ด้วยความแตกต่างทางอุดมการณ์ และความคิดเห็นต่างกันด้านความมั่นคงทางภูมิรัฐศาสตร์ ทำให้มองว่า หากเกิดสงครามช่องแคบมะละกาหรือทะเลจีนใต้ สมาชิกอาเซียนอาจพบชะตากรรมเลวร้ายคล้ายกับกลุ่มความร่วมมือประเทศในอ่าวอาหรับ (GCC) ที่เป็นแพะรับบาปในสงคราม

จะแตกต่างกันก็ตรงที่ GCC ล้วนเป็นเศรษฐีน้ำมันที่มีความสัมพันธ์ และเป็นหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ความมั่นคงกับสหรัฐอเมริกาให้สหรัฐฯตั้งฐานทัพและยุทโธปกรณ์ทหารใน 6 ประเทศ GCC ที่มีทหารอเมริกันกว่า 50,000 นายคอยรักษาความปลอดภัยให้

ในห้วงเวลาที่ตะวันออกกลางว่างจากสงคราม กลุ่ม GCC เพลิดเพลินกับการโกยเงินดอลลาร์เข้าคลังและเสริมสร้างความมั่นคงด้วยการซื้ออาวุธจากอเมริกา เนื่องจากการซื้อขายน้ำมันทุกหยดผูกพันอยู่กับดอลลาร์ตลอดเวลา 50 ปีที่ผ่านมา และเมื่อข้อตกลงกับสหรัฐให้ค้าน้ำมันด้วยดอลลาร์ หมดอายุตามสัญญาเมื่อปี 2025

ซาอุดีอาระเบีย ซึ่งเป็นพันธมิตรสำคัญที่สุดของสหรัฐฯในอ่าวอาหรับ ปรับนโยบายใหม่ย้ายการลงทุนจากตะวันตกมาตะวันออกมากขึ้น ที่สำคัญซาอุดีอาระเบีย ได้ทำข้อตกลงกับจีนในการใช้เงินริยาลของซาอุดีอาระเบียกับ เงินหยวนของจีน ซื้อขายน้ำมันและการลงทุนทำธุรกิจเกี่ยวเนื่องต่อกัน

ทำให้ดอลลาร์ที่สหรัฐฯใช้ครอบงำการค้าทั่วโลกก็ลดความสำคัญลงไปอย่างมีนัย โดยเฉพาะในตะวันออกกลาง เมื่อ จีน รุกเงียบโดยการใช้เงินหยวนซื้อน้ำมันรายใหญ่ที่สุดจากอิหร่าน และทุ่มเงินหยวนมหาศาลพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในประเทศอิหร่าน ปากีสถานและประเทศอื่นๆ ในภูมิภาคมานานนับทศวรรษ

การรุกคืบของจีนบวกกับกลุ่มบริกส์ (Brics)ที่ก่อตั้งโดย บราซิล รัสเซีย อินเดีย จีน และเซาท์แอฟริกา และหุ้นส่วนอีก 41 ประเทศ ผลักดันแผนการลดพึ่งพาดอลลาร์ ในปี 2025 พบว่า การใช้เงินดอลลาร์ในวงการค้าน้ำมันลดลง 18%

วอชิงตันสำเหนียกถึงอันตรายจากสงครามเงินตรา วางแผนทำลายการค้าระหว่างจีนกับอิหร่านที่ใช้เงินหยวนมหาศาลลงให้ได้ นั่นคือที่มาของสงครามสหรัฐกับอิสราเอลโจมตีอิหร่านในข้ออ้าง “กำจัดการพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์บังหน้า”

เป็นเรื่องน่าประหลาดใจที่ชาวโลกส่วนใหญ่รวมทั้งคนไทย อยู่ร่วมกับ 9 ประเทศนิวเคลียร์ เช่นสหรัฐ จีน รัสเซีย ปากีสถาน อิสราเอล ฯลฯ ได้โดยไม่สะทกสะท้าน แต่จะเป็นจะตายเอากับข้อกล่าวหาว่า อิหร่านพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์

