นักวิเคราะห์การเมืองอเมริกัน ระบุว่าประธานาธิบดี สี จิ้นผิง และจีนแผ่นใหญ่ได้กำไรมหาศาล จากที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ นำสหรัฐอเมริกาไปติดหล่มสงครามอิหร่าน หาทางลงไม่ได้ทำให้เกิดวิกฤตเศรษฐกิจและวิกฤตศรัทธาต่อสหรัฐอเมริกาจากคนทั่วโลก

โอลิเวีย รีด ผู้ประกาศข่าวทีวีดาวเทียม กล่าวว่าหลังจากประธานาธิบดีทรัมป์ ลงนามข้อตกลงความเข้าใจร่วมกัน (เอ็มโอยู) เจรจายุติสงครามทุกแนวรบกับอิหร่าน ที่สื่อทั่วโลกประโคมข่าวการลงนามครั้งประวัติศาสตร์ที่พระราชวังแวร์ซาย

สื่อกระแสหลัก CNN ฟ็อกซ์นิวส์ รอยเตอร์สฯลฯ เสนอข่าวในแง่มุมต่างกันว่า เป็นชัยชนะของสหรัฐอเมริกา หรือเป็นชัยชนะของอิหร่าน โดยที่ไม่มีใครสนใจว่า หลายพันไมล์ไกลออกไปจากแวร์ซาย จีนฉลองชัยชนะเงียบๆ และวางแผนงานการเป็นขั้วอำนาจใหม่ที่ได้จากความตกต่ำของสหรัฐอเมริกา

ในวันเดียวกันที่ ทรัมป์ ลงนามเอ็มโอยูกับอิหร่าน จีนแผ่นดินใหญ่ออกสมุดปกขาวเรื่องรัฐบาลธรรมาภิบาลและการปฏิรูปการเงิน ผลักดันนโยบายลดการพึ่งพาดอลลาร์ โดยเน้นใช้สกุลเงินท้องถิ่นซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้าในกลุ่มประเทศโลกใต้

160 ประเทศตอบรับแผนรัฐบาลธรรมาภิบาล และปฏิรูปการเงินของจีนแผ่นดินใหญ่ โดยเฉพาะประเทศปากีสถาน ตุรกีและกาตาร์ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีส่วนสำคัญในการเจรจาสันติภาพยั่งยืนสหรัฐ-อิหร่าน

อิหร่านซึ่งใช้เงินหยวนของจีนทำการค้ากับปักกิ่งและกำหนดให้เรือทุกลำผ่านช่องแคบฮอร์มุซระหว่างสงครามใช้ค่าผ่านทางเป็นเงินหยวนตอบรับหนังสือปกขาวของจีนทันที

โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ประธานรัฐสภาอิหร่านกล่าวถึงหนังสือปกขาวของจีนว่า “อิหร่านเรียกร้องให้รวมกลุ่มกับจีนตามแผนรัฐบาลธรรมาภิบาล ในทางพฤตินัยเรามีกลุ่มอยู่แล้ว..” กาลิบาฟ พูดเป็นนัยไม่ได้ให้รายละเอียดว่าเป็นกลุ่มอะไร

นักวิเคราะห์กล่าวว่า ประธานรัฐสภาอิหร่าน พูดถึงการรวมกลุ่มขั้วอำนาจใหม่คือจีน รัสเซีย อิหร่าน และเกาหลีเหนือ ที่พัฒนาขึ้นมาเพื่อต่อต้านสหรัฐอเมริกา โดยมีปากีสถาน ตุรกี และกาตาร์สนับสนุนอยู่เบื้องหลัง

แหล่งข่าวในตะวันออกกลาง ระบุว่า ปากีสถานเป็นคนกลางเจรจาสันติภาพได้เพราะการผลักดันของจีน จึงไม่น่าแปลกใจที่จีนทำให้อเมริกันเป็นตัวตลกทั้งระหว่างสงครามและเจรจาสันติภาพ

การเจรจาในสวิตเซอร์แลนด์เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน รองประธานาธิบดี เจดี แวนซ์ หัวหน้าทีมเจรจาของสหรัฐอเมริกากลายเป็นตัวตลกถึงสามครั้ง ไม่ใช่เรื่องบังเอิญแต่มันเป็นเกมหมากรุก
หกชั้นแสดงการเดินเกมเหนือกว่าของเตหะราน

หมากแรกในกระดาน คือ คณะเจรจาอิหร่านไม่ยอมถ่ายรูปร่วมกับรองประธานาธิบดีเจดีแวนซ์และคณะ ที่รอถ่ายรูปออกสื่อกับคณะอิหร่านตามที่ออร์แกไนเซอร์เตรียมไว้

