การเจรจาครั้งประวัติศาสตร์ที่ผู้แทนจากสหรัฐอเมริกาและสาธารณรัฐอิสลามแห่งอิหร่าน อยู่ในชายคาเดียวกันเป็นครั้งแรกในรอบ 47 ปี แต่ล้มเหลวไม่เป็นท่า หากเปรียบเป็นกล้าไม้ก็ตายตั้งแต่ยังไม่ออกจากกระถาง

ถึงแม้คณะผู้แทนจากอิหร่าน และอเมริกา อยู่ในอาคารเดียวกันในเมืองหลวงปากีสถาน แต่ทั้งสองฝ่ายไม่ได้พบหน้าค่าตากัน เนื่องจากอิหร่านไม่ไว้ใจอเมริกาที่หักหลังโจมตีอิหร่านระหว่างการเจรจาสองครั้งก่อนหน้า

ปากีสถานผู้อำนวยความสะดวกเจรจาเชิญสหรัฐฯและอิหร่านไปเจรจาในกรุงอิสลามาบัด วันที่ 10 เม.ย.เป็นต้นไประหว่างทั้งสองฝ่ายตกลงหยุดยิงชั่วคราว 14 วัน

วันที่ 9 เม.ย. เครื่องบินรบปากีสถานคุ้มกันเครื่องบินคณะผู้แทนอิหร่านที่ใช้รหัส “ปฏิบัติการ”มินาบ 168” หมายถึงเหตุการณ์วันที่ 28 ก.พ.ที่สหรัฐยิงขีปนาวุธถล่มโรงเรียนหญิงล้วนตั้งอยู่ในเมือง“มินาบ” สังหารนักเรียนหญิง 168 คน ไปถึงปากีสถาน

ส่วนคณะผู้เจรจาสหรัฐอเมริกานำโดยรองประธานาธิบดี เจดี แวนซ์ มีขบวนรถหุ้มเกราะคุ้มกันตั้งแต่สนามบินถึงสถานที่ประชุม แสดงถึงความ
ไม่ไว้ใจกันทั้งสองฝ่าย

แวนซ์ เสพติดการออกสื่อเหมือนคนอเมริกันทั่วไป ขอให้ปากีสถานเชิญคู่เจรจามาจับมือถ่ายรูปออกสื่อด้วยกัน คณะเจรจาอิหร่านปฏิเสธไม่ยอมพบหน้า และแจ้งกลับไปว่าผู้แทนทั้งสองฝ่ายแยกห้องกันประชุมโดยให้ปากีสถานนำข้อเสนอของอิหร่านไปให้อเมริกาพิจารณาและให้นำข้อเสนออเมริกามาให้อิหร่านพิจารณาในทำนองเดียวกัน

เจอการทูตแบบตลาดนัด (Bazaar Diplomacy) ที่อับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านโยนใส่ทำเอา เจดี แวนซ์ ไปไม่ถูก เพราะไม่เคยพบการเจรจาแบบผัวเมียโกรธกันแล้วพูดผ่านลูกว่า “แม่ไปตลาดถามพ่อมึงซิอยากแ..กอะไร..”สามีฝากลูกไปบอกว่า“อยากแ..กอะไรก็ซื้อมาไม่ต้องถามข้า”

นอกจากแยกห้องประชุมแล้ว อิหร่านแจ้งผ่านคนกลางว่า ยังไม่มีการเจรจาจนกว่าอิสราเอลหยุดโจมตีฮิซบอลเลาะห์ในประเทศเลบานอน ขณะที่อิหร่านกับสหรัฐตกลงหยุดยิงระหว่างเตรียมเจรจา อิสราเอลฉวยโอกาสถล่มเลบานอนอย่างหนักหน่วง สังหารพลเรือนเลบานอนกว่า 350 คน