สหรัฐกับอิสราเอลเปิดฉากโจมตีอิหร่าน เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ในเบื้องต้นอิหร่านตอบโต้ไปที่ฐานทัพและผลประโยชน์ของสหรัฐทุกแห่งในตะวันออกกลางสร้างความเสียหายครั้งใหญ่ให้กับ GCC

ระยะหลังมาดูเหมือนว่า ซาอุดีอาระเบีย กาตาร์และบาห์เรน สำนึกได้ว่า ฐานทัพสหรัฐเป็นเป้าทำลายจากฝ่ายตรงข้ามสหรัฐอเมริกา เจ้าชายโมฮัมหมัดบิน ซัลมาน ถึงกับพูดว่า “อเมริกาปกป้องตัวเองไม่ได้ เอาปัญญาที่ไหนปกป้องเรา” ตั้งแต่นั้นมาซาอุดีอาระเบียกับกาตาร์ไม่ยอมให้สหรัฐใช้สนามบินและฐานทัพในประเทศโจมตีอิหร่าน

การปะทะกันรอบ 2 รอบ 3 จนถึงปัจจุบัน พบว่าขีปนาวุธและฝูงโดรนอิหร่านมุ่งเป้าหมายโจมตีฐานทัพและผลประโยชน์อเมริกาในประเทศ คูเวต บาห์เรน ยูเออี และ จอร์แดน

ยกตัวอย่างสงครามภูมิรัฐศาสตร์ที่มหาอำนาจใช้พันธมิตรเป็นเบี้ยบนกระดานห้ำหั่นกัน แล้วอดกังวลไม่ได้ว่าหากสหรัฐกับจีนทำสงครามกันในภูมิภาคนี้ อาเซียนจะพบชะตากรรมเดียวกับกลุ่มความร่วมมืออ่าวอาหรับไหม?

มองจากความเป็นจริงที่ว่า สหรัฐสร้างภาพให้พม่าเป็นผู้ร้าย ที่ไม่นำฉันทามติ 5 ข้อของอาเซียน ที่ลงนามในกรุงจากาตาร์เมื่อ 24 เมษายน 2564 มาปฏิบัติใช้ให้เป็นรูปธรรม

และพิเคราะห์จากความจริงที่ว่า สมาชิกอาเซียนในสุวรรณภูมิ สปป.ลาว กัมพูชา พม่า เวียดนาม ที่อยู่ใกล้หรือมีชายแดนติดพม่าต่างก็เห็นด้วยกับจีนแผ่นดินใหญ่ที่ปล่อยให้พม่าพัฒนาการปกครองประชาธิปไตยตามแบบฉบับพม่าภายในโดยภายนอกไม่แทรกแซงตามหลักการอาเซียน

ส่วนอาเซียนอยู่ไกลออกไป เช่น ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ อินโดนีเซีย และมาเลเซีย ที่คลั่งไคล้เสรีประชาธิปไตยแบบตะวันตกและตกอยู่ภายใต้การครอบงำของอเมริกา มองว่า พม่าเป็นผู้ร้ายในอาเซียน

อาเซียนบางชาติฝังใจโฆษณาชวนเชื่อของอเมริกา กีดกันพม่าไม่ให้ทำกิจกรรมใดๆในอาเซียน โดยที่ไม่คำนึงว่า กำลังผลักไสพม่าสมาชิกที่มีทรัพยากรมากที่สุดไปให้ จีน อินเดียรัสเซีย เข้ามากอบโกยทรัพยากรพม่าไปมากมายมหาศาล

ตลอดเวลา 5 ปีที่อาเซียนกีดกันรัฐบาลทหารพม่าอยู่นั้น จีน รัสเซีย อินเดีย แห่กันเข้าไปลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน อาทิ ท่าเรือท่อส่งแก๊ส ท่อส่งน้ำมัน โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ สร้างเขื่อน ฯลฯ แลกกับทรัพยากรมหาศาล อาทิ ป่าไม้ แก๊ส น้ำมัน แร่ทองคำ พลอย ไพลินหยก โดยเฉพาะอย่างยิ่งแร่หายาก ที่มหาอำนาจแย่งกันหาไว้ใช้ในอุตสาหกรรมสงครามยุคใหม่