คณะเจรจาอิหร่านเดินผ่านแวนซ์ ไปเหมือนอเมริกันไม่มีตัวตนอยู่ที่นั่น เมื่อออร์แกไนเซอร์เชิญให้จับมือถ่ายรูปกับแวนซ์และคณะ นายอับบาสอารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านกล่าวว่า “เราไม่ต้องการอยู่ในเฟรมเดียวกับอเมริกัน”

เหตุการณ์นั้นผ่านไปไม่นาน เจ้าหน้าที่เชิญทุกคนทักทายถ่ายรูปหมู่เป็นสัญลักษณ์เปิดการเจรจา นายกรัฐมนตรีประเทศกาตาร์ที่เป็นผู้อำนวยความสะดวกเจรจาร่วมกับปากีสถานและเหมือนเป็นเจ้าบ้านโดยพฤตินัยเนื่องจากรีสอร์ทสถานที่เจรจาเป็นของกาตาร์

นายกฯกาตาร์ ในฐานะเจ้าบ้านจับมือโอบไหล่กับผู้แทนปากีสถานและอิหร่านยิ้มแย้มแจ่มใส หัวเราะต่อกระซิกกัน เดินผ่านแวนซ์โดยไม่สัมผัสมือไม่สบตา ราวกับว่าอเมริกันไม่มีตัวตนอยู่ที่นั่น ภาพในทีวีเห็นแวนซ์พยายามมองตามแต่นายกรัฐมนตรีกาตาร์เมินไม่สนใจ

และเมื่อเข้าไปนั่งในห้องประชุม แวนซ์ไม่ทันได้พูดอะไร คณะเจรจาอิหร่านวอล์กเอาท์ ไม่ยอมเจรจาจนกว่าประธานาธิบดีทรัมป์ขอโทษที่กล่าวว่าอิหร่านให้ท้ายฮิซบอลเลาะห์โจมตีอิสราเอลและขู่ระเบิดทำลายหากอิหร่านไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง

คณะของแวนซ์ เร่อร่าทำอะไรไม่ถูก ปากีสถานกับกาตาร์ใช้เวลาหลายชั่วโมงพยายามไม่ให้การเจรจาล่ม สุดท้ายตอนดึกคืนนั้น ได้ข้อตกลงตั้งกรรมการขึ้นมาตรวจสอบการปฏิบัติตามความเข้าใจเบื้องต้น คือสหรัฐผ่อนคลายแซงก์ชันและปล่อยเงินที่สหรัฐไว้อายัดให้อิหร่าน และเตรียมการเปิดช่องแคบฮอร์มุซ

บาเกอร์ กาลิบาฟ ประธานรัฐสภาอิหร่าน หัวหน้าคณะเจรจาเตหะรานกล่าวว่า บรรลุข้อตกลงที่สหรัฐฯปล่อยเงินที่อายัดไว้งวดแรก 1.2 หมื่นล้านดอลลาร์ และกระทรวงการคลังสหรัฐผ่อนผันแซงก์ชัน อนุญาตให้อิหร่านขายน้ำมันเสรีถึงวันที่1 สิงหาคม

สปุกนิกนิวส์ของรัสเซีย รายงานว่า อิหร่านจะไม่ขายน้ำมันให้อเมริกา เจ้าหน้าที่กระทรวงน้ำมันอิหร่านกล่าวว่า “ลูกค้าหลักของเราอยู่ในประเทศเอเชียเช่น จีนและน้ำมันกว่า 400 ล้านบาร์เรลกำลังมุ่งหน้าไปทางนั้น เราไม่มีแผนการขายน้ำมันให้อเมริกา”

Iran Observer รายงานว่าสหรัฐอนุญาตให้อิหร่านผลิตและขายน้ำมันได้ทั่วไป 60 วัน ประมาณการจากส่งออกน้ำมัน 2 ล้านบาร์เรลต่อวัน ราคา75 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล อิหร่านจะมีรายได้จากขายน้ำมัน9 พันถึงหนึ่งหมื่นล้านดอลลาร์ มาฟื้นฟูเศรษฐกิจ

ประธานาธิบดีทรัมป์ ไม่ได้ร่วมเจรจาแต่ปากพาจนกล่าวว่า เงินที่ปล่อยจากอายัดเพื่อใช้ซื้ออาหาร..โดยเฉพาะผ่านเกษตรอเมริกัน เขากล่าวว่าข้าวโพด ถั่วเหลืองและผลผลิตการเกษตรต้องซื้อจากอเมริกา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในข้อตกลงก้าวหน้าล่าสุดกับอิหร่าน “เกษตรของเราดีใจมาก..ผมได้รับโทรศัพท์ไม่หวาดไม่ไหว..พวกเขาดีใจมากกับข่าวนี้”

