เกือบสี่สิบปีที่แล้วทหารกะเหรี่ยงที่ค่ายมาเนอปลอว์ บอกเราว่า “พม่าตี้ระเบอะ ตี้ระเบอะจีๆ คือเขาพยายามอธิบายว่า พม่าทิ้งระเบิด คือ เอาระเบิดมาทิ้งในป่าจริงๆ ไม่ได้สร้างความเสียหายให้กองทัพกะเหรี่ยง เหมือนฉากในภาพยนตร์ “มือปืน สะลาวิน 2” ของท่านมุ้ย

รำลึกเรื่องนี้ขึ้นมาเมื่อได้ยิน โฆษกกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามแห่งอิหร่าน หรือ IRGC ท้าทายประธานาธิบดีทรัมป์ ว่า “เชิญผลาญดอลลาร์วันละพันล้านกับเป้าลวงของเราต่อไป เรายังไม่ได้เปิดคลังอาวุธสำคัญออกมาใช้”

IRGC เยาะเย้ยว่าสหรัฐทิ้งระเบิดใส่เป้าลวง คลังอาวุธหลักยังไม่ถูกทำลาย และใช้ตอบโต้สหรัฐได้อีกนาน

ซึ่งสอดคล้องกับที่หน่วยข่าวกรองสหรัฐรายงานจากทำเนียบขาว ว่า อิหร่านสามารถฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐานที่ถูกระเบิดสหรัฐทำลายได้ภายในหนึ่งสัปดาห์ และอิหร่านมีขีปนาวุธและโดรนในคลังอาวุธมากกว่า ที่สหรัฐอเมริกาประเมินก่อนหน้า

และแหล่งข่าวระดับสูงในเตหะรานกล่าวกับโกลบอลทีวีว่า หัวหน้าคณะเจรจาของอิหร่าน ปฏิเสธข้อเสนอหยุดยิงจากสหรัฐถึงสามครั้งในหนึ่งอาทิตย์ ที่สหรัฐเสนอหยุดยิงผ่านผู้นำกาตาร์ ผ่านนายกรัฐมนตรีอิรัก และนายกรัฐมนตรีปากีสถาน และถูกอิหร่านปฏิเสธสามครั้ง ทำให้ทรัมป์โกรธ สั่งถล่มอิหร่านครั้งใหญ่หลายระลอกกว่า 200 เที่ยวบิน

แหล่งข่าวระบุว่า อิหร่านไม่ยอมเจรจากับสหรัฐ เพราะต้องการยื้อเวลา ให้คลังอาวุธสหรัฐร่อยหรอ และน้ำมันสำรองฉุกเฉินของสหรัฐอเมริกาลดต่ำลงอยู่ในขั้นวิกฤต และคาดการณ์ว่ากลางเดือนสิงหาคมนี้ ราคาน้ำมันจะพุ่งสูงขึ้นถึง 120 ดอลลาร์/บาร์เรล ถึงตอนนั้นสหรัฐเกิดวิกฤตเศรษฐกิจและการเมือง สังคมวุ่นวาย ก่อนที่อิหร่านจะพิจารณาข้อเสนอใดๆ ซึ่งเข้าใจว่า ทรัมป์จำต้องยอมปฏิบัติตาม

ปัจจุบันคลังน้ำมันฉุกเฉินของสหรัฐอเมริกาลดลงเหลือ 311.4 ล้านบาร์เรล ต่ำที่สุดตั้งแต่เดือนมีนาคม 1983 ตามข้อมูลล่าสุดของ EIA นักวิเคราะห์เตือนว่าการขัดขวางเส้นทางขนส่งน้ำมัน บับ เอล-มันเดบ และฮอร์มุซ พร้อมกัน อาจทำให้ราคาน้ำมันสูงขึ้นราว 124 ดอลลาร์/บาร์เรล

แหล่งข่าวกล่าวว่า ในขณะที่สหรัฐอเมริกาได้รับผลกระทบอย่างหนักจากน้ำมันขึ้นราคา ค่าครองชีพสูงขึ้น ราคาน้ำมันจำหน่ายหน้าปั๊มในอเมริกาจาก 1.5 เป็น 4 ดอลลาร์/แกลลอน และทรัมป์จำต้องนำน้ำมันสำรองฉุกเฉินที่ร่อยหรอลงทุกวันออกมาใช้