หลังจากเป็นรัฐบาลจากการเลือกตั้งเมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา ประธานาธิบดีมิน อ่อง หล่าย เดินทางไปกระชับความสัมพันธ์ทางการทูตและการค้ากับอินเดีย จีน รัสเซีย และส่งรัฐมนตรีการค้าไปทำข้อตกลงกับประเทศเบลารุส นอกจากนั้น รัฐบาล มิน อ่อง หล่าย ยังทำข้อตกลงความร่วมมือเศรษฐกิจการค้ากับประเทศโลกใต้โดยผ่านการประสานกลุ่มบริกส์ จะเห็นได้ว่า ความสัมพันธ์ทางการค้าของรัฐบาลพม่า ล้วนมาจากเส้นทางที่จีน กับ รัสเซียจัดให้

พม่าจึงไม่โดดเดี่ยวดังที่พันธมิตรอเมริกันผู้ผลักไสพม่าออกจากอาเซียนเข้าใจ โดยเฉพาะสิงคโปร์ พันธมิตรใกล้ชิดที่สุดของอเมริกาในอาเซียน

เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม หลังจากรัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ มาเรีย เทเรซ่า พี.ลาซาโรประธานหมุนเวียนอาเซียน ร่วมกับนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการต่างประเทศไทย จัดประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนอย่างไม่เป็นทางการเพื่อถกปัญหาพม่า

นายวิเวียน บาลาคริชนาน รัฐมนตรีต่างประเทศสิงคโปร์ ให้สัมภาษณ์สื่อทางการสิงคโปร์ว่า..รัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนหวังจะเห็นความก้าวหน้าเป็นรูปธรรมของฉันทามติ 5 ข้อ เช่น การปล่อยตัวนักโทษการเมืองทั้งหมด รวมทั้งนางออง ซาน ซู จี ที่ถูกคุมขัง

“สิ่งสำคัญที่สุด คือเราทั้งหมดยืนยันว่าฉันทามติ 5 ข้อยังมีผลบังคับใช้ ประเด็นถัดไปคือพวกเราทุกคนต้องการเห็นความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม” นายวิเวียน ตีขลุมว่า อาเซียนทั้งหมดยังต้องการให้พม่ากลับไปอยู่ในสถานะเหมือนห้าปีที่แล้ว

นายวิเวียนกล่าวด้วยว่า รัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนอยากเห็นความรุนแรงในพม่ายุติลงอย่างถาวร ที่อาเซียนสามารถส่งมอบความช่วยเหลือทางมนุษยธรรมให้ได้ทั่วประเทศพม่า รวมถึงพื้นที่ไม่ได้ควบคุมโดยระบอบปกครองพม่า เราหวังว่าจะได้เห็นความคืบหน้าในเวลาสองสามเดือน”เขากล่าวสรุป

เป็นที่น่าสังเกตว่ารัฐมนตรีต่างประเทศสิงคโปร์ยังใช้คำว่าระบอบปกครอง (Regime)แทนรัฐบาล เป็นการยืนยันว่า สิงคโปร์ไม่รับรองรัฐบาลพม่าที่มาจากการเลือกตั้ง

นายวิเวียนต้องการให้ความขัดแย้งในพม่าที่มีมากว่า 60 ปี ยุติภายในสามเดือน โดยที่เขาไม่เข้าใจว่า อังกฤษวางยาไว้ตั้งแต่ให้อิสรภาพพม่าในปี 2491 ที่เขียนไว้ในบทเฉพาะกาลสนธิสัญญาปางโหลงว่า 10 ปีหลังจากได้รับอิสรภาพ#ให้รัฐต่างๆ ปกครองตนเองอย่างอิสระ