เจอการทูตแบบตรงไปตรงมา ผู้แทนสหรัฐแทนที่เตรียมการเจรจาต้องโทรศัพท์ไปปรึกษาวอชิงตันและเทลอาวีฟกันวุ่นวาย

คนนอกไม่รู้ว่าระหว่างวันที่ 10-11 เม.ย.คู่เจรจาตกลงอะไรกันบ้าง สำนักข่าวรอยเตอร์สอ้างแหล่งข่าวรายงานว่าสหรัฐอเมริกายอมยกเลิกอายัดเงินอิหร่าน 6,000 ล้านดอลลาร์ ด้านนิวยอร์กไทม์อ้างแหล่งข่าวเช่นกันว่า อิหร่านเปิดช่องแคบฮอร์มุซแล้วโดยให้เรือน้ำมันผ่านวันละ 15 ลำ แต่ IRGC แถลงว่า “ฮอร์มุซ ยังอยู่ในความควบคุมของอิหร่านอย่างเข้มงวด”

โลกภายนอกได้แต่คาดเดาว่าการเจรจาข้ามกำแพงได้ข้อยุติอะไรบ้าง และก็เป็นไปตามที่ทำนายล่วงหน้า เมื่อ เจดี แวนซ์ แถลงวันที่ 12 เม.ย.ว่า..“เรายังไม่บรรลุข้อตกลงกับอิหร่าน..เราจะกลับไปสหรัฐอเมริกาโดยที่ยังไม่บรรลุข้อตกลงใดๆ...นั่นเป็นข่าวร้ายของอิหร่านมากกว่าข่าวร้ายสำหรับสหรัฐอเมริกาเสียอีก”....!! แวนซ์กล่าว

ในวันเดียวกันสำนักข่าว Tasnim ของอิหร่านอ้างแหล่งข่าวระดับสูงกล่าวว่า “ตอนนี้การตัดสินใจขั้นสุดท้ายขึ้นอยู่กับอเมริกา” อิหร่านได้บอกผ่านคนกลางไปว่า “อเมริกาต้องเป็นฝ่ายตอบสนองก้าวต่อไป” และนั่นทำให้ “อิหร่านไม่รีบร้อนเจรจา” อิหร่านริเริ่มข้อเสนอที่สมเหตุสมผลในการเจรจา ขึ้นอยู่กับอเมริกาต้องพิจารณาประเด็นต่างๆ ตามความเป็นจริง

แหล่งข่าวตำหนิอเมริกาที่ประมาณการพลาดในการเจรจา เหมือนกับที่สหรัฐอเมริกาคาดการณ์ผิดในสงคราม” และเตือนว่า “ไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงที่ช่องแคบฮอร์มุซ จนกว่าสหรัฐอเมริกาเห็นด้วยกับข้อตกลงที่มีเหตุผล”แหล่งข่าวกล่าว

ตาสนิม ไม่ได้ให้รายละเอียดว่าอิหร่านเสนออะไรให้สหรัฐพิจารณา ก่อนเดินทางไปปากีสถาน เตหะรานได้เสนอเงื่อนไข 10 ข้อ เงื่อนไขสำคัญรวมทั้ง 1.รับประกันความปลอดภัยสหรัฐจะไม่โจมตีอิหร่านอีก 2. สหรัฐต้องถอนฐานทัพทั้งหมดออกจากตะวันออกกลาง 3.สหรัฐฯต้องชดเชยค่าเสียหายจากสงครามที่สหรัฐอเมริกากับอิสราเอลถล่มทำลายประเทศอิหร่าน ซึ่งเงื่อนไขสองข้อหลังยากที่สหรัฐจะยอมรับได้