ในเวลาเดียวกัน จีนแทบไม่ได้รับผลกระทบจากสงครามดังที่สำนักข่าวรอยเตอร์สรายงานว่า โมห์เชน ปักเนจาด รัฐมนตรีน้ำมันอิหร่าน กล่าวว่า อิหร่านขายน้ำมันเป็นเงินหยวนให้จีนเทียบกับดอลลาร์ มูลค่า 11.5 พันล้าน ระหว่างสงคราม และ 6.5 พันล้านดอลลาร์ ในห้วงเวลาหยุดยิง รวมกันแล้วรายได้จากค้าน้ำมันสูงขึ้นกว่าคาดการณ์ 60% ถึงแม้อยู่ในภาวะสงครามและแซงก์ชั่น

World’snews รายงานว่า จีนเร่งบรรลุเป้าหมายเปลี่ยนแปลงการค้ากับประเทศกลุ่มความร่วมอ่าวอาหรับ หรือ GCC ที่ประกอบด้วย กาตาร์ ซาอุดีอาระเบีย ยูเออี บาห์เรน คูเวต และโอมาน มูลค่า 2.76 แสนล้านดอลลาร์ เป็นเงินหยวนทั้งหมดภายในปี 2026

การค้าน้ำมันของจีนกับกลุ่ม GCC มีผลกระทบน้อยมากจากสงคราม เนื่องจากพ่อค้าน้ำมันรายใหญ่คืออิหร่านและซาอุฯ ต่างก็ป้องกันเรือขนส่งน้ำมันจากการโจมตี

ในห้วงเวลา 30 วันแรกสงคราม IRGC ปิดช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางขนส่งน้ำมัน 20% ของโลก และเก็บค่าผ่านช่องแคบฮอร์มุซเป็นเงินหยวนลำละ (ประมาณ 70 ล้านบาทไทย) IRGC อนุญาตให้เรือที่ซื้อน้ำมันด้วยเงินหยวนผ่านทางได้อย่างเสรี

ถึงตอนนี้ ทรัมป์ สำเหนียกว่า อิหร่านจับช่องแคบฮอร์มุซเป็นตัวประกันทำสงครามเศรษฐกิจและใช้เงินหยวนทำสงครามเงินตรากับดอลลาร์สหรัฐ

กองทัพเรือสหรัฐ เลยปิดล้อมอิหร่านและช่องแคบฮอร์มุซ แล้วเปิดเส้นทางเดินเรือใหม่ใกล้ชายฝั่งโอมาน และสั่งให้เรือทุกลำหลีกเลี่ยงเส้นทางใกล้ชายฝั่งอิหร่านตามที่ IRGC กำหนด

สหรัฐใช้เรือพิฆาตสองลำคุ้มครองเรือน้ำมันผ่านช่องแคบและเก็บค่าธรรมเนียม 20% ของราคาสินค้า โดยอ้างว่าสหรัฐต้องใช้เงินวันละสองพันล้านดอลลาร์ กับการบริหารจัดการช่องแคบฮอร์มุซ ทรัมป์ถูกวิจารณ์รอบด้าน แผนการเก็บค่าธรรมเนียม 20% ใช้ในทางปฏิบัติไม่ได้

ทรัมป์ เปลี่ยนเป็นขู่ทำลายเรือทุกลำที่สัมพันธ์กับอิหร่าน นอกจากนั้นขู่ลงโทษแซงก์ชั่นห้ามให้จีนหยุดซื้อน้ำมันจากอิหร่าน

รัฐมนตรีกลาโหมจีน เตือนสหรัฐอย่างแข็งกร้าวว่า “จีนมีสนธิสัญญาการค้ากับอิหร่านที่ไม่อาจแทรกแซงได้ ไม่ว่ากรณีใด ใครกล้าขัดขวางเรือสินค้าจีนก็ลองดู”

โฆษกกระทรวงต่างประเทศจีน สำทับว่า “ช่องแคบฮอร์มุซเปิดอยู่ก่อนสงคราม คุณทำให้มันปิดเพราะรุกรานอิหร่านผิดกฎหมาย คุณทำสงครามไร้สาระจากไม่มีพื้นฐานอะไรเลย..”

