เมื่อวานนี้ (4 พ.ค. 2569) ที่นายกฯ อนุทิน ชาญวีรกูล ถูกนักข่าวถามว่า จะมีกลุ่มผู้ชุมนุมไปยื่นคัดค้านการสร้างแลนด์บริดจ์ ในพื้นที่ภาคใต้ รัฐบาลจะดำเนินการอย่างไรบ้าง?

นายกฯ อนุทิน กล่าวสั้นๆ ว่า ตอนนี้ กำลังเร่งให้มีการตั้งคณะกรรมการขึ้นมาเพื่อศึกษา และให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน

1. การรับรู้และความเข้าใจของประชาชน เกี่ยวกับโครงการแลนด์บริดจ์ อาจจะยังน้อย

ศูนย์สำรวจความคิดเห็น “นิด้าโพล” สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) สำรวจความคิดเห็น เรื่อง “คนใต้ว่าไง โครงการแลนด์บริดจ์จะมาแล้ว”

สำรวจความคิดเห็นของคนภาคใต้ต่อโครงการแลนด์บริดจ์ ระหว่างวันที่ 28-30 เม.ย. 2569จากประชาชนที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไป และมีสิทธิเลือกตั้งในภาคใต้ (จำนวน 14 จังหวัด ประกอบด้วยชุมพร นครศรีธรรมราช พัทลุง สุราษฎร์ธานี สงขลา กระบี่ ตรัง พังงา ภูเก็ต ระนอง สตูล นราธิวาส ปัตตานี และยะลา)

กระจายทุกระดับการศึกษา อาชีพ และรายได้ 1,455 หน่วยตัวอย่าง

1.1 เมื่อถามถึงการเคยได้ยินและความเข้าใจของคนภาคใต้เกี่ยวกับโครงการแลนด์บริดจ์ พบว่า

ตัวอย่าง ร้อยละ 54.43 ระบุว่า เคยได้ยิน แต่เข้าใจเพียงเล็กน้อย เกี่ยวกับโครงการฯ

รองลงมา ร้อยละ 26.67 ระบุว่า เคยได้ยิน และพอจะเข้าใจบ้าง เกี่ยวกับโครงการฯ

ร้อยละ 10.52 ระบุว่า เคยได้ยิน และเข้าใจดีมาก เกี่ยวกับโครงการฯ

ร้อยละ 7.08 ระบุว่า ไม่เคยได้ยินใด ๆ เลย เกี่ยวกับโครงการฯ

และร้อยละ 1.30 ระบุว่า เคยได้ยินแต่ไม่เข้าใจเลย เกี่ยวกับโครงการฯ

1.2 เมื่อสอบถามความคิดเห็นของตัวอย่างที่ระบุว่า เคยได้ยิน และเข้าใจดีมาก เคยได้ยิน และพอจะเข้าใจบ้าง และเคยได้ยิน แต่เข้าใจเพียงเล็กน้อย เกี่ยวกับโครงการฯ (จำนวน 1,333 หน่วยตัวอย่าง) ถึงความคิดเห็นของคนภาคใต้เกี่ยวกับโครงการแลนด์บริดจ์ พบว่า

ตัวอย่าง ร้อยละ 34.21 ระบุว่า เห็นด้วยมาก

รองลงมา ร้อยละ 33.01 ระบุว่า ค่อนข้างเห็นด้วย

ร้อยละ 19.43 ระบุว่า ไม่ค่อยเห็นด้วย

และร้อยละ 13.35 ระบุว่า ไม่เห็นด้วยเลย

1.3 เมื่อสอบถามความคิดเห็นของตัวอย่างที่ระบุว่า เคยได้ยิน และเข้าใจดีมาก เคยได้ยิน และพอจะเข้าใจบ้าง และเคยได้ยิน แต่เข้าใจเพียงเล็กน้อย เกี่ยวกับโครงการฯ (จำนวน 1,333 หน่วยตัวอย่าง) ถึงเรื่องที่คนภาคใต้มีความกังวลใจเกี่ยวกับโครงการแลนด์บริดจ์ พบว่า

ตัวอย่าง ร้อยละ 38.03 ระบุว่า ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติทั้งทางบกและทางทะเล