นักวิเคราะห์สงครามหลายคนระบุว่า สหรัฐหลังชนฝากำลังพ่ายแพ้สงครามทั้งในสนามรบกับอิหร่าน และพ่ายแพ้สงครามการเมืองในบ้าน สาเหตุที่อิหร่านกำหนดให้ เจดี แวนซ์ เป็นคู่เจรจา เนื่องจากว่า แวนซ์เป็นคนเดียวที่ไม่เห็นด้วยทำสงครามกับอิหร่าน ในที่ประชุมระดับสูงทุกคนคล้อยตามคำโน้มน้าวของเบนจามิน เนทันยาฮู นายกรัฐมนตรีอิสราเอลที่ยืนยันว่า สงครามอิหร่านจะใช้เวลาสั้น สังหารผู้นำสูงสุด และทหารคนสำคัญไม่กี่วันอิหร่านก็ศิโรราบ

เจดี แวนซ์ คนเดียวในที่ประชุมพูดว่า “ผมไม่เห็นด้วยกับเนทันยาฮู แต่ผมสนับสนุนสงครามที่คุณทำ”

นักวิเคราะห์สงครามระบุว่า เพราะเชื่อเนทันยาฮู ทรัมป์ทำให้สหรัฐฯเสียหายมากที่สุดในประวัติศาสตร์ และอาจทำให้สภาคองเกรส Impeachment หรือถอดถอนเขาออกจากตำแหน่งประธานาธิบดี

ศาสตราจารย์ จอห์น เมียร์สไฮเมอร์ กล่าวว่ากองทัพเรือสหรัฐฯ หวาดกลัวอย่างยิ่งที่จะเข้าสู่ช่องแคบฮอร์มุซ เพราะขีปนาวุธของอิหร่านจะสามารถจมเรือของพวกเขาได้อย่างง่ายดาย เขาเปิดเผยว่าฐานทัพสหรัฐฯ 13 แห่งได้รับความเสียหายอย่างหนัก

เครื่องบินรบหลายชนิดถูกยิงตกในตะวันออกกลางอย่างน้อย 96 ลำและเสียหายมากที่สุดคือวันที่ 5-6 เมษายน อิหร่านยิงถล่มทำลายเครื่องบินหลายชนิด 8 ลำที่สหรัฐส่งหน่วยรบพิเศษหลายร้อยคนอ้างว่า เข้าค้นหาช่วยเหลือนักบินอเมริกันที่ถูก IRGC ยิงตกใกล้อิสฟาฮานที่ตั้งโรงงานนิวเคลียร์ของอิหร่าน หลายฝ่ายเชื่อสหรัฐส่งหน่วยพิเศษไปหลายร้อยคนไปปฏิบัติปล้นยูเรเนียมอิหร่าน และปฏิบัติการปล้นซึ่งหน้าทหารอเมริกันถูกอิหร่านสังหารจำนวนมาก

จนถึงวันที่เครื่องบินรบถูกทำลายถึง 8 ลำ สหรัฐอเมริกาเพิ่งสำเหนียกว่า จีนกับรัสเซียช่วยเหลืออิหร่านด้านอาวุธและข่าวกรองตลอดมา

Iran Times รายงานว่า..จีนไม่ใช้กำลังปะทะกับฝ่ายตรงข้ามในนามพันธมิตรของจีน จีนอนุญาตให้พันธมิตรผลิตอาวุธจากเทคโนโลยีของจีน โดยวิธีนี้จีนสามารถทดสอบอาวุธกับฝ่ายตรงข้ามได้ ถ้ามันได้ผลก็ให้ใช้ในสนามรบจริง

ในสงครามปากีสถาน-อินเดีย จีนให้ปากีสถานใช้เครื่องบินรบเฉิงตู (J-10C) ที่ปากีสถานผลิตจากเทคโนโลยีจีนกำราบ Rafale เครื่องบินรบเทคโนโลยีก้าวหน้าสูงสุดของฝรั่งเศสในการรบครั้งนั้น J-10C ยิง Rafale ตก 3 ลำ

ชาวโลกถึงได้รู้ว่า J-10C หลบเลี่ยงได้แม้กระทั่งเรดาร์ก้าวหน้าของ Rafale นี้คือวิธีการจีนใช้เทคโนโลยีล้ำยุคทดสอบกองทัพประเทศอื่น

