หลังจากผู้แทนจากสหรัฐอเมริกากับผู้แทนจากสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน เจรจาสันติภาพเบื้องต้นตามข้อตกลงในความเข้าใจร่วมกัน (เอ็มโอยู) เจรจาสันติภาพยั่งยืนในสวิตเซอร์แลนด์ เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน ที่ผ่านมา ที่ทั้งสองฝ่ายตีความหมายในเอ็มโอยูต่างกัน

ประเด็นสำคัญ เช่น โครงการนิวเคลียร์อิหร่าน สหรัฐยืนกรานให้ทบวงพลังงานนิวเคลียร์นานาชาติ (IEAI) เข้าตรวจสอบ ฝ่ายอิหร่านยืนยันว่าไม่มีข้อตกลงเรื่องนิวเคลียร์และจะพูดเรื่องนี้กันหลังจากข้อตกลงสันติภาพยั่งยืนบรรลุผลโดยสมบูรณ์

สหรัฐกล่าวว่า เอ็มโอยู กำหนดให้ควบคุมปริมาณขีปนาวุธของอิหร่าน ปากีสถานบอกกับประธานาธิบดีมาซูด เปเซชของอิหร่าน ว่า ไม่มีเรื่องขีปนาวุธบนโต๊ะเจรจาและในเอ็มโอยูที่ทั้งสองฝ่ายลงนามไม่มีคำว่าขีปนาวุธบนเอกสาร

เรื่องปล่อยเงินที่อายัดไว้ให้คืนให้อิหร่าน 24,000 ล้านดอลลาร์ ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กล่าวว่า สำหรับซื้อสินค้าเกษตรของอเมริกาเท่านั้น อิหร่านยืนยันว่าไม่มีแผนการซื้อสินค้าเกษตรจากอเมริกา

สหรัฐกล่าวว่า ช่องแคบฮอร์มุช ต้องเปิดเดินเรือเสรีไม่เก็บค่าผ่านทาง อิหร่านกล่าวว่าช่องฮอร์มุชอยู่ในอธิปไตยของอิหร่านกับโอมานสองประเทศนี้มีสิทธิ์บริหารจัดการโดยสมบูรณ์

เรื่องฮอร์มุซยื้อกันไปมาจนเรือน้ำมันสิงคโปร์ตกเป็นเหยื่อถูกยิงลำแรก ทำให้สถานการณ์ในตะวันออกกลางกลับมาตึงเครียดขึ้นอีกครั้ง หลังกองทัพสหรัฐฯ โจมตีเป้าหมายหลายแห่งในอิหร่าน ซึ่งประกอบไปด้วยคลังเก็บขีปนาวุธและโดรน รวมถึงสถานีเรดาร์ชายฝั่งของอิหร่าน

กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (Centcom) แถลงว่า การโจมตีครั้งนี้เป็นการตอบโต้อย่างรุนแรงต่อเหตุการณ์ที่โดรนลำหนึ่งของอิหร่านโจมตีเรือบรรทุกสินค้าเมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา ซึ่งสหรัฐฯ ถือว่าละเมิดข้อตกลงหยุดยิงอย่างชัดเจน พร้อมระบุว่า พฤติกรรมที่ “อันตราย” ดังกล่าวทำลายเสรีภาพในการเดินเรือ ในช่วงเวลาที่การค้าโลกพึ่งพาช่องทางขนส่งระหว่างประเทศที่สำคัญนี้มากขึ้น

Centcom ย้ำว่า กองทัพสหรัฐฯ จะยังคงประสานงานและสนับสนุนการเดินเรืออย่างปลอดภัยให้แก่เรือพาณิชย์ที่แล่นผ่านช่องแคบนี้ต่อไป ขณะที่เหตุการณ์ดังกล่าวส่งผลให้แผนการอพยพลูกเรือหลายพันคนที่ติดค้างอยู่ในภูมิภาคต้องหยุดชะงักลง