รองลงมา ร้อยละ 33.16 ระบุว่า ไม่กังวลใจใดๆ เลย

ร้อยละ 29.71 ระบุว่า ผลกระทบต่อสภาพความเป็นอยู่ของชุมชนท้องถิ่น เช่น การถูกเวนคืนที่ดิน วิถีชีวิตท้องถิ่นที่อาจจะเปลี่ยนไป

ร้อยละ 25.81 ระบุว่า การทุจริตและความไม่โปร่งใสของโครงการฯ

ร้อยละ 15.30 ระบุว่า ความคุ้มค่าในระยะยาว

ร้อยละ 12.08 ระบุว่า การถูกต่อต้านจากชุมชน คนในพื้นที่

ร้อยละ 11.78 ระบุว่า คนใต้จะได้ประโยชน์อะไร

ร้อยละ 11.40 ระบุว่า ประชาชนคนไทยทั้งประเทศจะได้ประโยชน์อะไร

ร้อยละ 10.50 ระบุว่า ปัญหาการก่อสร้างโครงการฯ ที่ล่าช้าหรือไม่สำเร็จตามเป้าหมายที่วางไว้

ร้อยละ 7.58 ระบุว่า ปัญหางบประมาณของรัฐ หากต้องลงทุนทำโครงการเอง

ร้อยละ 6.30 ระบุว่า ปัญหาการหาผู้ลงทุนในโครงการฯ

ร้อยละ 6.15 ระบุว่า ในอนาคต ประเทศไทยอาจจะกลายเป็นพื้นที่สำคัญในการแข่งขันกันของประเทศมหาอำนาจ

ร้อยละ 4.35 ระบุว่า ปัญหาโครงการฯอาจจะไม่เกิดขึ้นจริง

ร้อยละ 3.98 ระบุว่า การถูกต่อต้านจาก NGO (องค์กรพัฒนาเอกชน) นักวิชาการ นักการเมือง

และร้อยละ 0.98 ระบุว่า การถูกต่อต้านจากต่างประเทศ

3. ดร.สามารถ ราชพลสิทธิ์ อดีตรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ให้ข้อคิดว่า

“1. แลนด์บริดจ์จะ “ร่นเวลา” และ “ลดต้นทุน” ได้จริงหรือ?

หลายคนตั้งคำถามตรงกันว่า โครงการนี้จะช่วยให้การขนส่ง “เร็วขึ้น-ถูกลง” เมื่อเทียบกับช่องแคบมะละกาได้จริงหรือไม่? เพราะถ้าทำได้จริง... เรือก็ต้องมาใช้บริการเองโดยไม่ต้องเชิญ แต่ถ้าทำไม่ได้... แล้วจะมีเรือที่ไหนมาใช้?

ผมได้สอบถามผู้ประกอบการเดินเรือหลายราย คำตอบที่ได้ตรงกันคือ “ไม่ใช้” เหตุผลเรียบง่ายแต่ชัดเจน คือต้องขนถ่ายสินค้าจากเรือฝั่งหนึ่งขึ้นรถบรรทุกหรือรถไฟไปอีกฝั่งหนึ่ง พอไปถึงจะต้องขนจากรถบรรทุกหรือรถไฟลงเรืออีก จะทำให้เสียเวลานานมาก

ยิ่งเป็นตู้คอนเทนเนอร์ ยิ่งใช้เวลามากขึ้น เพราะการจัดเรียงต้องวางแผนทั้งลำ... ตู้หนักอยู่ข้างล่าง ตู้ที่จะถึงจุดหมายปลายทางก่อนต้องอยู่ข้างบน ด้วยเหตุนี้ การขนถ่ายตู้คอนเทนเนอร์
จะต้องใช้เวลานาน เรือที่บรรทุกตู้คอนเทนเนอร์นับหมื่นตู้ยิ่งต้องใช้เวลานานมากขึ้น

โดยสรุป เวลาที่เสียไปกับการขนถ่าย อาจ “มากกว่า” เวลาที่ประหยัดได้จากการไม่อ้อมช่องแคบมะละกา และนั่นแปลว่า... ต้นทุนก็มีแนวโน้มสูงขึ้น ไม่ใช่ลดลง

เมื่อเป็นเช่นนี้ จึงน่าแปลกใจว่าเหตุใดผลการศึกษาของสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) ซึ่งว่าจ้างบริษัทที่ปรึกษาให้ทำการศึกษา จึงสรุปว่าโครงการนี้ “คุ้มทุน” ทั้งที่ขัดแย้งกับผลการศึกษาของสภาพัฒน์ และความเห็นของผู้ประกอบการจำนวนมาก

2. คุยว่าจะให้เอกชนลงทุน!