สหรัฐอเมริกาคุยโวมานานว่า เครื่องบิน Jets F-35 และ เครื่องบินทิ้งระเบิด B-2 เป็นเครื่องบินล่องหนไม่มีเรดาร์ที่ไหนในโลกสามารถติดตามเครื่องบินรบสองแบบนี้ได้ สหรัฐอเมริกาได้ใช้เครื่องบินรบสองชนิดนี้ถล่มทำลายอิหร่านเสียหายใหญ่หลวง

ในเบื้องต้นของสงครามอิหร่านไม่สามารถป้องกันต่อต้านเครื่องบินรบสองชนิดนี้ได้ แต่วันที่ 19 มีนาคม IRGC ยิง F-35 หนึ่งลำเข้าเป้าหมายได้สำเร็จ สหรัฐยอมรับว่าเครื่องบินถูกยิงเสียหายบางส่วน

ข่าว F-35 ถูกยิงแพร่หลายทั่วโลกอย่างรวดเร็ว นักวิเคราะห์ทุกคนตลอดถึงคนทั่วไปประหลาดใจและพูดเป็นเสียงเดียวกันว่าอิหร่านทำได้อย่างไร ยิงเครื่องบินที่ไม่มีเรดาร์ไหนจับได้

หน่วยข่าวกรองสหรัฐอเมริกาอ้างว่า จีนให้เรดาร์สมรรถภาพสูงอิหร่านถึงสามารถจับสัญญาณเครื่อง F-34s และ B-2 ได้ ถึงแม้ทั้งจีน รัสเซียและอิหร่านไม่ได้รับหรือปฏิเสธเรื่องนี้ แต่การยิง F-35 สหรัฐอเมริกาเชื่อว่าอิหร่านต้องการยิงเครื่องบินทิ้งระเบิด B-2 ให้ได้เช่นกัน

Iran Time รายงานว่า เรารับทราบจากแหล่งข่าวไม่เป็นทางการว่าจีนได้ให้เรดาร์ก้าวหน้าสูงสุดเพิ่งผลิตรุ่นใหม่ที่สามารถจับสัญญาณเครื่องบิน F-35s และเครื่องบินทิ้งระเบิด B-2 ได้

เวลานี้อิหร่านรอเครื่องบินทิ้งระเบิด B-2 ทันทีที่มันเข้าน่านฟ้า อิหร่านจะช่วยทดสอบกับเรดาร์ของจีนว่าสำเร็จไหม

นักวิเคราะห์สงครามกล่าวว่า ตั้งแต่เรดาร์จีนสามารถจับเครื่องบินรบล่องหน F-35 ได้มันง่ายมากที่จะยิงเครื่องบินทิ้งระเบิด B-2

นี่คงเป็นสาเหตุหนึ่งที่สหรัฐพยายามถอนตัวออกจากสงคราม และเป็นที่น่าสนใจว่าทำไม ทรัมป์ประกาศหยุดยิงสองสัปดาห์ หนึ่งวันหลังจากรัสเซียเตือนอเมริกาให้หยุดพล่ามเรื่องช่องแคบฮอร์มุซ หยุดสงคราม มิฉะนั้นมอสโกต้องปกป้องอิหร่านเต็มตัว

ปากีสถานซึ่งมีรายงานว่า จีนผลักดันให้เป็นผู้อำนวยความสะดวกเจรจายุติสงครามสหรัฐ-อิหร่าน แถลงว่าปากีสถานจะพยายามจัดให้มีการเจรจารอบใหม่ แต่กำหนดวันเวลาไม่ได้

ถึงวันนั้นหวังว่าสหรัฐอเมริกาจะพิจารณาข้อเสนอของอิหร่านตามความเป็นจริง

สุทิน วรรณบวร