ทรัมป์กล่าวด้วยว่า สหรัฐกำลังพิจารณาเก็บค่าผ่านช่องแคบฮอร์มุซ เนื่องจากว่าต้องใช้เงินสองพันล้านดอลลาร์บริหารจัดการความปลอดภัยเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

คำพูดของทรัมป์ทำให้ พลเรือเอกดอง จุน รัฐมนตรีกลาโหมจีน เตือนสหรัฐว่า “เรามีข้อตกลงการค้าและพลังงานกับอิหร่าน เราคิดว่าผู้อื่นไม่เข้ามาแทรกแซงกิจการของเรา ช่องแคบฮอร์มุซเปิดสำหรับเราตลอดมา”

โฆษกกระทรวงต่างประเทศจีน เหลียวหนิง ถอนหงอก ทรัมป์ว่า ช่องแคบฮอร์มุซเปิดเสรีก่อนสงคราม สาเหตุหลักของการหยุดชะงัก คือคุณปฏิบัติการทางทหารผิดกฎหมายต่ออิหร่าน
คุณสร้างวิกฤตขึ้นมาอย่างไร้สาระ

และในขณะที่ทรัมป์ขู่ทิ้งระเบิดหากไม่ปฏิบัติตามเอ็มโอยูนั้น จีนออกมาตรการตอบโต้ด้วยการห้ามขายแร่หายาก (Rare Earth) มูลค่า 25 ล้านล้านดอลลาร์ ให้บริษัทอเมริกัน ทำให้เกิดผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการผลิตด้านกลาโหม รถยนต์ถึงโทรศัพท์

นักวิเคราะห์ ระบุว่า Rare Earth คือชัยชนะจากความอดทนอดกลั้นของจีน ปักกิ่งเฝ้ารอวอชิงตันผลาญสินแร่สำคัญไปกับทำสงครามนอกบ้านนานกว่าสองทศวรรษ ในขณะที่สหรัฐอเมริกาสูญเสียแร่สำคัญไปกับยุทโธปกรณ์ เครื่องบินรบ ขีปนาวุธและโดรน ดาวเทียมไปในสงครามมากเท่าไหร่ จีนสะสมแร่หายากที่เป็นองค์ประกอบสำคัญในอุตสาหกรรมสงครามยุคใหม่มากขึ้นหลายเท่าทวีคูณ

ปัจจุบันจีนครอบครองแร่หายากหลากชนิดถึง 70% ของสินแร่ใช้ทำอาวุธสงครามทั้งหมดในโลกนอกจากนั้นจีนมีโรงงานสกัดแร่หายากถึง 19 ชนิด อเมริกาถึงแม้จะขุดแร่จากใต้ดินมาได้ แต่การสกัดแร่เหล่านั้นมาใช้ในอุตสาหกรรมสงครามได้ต้องใช้เวลาหลายสิบปีถึงจะตามทันจีน

บริกส์นิวส์รายงานว่า ในเวลาเดียวกันที่สหรัฐอเมริกากับอิหร่านเจรจากันในสวิตเซอร์แลนด์นั้น กาดีร์ นิซามิปัวร์” รองเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่าน ปรึกษาหารือกับ หวัง อี้รัฐมนตรีต่างประเทศและกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน นอกรอบการประชุมบริกส์ NLA ในเดลี ประเทศอินเดีย

ทั้งสองฝ่ายแลกเปลี่ยนทัศนะกันถึงสถานการณ์ในตะวันออกกลาง และการเจรจาระหว่างสหรัฐกับอิหร่าน กาดีร์แสดงความขอบคุณจีนในบทบาทสำคัญสนับสนุนการเจรจาและลดทอนความขัดแย้ง

รองเลขาสภาความมั่นคงสูงสุดของอิหร่านขอบคุณกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนที่ช่วยลดความขัดแย้งและสนับสนุนการเจรจาสันติภาพ เป็นที่ชัดเจนว่า จีนเดินหมากให้ปากีสถานเป็นผู้อำนวยความสะดวกและเป็นคนกลางการเจรจาระหว่างสหรัฐกับอิหร่าน

ผลการเจรจาจึงดูเหมือนว่าอิหร่านกับจีนได้เปรียบทุกด้าน จึงพูดได้ว่าจีน Low profile high profit จากวิกฤตของทรัมป์

สุทิน วรรณบวร