มีข่าวว่ารัฐจะเปิดให้เอกชนร่วมลงทุนในโครงการนี้ซึ่งมีมูลค่ากว่า 1 ล้านล้านบาท ก็ต้องรอดูว่า จะมีใครกล้าเสี่ยงบ้าง

ในสมัยรัฐบาลเศรษฐา ทวีสิน มีการนำโครงการนี้ไปโรดโชว์ต่อนักลงทุนในหลายประเทศ และมีข่าวว่าได้รับความสนใจจากนักลงทุนจีน ญี่ปุ่น อเมริกา ซาอุดีอาระเบีย และเอมิเรตส์ ฟังดูเหมือน “เนื้อหอม” แต่คำถามสำคัญคือ... ความสนใจเหล่านั้น เคยถึงขั้นที่จะแปลงเป็นการลงทุนจริงบ้างหรือไม่?

ในอดีต เราเคยเห็นภาพแบบนี้มาแล้ว ในปี 2551 บริษัท ดูไบเวิลด์จาก เอมิเรตส์ ได้แสดงความสนใจที่จะลงทุนในโครงการนี้ โดยได้ลงนามในบันทึกความเข้าใจกับ สนข. เป็นผู้สนับสนุนเงินว่าจ้างบริษัทจากเนเธอร์แลนด์ให้ทำการศึกษาความเป็นได้โครงการแลนด์บริดจ์ ซึ่งในขณะนั้นโครงการนี้มีมูลค่ากว่า 5 แสนล้านบาท นอกจากนั้น ยังมีบริษัทจากจีน คูเวต ซาอุดีอาระเบีย ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ที่เฝ้าจับตามองโครงการนี้เช่นเดียวกัน

แต่สุดท้าย... โครงการก็ไม่เกิดขึ้น คำถามจึงยังค้างอยู่ “ที่เงียบไป เพราะไม่คุ้มทุน ใช่หรือไม่?”

3. ข้อเสนอแนะ

ผมไม่ได้คัดค้านโครงการนี้ แต่ไม่อยากให้โครงการนี้กลายเป็น “โครงการร้าง” ที่ไม่มีการจ้างงานจริง แต่ทิ้งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมไว้ล่วงหน้า

สิ่งที่อยากเห็นคือ รัฐบาลเปิดรับฟังความคิดเห็นจากทุกฝ่ายอย่างจริงจัง และให้ความสำคัญกับผลการศึกษาของสภาพัฒน์ ซึ่งยากที่นักการเมืองจะแทรกแซง

ถ้าแลนด์บริดจ์ “ไม่ไปต่อ” ผมขอเสนอท่าเรือน้ำลึกฝั่งอันดามัน เพื่อ...

(1) รองรับสินค้าจากทุกภาคของไทยที่ต้องการออกสู่มหาสมุทรอินเดีย

(2) เป็นประตูการค้าสำหรับจีนตะวันตกที่กำลังมองหาทางออกทะเลที่สั้นกว่า

(3) เชื่อมโยงการค้ากับอินเดีย ตะวันออกกลาง แอฟริกา และยุโรป ได้โดยตรง

(4) ลดความแออัดและความเสี่ยงจากการพึ่งพาช่องแคบมะละกาเพียงเส้นทางเดียว

นี่คือยุทธศาสตร์โลจิสติกส์ที่หลายประเทศทำอยู่ คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่ “จะทำแลนด์บริดจ์หรือไม่?” แต่คือ “ท่าเรือน้ำลึกอันดามันควรอยู่ที่ไหน?”...”