ด้านรัฐบาลอิหร่านระบุว่า การที่เรือบรรทุกสินค้าลำดังกล่าวถูกโจมตี เป็นผลมาจากการใช้เส้นทางเดินเรือที่ไม่ได้รับอนุญาต ขณะที่กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามแห่งอิหร่าน (IRGC) ได้
ออกมากล่าวโทษสหรัฐฯ ว่าเป็นฝ่ายทำผิดสัญญา โดยในแถลงการณ์ระบุว่า สหรัฐฯ ได้เปิดฉากโจมตีทางอากาศบริเวณชายฝั่งของอิหร่านโดยใช้ข้ออ้างต่างๆ นานาเกี่ยวกับเรือที่แล่นผ่านเส้นทางที่ไม่ได้รับอนุญาตในช่องแคบฮอร์มุซ

จะเห็นได้ว่าข้อตกลงบนโต๊ะเจรจากับปฏิบัติการหน้างานแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ซึ่งตรงกับที่นักวิเคราะห์มีความเห็นตรงกันว่า เอ็มโอยูที่ดูเหมือนว่าสหรัฐยอมจำนนต่ออิหร่านนั้น ทำขึ้นมาเพื่อฉีกทิ้งลงตะกร้าไม่นานหลังจากนั้น มันเป็นนิสัยถาวรของทรัมป์ที่พูดอย่างทำอย่าง

จากการติดตามความเคลื่อนไหวสงครามสหรัฐ-อิหร่าน พบว่าหลังจากเจรจาสันติภาพเบื้องต้นในสวิตเซอร์แลนด์เกิดมี ดราม่า เหมือนภาพยนตร์ไซไฟผสมกับหนังเจมส์บอนด์เกิดขึ้นในเวลาเดียวกัน

ฉากหนังไซไฟคือ เมื่อวันที่ 24 มิถุนายนสำนักข่าวซีเอ็นเอ็น เปิดเผยรายงานพิเศษอ้างอิงแหล่งข่าววงใน ระบุว่านักบินเครื่องบินขับไล่ F-15 ของสหรัฐฯ ที่ถูกยิงตกในสมรภูมิอิหร่านเมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา ได้ให้การกับหน่วยข่าวกรองถึงภาพสุดช็อกก่อนต้องดีดตัวออกจากเครื่อง

โดยระบุว่า พบฝูงโดรนกามิกาเซ่ของอิหร่านจำนวนมากบินเกาะกลุ่มและเคลื่อนที่ไปพร้อมกันเป็นเนื้อเดียวในลักษณะคล้ายกับ“แมงกะพรุนยักษ์”ซึ่งหากเป็นความจริงจะถือเป็นก้าวสำคัญของกองทัพอิหร่านในการครอบครองเทคโนโลยีควบคุมฝูงโดรนขั้นสูงที่อาจได้รับความช่วยเหลือจากจีน

คำให้การของนักบินจึงทำให้โดรนของอิหร่านเหมือนฉากหนังไซไฟน่าหวาดกลัวที่ไม่มีใครในโลกนี้รบชนะอิหร่านได้ แต่หากการพิจารณาถึงความจริงที่ว่า นักบินคนนั้นประสบเครื่องบินตกถึงสองครั้งในห้วงเวลาสามอาทิตย์ ครั้งแรกมีรายงานว่าเกิดความผิดพลาดยิงกันเองใกล้สนามบินคูเวตทำให้เครื่องบินสหรัฐตกสามลำนักบินได้รับบาดเจ็บแต่ไม่มีรายละเอียดว่าสมองกระทบกระเทือนหรือไม่

สามอาทิตย์หลังจากนั้นเครื่องบินรบ F-15 ถูกยิงตกใกล้โรงงานนิวเคลียร์อิหร่านในอิสฟาฮาน นักบินคนเดียวกันได้รับการช่วยเหลือออกมา แต่พลปืนหรือนักบินที่สองยังสูญหาย เป็นเหตุให้กองทัพสหรัฐส่งหน่วยรบพิเศษหลายร้อยนายไปกู้ภัยค้นหา