อังกฤษวางยาให้พม่าแตกแยกวุ่นวาย คือให้ 7 รัฐกลุ่มชาติพันธุ์ อาทิ กะเหรี่ยง กะยา มอญ ไทใหญ่ คะฉิ่น อารากัน ลุกฮือขึ้นมาต่อสู้กับพม่า เพื่อปกครองตนเองไม่ขึ้นกับรัฐบาลกลาง เป็นเหตุให้นายพลเนวินปฏิวัติเมื่อพ.ศ.2005 และปราบปรามกลุ่มชาติพันธ์ุที่ต้องการปกครองตนเอง

กลุ่มชาติพันธุ์รบกับพม่าตั้งแต่นั้นมา อย่างไรก็ตามตลอดเวลากว่า 60 ปีกลุ่มชาติพันธุ์ไม่เคยรุกล้ำข้ามเขตอิทธิพลของกลุ่มตัวเอง ที่เลวร้ายกว่านั้น คือกลุ่มชาติพันธุ์สู้รบกันเองภายใน แย่งชิงผลประโยชน์แย่งชิงกันเป็นใหญ่มากกว่ารบกับพม่า

ตัวอย่างที่ชัดเจน คือกลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยงที่อยู่ติดชายแดนไทย รบกันเองภายในแตกแยกออกเป็น 5 กลุ่ม เป็นเคเอ็นยู ดีเคบีเอ บีจีเอฟ กอทูเลและกองทัพกะเหรี่ยงแห่งชาติ นี่คือตัวอย่างว่ากลุ่มชาติพันธุ์ส่วนใหญ่รบกันเองภายในไม่ใช่รบกับพม่า

ฉันทามติอาเซียนข้อที่ว่า ให้ทุกกลุ่มทุกฝ่ายที่มีส่วนได้เสียในพม่าเจรจาหาข้อยุติร่วมกันเพื่อบรรลุสันติภาพ จึงไม่มีวันเป็นไปได้ การให้ทุกฝ่ายในพม่ายุติความขัดแย้งภายในจึงยากกว่าประธานาธิบดีทรัมป์ให้อิหร่านมอบแร่ยูเรเนียมเสริมสมรรถนะให้อเมริกา

ในการแถลงข่าวร่วมระหว่างรัฐมนตรีต่างประเทศไทยกับฟิลิปปินส์ ระบุว่า พม่าต้องแสดงให้เห็นถึงความคืบหน้าในแผนสันติภาพ ก่อนที่อาเซียนจะพิจารณาขั้นตอนต่อไปในการมีส่วนร่วมกับเมียนมา

ผู้สื่อข่าวถามถึงนางออง ซาน ซู จี รัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ อ้างคำบอกเล่าของรัฐมนตรีต่างประเทศพม่า อูติน หม่อง ซเว ว่า “สุขภาพสมบูรณ์ และเข้าถึงสถานพยาบาล” เรื่อง
สถานที่พักเขาบอกว่า “เธอเป็นดังญาติ เป็นดังพี่สาว เราต้องดูแลเธอเป็นอย่างดี” ลาซาโรอ้างคำพูดของรัฐมนตรีต่างประเทศพม่า

นายสีหศักดิ์กล่าวว่า ในส่วนแผนการสันติภาพยังคงเดินหน้า “ในที่สุดแล้ว เราจำเป็นต้องเข้าไปมีปฏิสัมพันธ์กับพม่าและต้องมีการพูดคุยกัน เราไม่ได้ละทิ้งจุดยืนเดิม”

รัฐมนตรีต่างประเทศพม่า ร่วมประชุมกับรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนทุกคนเป็นครั้งแรกในรอบห้าปี ยกเว้นมาเลเซียส่งระดับเจ้าหน้าที่มาร่วมประชุม ส่วนกัมพูชาไม่กล้าโผล่หน้ามาแม้แต่คนเดียว

จึงพูดได้ว่าเพราะความแตกต่างในอุดมการณ์ หากเกิดสงครามใหญ่อาเซียนจะพบกับชะตากรรมเหมือนพันธมิตรอเมริกาในอ่าวอาหรับ

สุทิน วรรณบวร