4. จาก “ทางผ่าน” สู่ “จุดยุทธศาสตร์โลก”: การประเมินศักยภาพเชิงยุทธศาสตร์ของโครงการแลนด์บริดจ์ไทย

น.อ.ดร.จิระวัฒน์ อภิภัทรชัยวงศ์ นำเสนอข้อคิดความเห็นและข้อมูลน่าสนใจ เกี่ยวกับโครงการแลนด์บริดจ์ในบริบทภูมิรัฐศาสตร์โลกในปัจจุบัน

บางส่วน ระบุว่า

“...แลนด์บริดจ์ มีศักยภาพที่จะเปลี่ยนสถานะของไทยจาก “ประเทศทางผ่าน” สู่“#จุดยุทธศาสตร์ที่ขาดไม่ได้” ได้จริงหรือไม่ และภายใต้เงื่อนไขใด

1. การเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างอำนาจและตรรกะใหม่ของความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์

ในระบบรัฐเวสต์ฟาเลียน (Westphalian System) ดั้งเดิม #อำนาจของรัฐวัดกันที่ขีดความสามารถทางทหารและขนาดของดินแดน แต่ในบริบทโลกศตวรรษที่ 21 Parag Khanna นักยุทธศาสตร์ด้านภูมิรัฐศาสตร์ได้เสนอแนวคิด “Connectography” ซึ่งระบุว่า #อำนาจที่แท้จริงตกอยู่กับรัฐที่สามารถเป็นศูนย์กลางของเครือข่ายการเชื่อมต่อ (Connectivity Hub) ไม่ว่าจะเป็นโครงข่ายการขนส่ง พลังงาน หรือข้อมูลสารสนเทศ รัฐที่ผู้อื่น “ต้องพึ่งพา” ย่อมมีอำนาจต่อรองสูงกว่ารัฐที่แม้จะมีกำลังทหารเหนือกว่า แต่ขาดการบูรณาการเข้ากับห่วงโซ่คุณค่าโลก

“โครงการแลนด์บริดจ์ เมื่อประเมินผ่านกรอบนี้ จึงมิใช่เพียงโครงการสาธารณูปโภค แต่คือการลงทุนสถาปนา อำนาจเชิงโครงสร้างในระยะยาว”

2. #ช่องแคบมะละกาในฐานะจุดเปราะบาง และบทเรียนจากช่องแคบฮอร์มุซ

จุดเริ่มต้นของการทำความเข้าใจโครงการแลนด์บริดจ์ คือการมองเห็นข้อจำกัดเชิงโครงสร้างของเส้นทางเดินเรือในปัจจุบัน ช่องแคบมะละกา เป็นเส้นทางที่สินค้าทางทะเลประมาณร้อยละ 25-30 ของการค้าโลก และพลังงานเกือบหนึ่งในสามต้องแล่นผ่าน ด้วยความกว้างเพียง 2.8 กิโลเมตรที่จุดแคบที่สุด ช่องแคบแห่งนี้จึงเป็น “จุดอับ” (Chokepoint) ที่สมบูรณ์แบบ

ความเปราะบางของ Chokepoint ยิ่งชัดเจนเมื่อเรามองข้ามไปยัง ช่องแคบฮอร์มุซ หรือทะเลแดง การโจมตีหรือการปิดล้อมเส้นทางเดินเรือที่เกิดขึ้นจริงจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ในตะวันออกกลาง ได้พิสูจน์แล้วว่าจุดอับเหล่านี้สามารถถูกใช้เป็น “อาวุธ” เพื่อสร้างแรงกระเพื่อมต่อความมั่นคงทางพลังงานและเศรษฐกิจโลกได้ในชั่วข้ามคืน

เมื่อผนวกกับความตึงเครียดในทะเลจีนใต้ ปริมาณความแออัด และภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกของมหาอำนาจอย่างจีน (Malacca Dilemma) โลกจึงไม่ได้ต้องการแค่เส้นทางเดินเรือที่สั้นลง แต่กำลังโหยหา “#โครงข่ายสำรองเพื่อความอยู่รอด” โครงการแลนด์บริดจ์จึงตอบโจทย์ความต้องการเชิงโครงสร้างที่มีอยู่จริงในระบบโลจิสติกส์และความมั่นคงระดับโลก

3. #ศักยภาพเชิงยุทธศาสตร์ 5 ประการของโครงการแลนด์บริดจ์

#ประการแรก: การสถาปนาสถานะ “Global Connector”

