบันหลักของสังคม ไม่ว่าจะเป็นสถาบันชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และเสรีภาพต้องไม่บอกว่า เรื่องนี้มันต้องจบที่รุ่นเรา เพราะเสรีภาพของคุณไม่ได้ใหญ่หรือสำคัญกว่าเสรีภาพของคนอื่นๆ 

ขอย้ำทิ้งท้ายว่า คนที่ยึดมั่นศรัทธาในเสรีภาพ เสรีนิยมโดยแท้จริงต้องไม่กักขฬะ ก้าวร้าว หยาบคาย ไม่ถ่อยสถุล ไร้ใช้ความรุนแรง ไม่บีบบังคับคนอื่น ไม่ทำร้ายทำลายน้ำใจของผู้อื่น เสรีนิยมที่แท้จริงคือเราอยู่ร่วมกันได้โดยสันติ แม้เราจะเชื่อไม่ตรงกัน เห็นไม่ตรงกัน ชอบไม่เหมือนกัน

เสรีภาพคือผมเข้าใจคุณ คุณเข้าใจผม แล้วเราอยู่ร่วมกันได้ แม้คุณกับผม ฉันกับเธอ มึงกับกูจะมีความต่างกันในทุกเรื่อง เพราะแม้จะต่างกัน คุณและฉันก็ยังคงเป็นผู้ร่วมเป็นเจ้าของแผ่นดินผืนนี้และผมกับคุณก็สามารถดำเนินชีวิตไปตามปกติได้ แม้จะมองไม่ตรงกัน เชื่อไม่เหมือนกัน เสรีภาพคือการเคารพในหลักรู้แพ้ รู้ชนะ มีน้ำใจนักกีฬา เคารพพื้นที่ส่วนตัวของกันและกัน แล้วร่วมกันสร้างสรรค์ความดีงามให้สังคมของเราทุกคน