ปฏิบัติการพิเศษสหรัฐ อ้างว่าค้นหาช่วยเหลือนักบิน แต่กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามแห่งอิหร่าน (IRGC) แถลงว่าอเมริกันพยายามปล้นแร่ยูเรเนียมจากโรงงานนิวเคลียร์อิหร่านในอิสฟาฮาน และถูก IRGC ซุ่มโจมตีเครื่องบินรบหลากชนิดรวมทั้งเครื่องบินลำเลียง C-130 เฮลิคอปเตอร์ชีนุกเสียหายยับเยินแปดลำ

การสูญเสียครั้งใหญ่ในปฏิบัติการครั้งเดียวเมื่อวันที่ 5 เมษายน ทำให้ประธานาธิบดีทรัมป์สำเหนียกว่า รบต่อก็มีแต่หายนะนั่นคือที่มาของการขอหยุดยิงเพื่อเจรจาเมื่อวันที่ 7 เมษายน ซึ่งเป็นผลถึงการเจรจาในสวิตเซอร์แลนด์ วันที่ 21 มิถุนายน

หากพิเคราะห์จากความเป็นจริงแบบชาวบ้านไม่อิงวิชาการก็เข้าใจได้ว่านักบินที่ให้การว่าเห็นโดรนแมงกะพรุนเหมือนสนามทุ่นระเบิด อาจเกิดจากอาการหลอนที่ผ่านความโหดร้ายทั้งในคูเวตและบนเนินเขาใกล้อิสฟาฮานทำให้การหลอนเหมือนหนังไซไฟก็เป็นไปได้

ส่วนผู้ที่ทำให้การเจรจาสันติภาพในสวิตเซอร์แลนด์ เหมือนฉากหนึ่งในหนังเจมส์บอนด์ คือเปเป้ เอสโคบา นักข่าวสืบสวนสอบชาวบราซิลผู้เปิดเผยว่า “มอสซาดหน่วยจารชนอิสราเอลวางแผนการลอบสังหารพลเอกอาซิม มูนิร์ ผู้บัญชาการทหารสูงสุดปากีสถานระหว่างเจรจาสันติภาพสหรัฐกับอิหร่านในประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เพื่อทำลายการเจรจาให้ภูมิภาคกลับสู่สงครามอีกครั้ง

เปเป้เปิดเผยว่า ข่าวกรองทหารปากีสถานจับสัญญาณมอสซาดเตรียมการลอบสังหารผู้บัญชาการทหารสูงสุด แต่ไม่ยอมเปลี่ยนเวลาและสถานที่เจรจาเพื่อปกป้องอาซิม ปากีสถานส่งสัญญาณไปถึงอิสราเอลว่า “ถ้าแตะคณะผู้แทนของเรา เราจะลบคุณออกจากแผนที่” สัญญาณอันหนาวสะท้านของปากีสถานทำให้มอสซาดยกเลิกแผนการลอบสังหาร

การเปิดเผยแผนการลอบสังหารบุคคลสำคัญของเปเป้น่าเชื่อมากขึ้นเมื่อปากีสถานส่งเครื่องบินรบ 6 ลำขึ้นไป อารักขาประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน ของอิหร่าน จากชายแดนอิหร่าน-ปากีสถานถึงสนามบินอิสลามาบัด เมื่อเช้าวันที่ 25 มิถุนายน 2569

ประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน ซึ่งดินทางเยือนต่างประเทศเป็นทางการครั้งแรกตั้งแต่เกิดสงคราม และประเทศแรกที่เยือนคือ ปากีสถาน ประเทศบ้านที่ทั้งสองฝ่ายให้ความสำคัญสูงสุด

นอกจากพิธีต้อนรับอันโอ่อ่ายิ่งใหญ่แล้วมหาวิทยาลัยแพทย์ปากีสถานมอบปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิติมศักดิ์สาขาศัลยแพทย์หัวใจให้ประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน

ในพิธีต้อนรับอย่างเป็นทางการเชห์บาซ ชารีฟ นายกรัฐมนตรีปากีสถานกล่าวว่า รู้สึกเป็นเกียรติอย่างสูงที่ประธานาธิบดีเปเซซเคียนพี่น้องจากอิหร่านมาเยือนปากีสถานหลังจากเจรจาสันติภาพในสวิตเซอร์แลนด์

ชารีฟ ยกย่องผู้นำสูงสุดอิหร่านผู้สนับสนุนการเจรจาสันติภาพและฝากความเคารพและความรำลึกถึงผู้นำสูงสุดของอิหร่าน ในเวลาเดียวกันขอแสดงความเสียใจอย่างสุดซึ้งต่อการสูญเสียเด็กนักเรียนหญิง 168 คนและพลเรือนกว่า 7,000 ราย ที่สูญเสียในสงครามอันเหี้ยมโหด

นอกจากชื่นชมความกล้าหาญของกองทัพอิหร่านแล้ว ชารีฟ ยังชื่นชมชาติมุสลิมสำคัญซาอุดีอาระเบีย กาตาร์ อียิปต์และตุรกี ว่า มีบทบาทสำคัญผลักดันให้การเจรจาสันติภาพบรรลุผลสำเร็จและเชื่อมั่นว่าพี่น้องมุสลิมในภูมิภาคตะวันออกกลางจะร่วมมือกับอิหร่านและปากีสถานนำสันติภาพยั่งยืนมาสู่ภูมิภาคตะวันออกกลาง

ชารีฟ จบการกล่าวต้อนรับด้วยคำยืนยันว่าไม่มีเรื่องขีปนาวุธอิหร่านบนโต๊ะเจรจา และไม่มีคำว่าขีปนาวุธในเอ็มโอยูที่เขาลงนาม “พวกเขาเลือกปฏิบัติ..พวกเขามีขีปนาวุธและอย่างอื่นได้แต่พูดว่าอิหร่านไม่ควรมี”

นายกฯปากีสถานกล่าวถึงซาอุดีอาระเบีย และกาตาร์ เป็นนัยว่าพันธมิตรสำคัญของสหรัฐในอ่าวอาหรับกำลังหันหลังให้อเมริกาหันไปคบหาอิหร่านผู้ก้าวขึ้นเป็นขั้วอำนาจใหม่ในตะวันออกกลาง

ซึ่งตรงกับรายงานของโกลบอลทีวีที่ว่าซาอุดีอาระเบียที่รับผลกระทบจากฐานทัพสหรัฐอยู่ในประเทศถึงกับพูดว่า “สหรัฐปกป้องตัวเองให้ได้ก่อน ค่อยมาคุ้มครองผู้อื่น” โกลบอลทีวีอ้างแหล่งข่าวรายงานว่า ซาอุฯรับประกันเงินที่สหรัฐอายัดไว้ 24,000 ล้านดอลลาร์ต้องคืนให้อิหร่านภายใน 60 วันของการเจรจา”

GBC Press เสนอบทสัมภาษณ์เจ้าชายไฟซาล บิน ฟาร์ฮาน รัฐมนตรีต่างประเทศซาอุดีอาระเบียกล่าวว่า “ซาอุฯไม่ได้พึ่งพาอเมริกาอีกต่อไป บัดนี้ซาอุฯใช้ยุทธศาสตร์พึ่งพาตัวเองโดยกระจายความเสี่ยงป้องกันผลกระทบจากจีนซาอุฯคงไว้สนธิสัญญาป้องกันประเทศกับปากีสถานและรักษาความสัมพันธ์กับวอชิงตัน

ท่าที่ล่าสุดของซาอุฯ บ่งชี้ว่า พันธมิตรในอ่าวอาหรับหันหลังให้วอชิงตัน หาทางจัดระเบียบใหม่ในตะวันออกกลาง

สุทิน วรรณบวร