หากโครงการสำเร็จ ไทยจะเชื่อมมหาสมุทรอินเดียและแปซิฟิกผ่านคาบสมุทรมลายูเส้นทางนี้จะเป็นทางเลือกที่มีผลทางยุทธศาสตร์ต่อทั้งเอเชียตะวันออกและชาติตะวันตกความพึ่งพาเส้นทางนี้ของขั้วอำนาจต่างๆ ย่อมถูกแปลงเป็น “อำนาจต่อรอง” ของไทยบนเวทีโลกโดยปริยาย

#ประการที่สอง: การวางตัวเป็น “พื้นที่กลาง” ในการแข่งขันของมหาอำนาจ

ในภูมิทัศน์ที่สหรัฐฯ และจีนขับเคี่ยวกันอย่างดุเดือด ประเทศที่เป็นเจ้าของโครงสร้างพื้นฐานที่ทั้งสองฝ่ายต้องใช้งาน จะเกิดภูมิคุ้มกันทางยุทธศาสตร์ (Strategic Immunity)หากไทยบริหารแลนด์บริดจ์อย่างเป็นกลางและโปร่งใส โครงการนี้จะกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานสาธารณะระดับภูมิภาคที่ทุกฝ่ายยอมรับและไม่อยากให้เกิดความเสียหาย

#ประการที่สาม: ศูนย์กลางความมั่นคงทางพลังงานและห่วงโซ่อาหาร

ด้วยศักยภาพในการพัฒนาคลังน้ำมัน ศูนย์กลางการแปรรูปพลังงาน และจุดแข็งด้านการเกษตรของไทย แลนด์บริดจ์จะทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางสร้างมูลค่าเพิ่ม (Value-added Hub)
ในห่วงโซ่อุปทานโลกมากกว่าแค่ทางผ่านของตู้สินค้า

#ประการที่สี่: โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลและ “ความยืดหยุ่นทางไซเบอร์” (Cyber Resilience)

แลนด์บริดจ์ในยุคใหม่ต้องมาพร้อมสายเคเบิลใต้น้ำและ Data Center ที่ขับเคลื่อนด้วย AI อย่างไรก็ตาม ในยุคที่ภัยคุกคามมาในรูปแบบของการปฏิบัติการพื้นที่สีเทา (Gray Zone Operations) และสงครามไซเบอร์ โครงสร้างนี้ต้องถูกออกแบบให้ทนทานต่อการโจมตีทางดิจิทัล เพื่อยกระดับให้ไทยเป็น “ดิจิทัลคอนเนกเตอร์” ที่มีความมั่นคงสูงสุด

#ประการที่ห้า: การยกระดับเศรษฐกิจและฐานอุตสาหกรรมใหม่

การเกิดท่าเรือ นิคมอุตสาหกรรม และเมืองเศรษฐกิจใหม่ตามแนวเส้นทาง จะเป็นแม่เหล็กดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) ซึ่งอาจสร้างแรงเหวี่ยงทางเศรษฐกิจที่ยิ่งใหญ่เทียบเท่าหรือมากกว่ายุคริเริ่ม Eastern Seaboard...

บทสรุป: ถึงเวลาที่ไทยต้องเลือกบทบาทในกระดานโลก

โครงการแลนด์บริดจ์ ไม่ใช่แค่การตัดสินใจเทคอนกรีตสร้างท่าเรือหรือตัดถนน แต่คือ การตัดสินใจกำหนด “อัตลักษณ์ทางยุทธศาสตร์ชาติ” ในระยะยาว

คำถามพื้นฐานที่สุดคือ รัฐไทยมีวิสัยทัศน์และขีดความสามารถเพียงพอที่จะบริหารจัดการกลไกภูมิรัฐศาสตร์ที่ซับซ้อนระดับนี้หรือไม่

หากดำเนินการด้วยมาตรฐานระดับโลก บูรณาการเทคโนโลยีอนาคต และเปิดกว้างอย่างมีชั้นเชิง แลนด์บริดจ์จะพลิกโฉมสถานะของไทยไปตลอดกาล

แต่หากทำภายใต้ตรรกะผลประโยชน์ทับซ้อนแบบเดิม มันจะกลายเป็นเพียงซากปรักหักพังทางยุทธศาสตร์ที่เป็นภาระทางการคลังอย่างใหญ่หลวง

ท้ายที่สุด โครงการนี้คือกระจกบานใหญ่ที่สะท้อนว่า “ไทยพร้อมแค่ไหนที่จะก้าวขึ้นสู่เวทีโลก...”

สารส้ม