น่าประหลาดใจ ที่ทรัมป์ขู่ทำลายเรือน้ำมันที่สัมพันธ์กับอิหร่าน ปรากฏว่าเรือสินค้าและเรือน้ำมันติดธงชาติจีน ล่องผ่านช่องแคบฮอร์มุซในอัตราอาทิตย์สองสามลำโดยที่กองทัพเรือสหรัฐปิดล้อมเต็มน่านน้ำ แต่ไม่เห็นเรือนน้ำมันจีนแล่นผ่าน

และที่สร้างความตะลึงพรึงเพริดให้แก่วงการเดินเรือและค้าน้ำมันคือ วันที่ 23 กรกฎาคม เรือน้ำมันขนาดยักษ์หรือซูเปอร์แท็งเกอร์ของจีนสองลำ แล่นผ่านช่องแคบ “บับ เอล-มันเดบ” ออกทะเลแดงได้ในขณะที่ขีปนาวุธของฮูตีกับซาอุดีอาระเบียว่อนอยู่บนท้องฟ้า

ฮูตี ที่ได้รับการสนับสนุนอิหร่านกับซาอุฯโจมตีกันไป-มาเหนือทะเลแดงตั้งแต่วันที่ 13 กรกฎาคม ฮูตีกับซาอุฯ ทำข้อตกลงหยุดยิงในปี 2022 หลังจากทำสงครามกันมา 4 ปี

ข้อตกลงหยุดยิงสิ้นสุดลง เมื่อฮูตียิงขีปนาวุธโจมตีทางใต้ซาอุฯ โดยกล่าวว่าเป็นการตอบโต้ซาอุฯ ที่ยิงถล่มสนามบินซานาในเยเมน ขัดขวางไม่ให้เครื่องบินพาณิชย์อิหร่าน ที่นำผู้โดยสารกลับจากร่วมพิธีฝังศพอดีตผู้นำสูงสุดอิหร่านลงจอดเมื่อวันที่ 13 กรกฎาคม

ทั้งสองฝ่ายยิงขีปนาวุธตอบโต้กันไป-มา วันที่ 20 กรกฎาคม ฮูตี ประกาศปิดซ่องแคบบับ เอล-มันเดบ และขู่โจมตีทำลายเรือที่สัมพันธ์กับซาอุดีอาระเบีย อิสราเอล และสหรัฐฯ ที่แล่นผ่านไปออกทะเลแดง วันที่ 23 กรกฎาคม เรือติดธงจีน 2 ลำ เปิดสัญญาณติดตามเรือบอกว่า เป็นเรือน้ำมันของจีน แล่นผ่านบับ เอล-มันเดบ ออกไปโดยไม่ถูกขัดขวาง ทั้งๆ ที่ 6 ชั่วโมงก่อนหน้าเรือน้ำมัน 2 ลำ ถูกยิงไฟไหม้ในช่องแคบเดียวกัน

นักวิเคราะห์มองว่า เรือจีนแล่นผ่าน บับ เอล-มันเดบ โดยไม่ถูกขัดขวางจากฮูตีและซาอุดีอาระเบีย เนื่องจากเรือทั้งสองลำบรรทุกน้ำมันลำละ 2 ล้านลิตร ที่จีนซื้อจากซาอุดีอาระเบีย ด้วยเงินหยวนเช่นเดียวกับที่จีนทำการค้ากับอิหร่าน

จึงพูดได้ว่าหยวนมีอิทธิพลเหนือดอลลาร์ระหว่างสงครามในตะวันออกกลาง ชนิดที่เรียกว่า “แขวนหลวงพ่อหยวนสามารถล่องผ่านทะเลเดือดได้”

สหรัฐอเมริกาจึงติดหล่มสงครามดอลลาร์-หยวนบนเส้นทางขนส่งน้ำสำคัญ

ที่ทั่วโลกรวมทั้ง เอเชีย ยุโรปและตะวันออกกลาง ใช้ช่องแคบฮอร์มุซ และบับ เอล-มันเดบ เป็นเส้นทางขนส่งน้ำมัน

เมื่อคู่สงครามยึดคอขวดเส้นทางน้ำมันเป็นตัวประกัน ผู้ใช้มันทั่วโลกต้องรับกรรม จากน้ำมันราคาถึงสองเท่าก่อนสงคราม คนในตะวันออกกลางอาจได้รับผลกระทบทางกายภาพ

แต่คนทั่วโลกต้องเดือดร้อนข้าวของแพง ค่าครองชีพสูงขึ้นและการดำเนินชีวิตทุกอย่างยากลำบาก อันเนื่องจากน้ำมันขึ้นราคา ซึ่งเป็นปัญหางูกินหาง ที่ต้องใช้เวลาหลายปี ถึงมีผลลัพธ์ว่าใครแพ้ใครชนะ สงคราม “หยวน-ดอลลาร์”

สุทิน วรรณบวร